I SA/Lu 62/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Halina Chitrosz po rozpoznaniu w dniu 31 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi B. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania egzekucyjnego p o s t a n a w i a 1. przyznać B. B. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Wnioskiem z dnia 7 maja 2014 r. skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Zgodnie ze złożonym oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący (66 lat) prowadzi jednoosobowe, samodzielne gospodarstwo domowe, zamieszkuje w mieszkaniu o pow. 24 m2, posiada gospodarstwo rolne o pow. 6,68 ha fiz. Utrzymuje się z emerytury w wysokości 1.562,35 zł brutto, a w ubiegłym roku urząd skarbowy dokonywał potrąceń w wyniku czego otrzymywał 1093,28 zł emerytury. Dodał, że wspiera finansowo córkę, która nie pracuje (ostatnio darował jej 200 zł i 180 zł). Grunty rolne, które posiada w części 4,11 ha użytkuje syn, a on nie ma z gospodarstwa żadnego dochodu. Podniósł, że "budynki i maszyny są zdekapitalizowane" i wymagają remontu. Postanowieniem z dnia 26 czerwca 2014 r. referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie adwokata i odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, skarżący w terminie ustawowym wniósł sprzeciw, podnosząc, iż stan jego zdrowia nie pozwala na pracę w gospodarstwie rolnym, natomiast oddając części gruntów do użytkowania synowi "nie musi myśleć, że ziemia leży odłogiem". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Tytułem wstępu wskazać należy, że stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej jako "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu - jak ma to miejsce w niniejszej sprawie - Sąd ponownie i od początku ocenia przesłanki przyznania prawa pomocy na podstawie złożonego przez wnioskodawcę wniosku oraz dokumentów. Nie ocenia zaś samej prawidłowości rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza, które w wyniku wniesienia sprzeciwu utraciło swój byt. Odnosząc się natomiast do istoty sprawy rozpocząć należy od wskazania, że przepis art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – zwana dalej p.p.s.a.) konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Wyjątkiem od niej jest możliwość przyznania prawa pomocy, które stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a. może zostać przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, tj. takim jakiego przyznania domaga się skarżący - następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Rozstrzygnięcie wniosku skarżącego sprowadzało się zatem do zbadania, czy spełniona została zawarta w tym przepisie przesłanka. Odpowiadając na tak postawione pytanie Sąd orzekający doszedł do wniosku, że skarżący nie wykazał istnienia okoliczności, warunkujących uwzględnienia złożonego wniosku w całości. Nie mniej jednak zdaniem Sądu wniosek ten zasługuje na uwzględnienie w części dotyczącej żądania ustanowienia adwokata z urzędu. Jak już wskazano prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, stanowiącą wyłom od powszechnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, obowiązującej również w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jest to forma dofinansowania jednostki, nie będącej w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania, z budżetu państwa. Nie ulega natomiast wątpliwości, iż skarżący ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, posiada majątek w postaci nieruchomości rolnej o pow. 6,68 ha fiz. (10,3560 ha przel.), z której może czerpać pożytki oraz 0,58 ha lasu. W skład jego majątku wchodzą również maszyny i narzędzia rolnicze (ciągnik rolniczy, pług, rozrzutnik, siewnik, brony) oraz nieruchomości - stodoła o pow. 190 m2 oraz obora wraz z budynkiem gospodarczym o pow. 100 m2. Skarżący ma również zapewnione własne, stałe źródło dochodów w postaci emerytury w wysokości 1.562,35 zł brutto Dokonując zatem zestawienia pomiędzy wysokością kosztów sądowych w sprawie, a przedstawioną sytuacją majątkową i finansową skarżącego nie da się stwierdzić, aby skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżący dysponuje stałym dochodem w wysokości ponad 1500 zł, co przy relatywnie niewysokich kosztach postępowania pozwala na wydatki w kwocie 100 zł, rozłożone w czasie. Wygospodarowanie takich kwot nie będzie stanowiło dla skarżącego wydatku zagrażającego zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych. Odnośnie podnoszonych przez skarżącego argumentów dotyczących stanu zdrowia uniemożliwiające prowadzenie gospodarstwa rolnego i konieczności jego oddania w użytkowanie synowi, podnieść należy, iż okoliczność ta nie może przemawiać za przyznaniem prawa pomocy w zakresie całkowitym. Strona powinna bowiem tak zarządzać swoim majątkiem aby przynosił on dochód. Tym samym dobrowolne wyzbycie się możliwości czerpania pożytków z posiadanego majątku obciąża właściciela, gdyż stanowi efekt jego świadomego działania. Posiadanie nieruchomości rolniczych stwarza natomiast możliwość czerpania dochodów chociażby poprzez ich wydzierżawienie, sprzedaż lub obciążenie w celu zabezpieczenia ewentualnie zaciągniętego kredytu. Jak się powtarza w orzecznictwie posiadanie majątku nieruchomego w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Taki zakres prawa pomocy jest przyznawany bowiem wyłącznie osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Skarżącego z uwagi na wysokość dochodów oraz stan majątku to takich osób zaliczyć nie można. Podsumowując, w ocenie Sądu zasadne jest przyznanie skarżącemu jedynie prawa pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie adwokata, które to koszty, w większym zakresie niż wymagane w niniejszej sprawie koszty sądowe, obciążyłyby budżet domowy skarżącego. Natomiast uiszczenie wymaganych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych w wysokości 100 zł oraz ewentualnie innych w takiej samej wysokości nie tylko nie stworzy zagrożenia dla jego egzystencji, ale też uczyni zadość konstytucyjnej zasadzie ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznoprawnych. Z uwagi na powyższe orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.