I SA/Lu 629/07

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Erwin Srebrny po rozpoznaniu w dniu 19 października 2007 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E.B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] lipca 2007 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od zaległości podatkowych - w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego; postanawia: przyznać E.B. prawo pomocy w zakresie całkowitym, poprzez zwolnienie w całości od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, którego wyznaczy Rada Okręgowa Izby Radców Prawnych. E.B. wraz ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej złożyła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Z uzasadnienia złożonego wniosku i nadesłanych na wezwanie dodatkowych dokumentów i wyjaśnień wynika, iż koszty związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego skarżącej wynoszą około [...] zł. Na koszty te składa się: opłata za najem lokalu mieszkalnego w wysokości [...] zł ( skarżąca nadesłała umowę najmu z dnia 16 lipca 2007 r. o wynajęciu mieszkania w Krakowie), opłata za telefon w wysokości [...] zł, opłata za bilety miesięczne skarżącej i jej córki w łącznej wysokości [...] zł oraz opłata za energię elektryczną w wysokości [...] zł. Skarżąca zatrudniona jest w Krakowie od lipca 2007 r. jako [...]. Jej praca ma charakter umowy zlecenia. Wysokość jej dochodu z tego tytułu wynosiła odpowiednio: w lipcu 2007 r. była to kwota [...] zł, w sierpniu 2007 r. wynosiła [...] zł + [...] zł za udział w prowadzeniu obozu [...]. Natomiast we wrześniu 2007 r. jej wynagrodzenie wynosiło [...] zł. Ze złożonych wyjaśnień wynika również, iż wnioskodawczyni pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym jedynie z [...] letnią córką K.B., na którą to uzyskuje alimenty w wysokości [...] zł miesięcznie. Mimo, iż jak wynika z urzędowego formularza we wspólnym gospodarstwie domowym może pozostawać jej 8 letni syn J.D. skarżąca wyjaśniła, iż ze względu na swój nienormowany czas pracy otoczenie przez samotną matkę właściwą opieką syna byłoby niemożliwe, dlatego też syn znajduje się pod opieką ojca. W związku z tym, alimentów na syna nie otrzymuje. Skarżąca dodatkowo wyjaśniła, iż nie korzysta z żadnych środków pomocy społecznej, jak również nie otrzymuje żadnej pomocy finansowej od członków rodziny. Wnioskodawczyni podkreśliła, iż kwota pozostająca do jej dyspozycji, którą może przeznaczyć na artykuły żywnościowe i inne niezbędne wydatki dla mnie i dziecka wynosi od [...] do [...] zł. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie rozpoznając złożony wniosek stwierdził, co następuje: Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Przyjmując, iż możliwość ponoszenia kosztów postępowania musi być realna i istnieć w momencie składania wniosku o przyznanie prawa pomocy należy stwierdzić, iż złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy może zasługiwać na uwzględnienie. Zakres przyznawanego prawa pomocy określa art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "ppsa", stanowiąc, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). E.B. wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt. 1), zaś w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt. 2). Podkreślenia wymaga, iż przyznanie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym w zakresie całkowitym lub częściowym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe, z przyczyn niezależnych od niej lub spowodować może uszczerbek utrzymania koniecznego dla strony. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele. Z uwagi na przedmiot postępowania koszty sądowe związane z niniejszym postępowaniem sądowym, które skarżąca zobowiązana jest ponieść obecnie mogą sprowadzać się do wpisu stałego od wniesionej skargi w wysokości 500 zł (§ 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 221, poz. 2193) oraz ewentualnych kosztów sądowych (zażalenie, opłata kancelaryjna za odpis wyroku z uzasadnieniem), które mogą ale nie muszą wystąpić, a nie przekroczą każdorazowo kwoty 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; § 1 i § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych – Dz.U. Nr 221, poz. 2192). Do ewentualnych kosztów sądowych należy również zaliczyć kwotę wpisu sądowego od potencjalnej skargi kasacyjnej, który zgodnie z § 3 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynosi połowę wpisu od skargi (w tej sprawie jest to kwota 250 zł). Na koszty niniejszego postępowania, poza ww. kosztami sądowymi mogą składać się również koszty ustanowienia radcy prawnego, którego stawka minimalna za udział w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji w sprawie, której przedmiotem zaskarżenia nie jest należność pieniężna, w tym wypadku wyniesie 240 zł netto (§ 14 ust. 2 pkt. 1 "c" rozporządzenia ministra sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu - Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). Odnosząc to na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż wspólne gospodarstwo domowe skarżącej utrzymuje się z dochodów wynikających z umowy zlecenia o różnej wysokości (ostatnie wynagrodzenie w wysokości [...] zł) oraz alimentów w wysokości [...] zł. Stałe koszty związane z utrzymaniem wspólnego gospodarstwa domowego wynoszą około [...] zł. Prawo pomocy w zakresie całkowitym, o którego przyznanie wnosi skarżąca przyznawane jest tej stronie, która wykaże, że obiektywnie i rzeczywiście nie dysponuje żadnymi środkami pozwalającymi jej na poniesienie kosztów udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym i nie ma możliwości pozyskania tych środków. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowany w przypadku osób charakteryzującym się ubóstwem. Z akt sprawy wynika, iż wysokość osiąganych dochodów przez wnioskodawczynię wskazuje na możliwość poniesienia przez nią części kosztów postępowania sądowego. Dotyczy to zwłaszcza tych kosztów postępowania, których wysokość nie przewyższy kwoty 100 zł. Natomiast uiszczenie przez wnioskodawczynię innych kosztów sądowych jak wpis sądowy, a także poniesienie kosztów postępowania w postaci kosztów ustanowienia radcy prawnego mogłoby spowodować uszczerbek w koniecznych kosztach utrzymania dla skarżącej i jej córki. Biorąc jednak pod uwagę konstrukcję art. 245 § 3 ppsa, która w ocenie referendarza sądowego nie pozwala na możliwość przyznania wnoszącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych przy równoczesnym ustanowieniu profesjonalnego pełnomocnika procesowego zasadne jest przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wydanie takiego rozstrzygnięcia uzasadnione jest przede wszystkim analizą art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności ( Dz.U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.) jak również treścią art. 77 ust. 2 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483), w myśl której ustawa nie może nikomu zamykać drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności lub praw. Biorąc pod uwagę powyższe, działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak na wstępie.