I SA/Lu 630/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Erwin Srebrny po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.S. na decyzję z dnia [...] 2008 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za [...] r. - w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. postanawia: odmówić M.S. przyznania prawa pomocy. M.S. wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 4 796 zł złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy domagając się zwolnienia od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wniosku odnoszącego się do sytuacji materialnej wnioskodawcy wynika, iż obecnie nie prowadzi on działalności gospodarczej. Od lipca [...] r. składane są zerowe deklaracje VAT. Wszystkie wskazane nieruchomości są obciążone wielomilionowymi hipotekami i prowadzone są z nich egzekucje komornicze. Jedynym źródłem utrzymania wnioskodawcy jest gospodarstwo rolne prowadzone wspólnie żoną, z którego uzyskuje dochód w wysokości około [...] zł rocznie. Dwójka małoletnich dzieci nie uzyskuje dochodów. Jako posiadany majątek wnioskodawca zadeklarował nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha oraz [...] i budynki gospodarskie nie precyzując ich powierzchni. Innych informacji wskazujących na sytuację materialną skarżącego wniosek nie zawierał. W myśl art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "ppsa" jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 (wniosek o przyznanie prawa pomocy - przypis własny), okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W związku z tym, że złożone na urzędowym formularzu PPF oświadczenie, w ocenie referendarza sądowego okazało się niewystarczające, co do prawidłowej oceny sytuacji finansowej oraz możliwości płatniczych wspólnego gospodarstwa domowego wnioskodawcy stwierdzono, że zachodzi konieczność doprecyzowania jego sytuacji finansowej poprzez złożenie szeregu dokumentów źródłowych związanych m.in. z uzyskiwanymi dochodami z gospodarstwa rolnego oraz ponoszonymi kosztami utrzymania. Dlatego też, wezwano wnioskodawcę do nadesłania: odpisu aktualnego nakazu płatniczego na podatek rolny, odpisu aktualnej decyzji przyznających płatności bezpośrednie do posiadanych nieruchomości rolnych wydanej przez właściwego ze względu na miejsce zamieszkania lub siedzibę wnioskodawcy kierownika biura powiatowego ARiMR bądź zaświadczenia ww. biura o wysokości wypłacanych świadczeń lub o zaprzestaniu pobierania tych płatności, odpisu wyciągu z kont bankowych wnioskodawcy i jego żony z ostatnich trzech miesięcy, odpisów dokumentów potwierdzających zajęcie posiadanego majątku i prowadzoną egzekucję (np. protokół zajęcia przez komornika, hipoteka przymusowa itp); oświadczenia precyzyjnie wykazującego jakie i w jakiej wysokości miesięcznie są stałe konieczne wydatki związane z utrzymaniem wnioskodawcy jak i wspólnego gospodarstwa domowego (np. czynsz, energia elektryczna, gaz, woda, ścieki, ogrzewanie, telefon, wydatki na żywność itp.). W odpowiedzi na wezwanie skarżący nadesłał kopie nakazu płatniczego na podatek rolny na 2008 r. , z którego wynika, iż wnioskodawca z żoną posiada [...] ha przeliczeniowych gruntów. Odnosząc się do płatności bezpośrednich wnioskodawca stwierdził, iż na dzień 22 stycznia 2009 r. nie otrzymał jeszcze decyzji odnośnie przyznanych dopłat. Według skarżącego spodziewana wysokość dopłat nie pokryje nawet straty związaną z obniżką cen płodów rolnych. Natomiast posiadane rachunki bankowe zostały zajęte przez komorników. Odnosząc się do wysokości pozostałych wydatków na utrzymanie rodziny i gospodarstwa według wnioskodawcy są one zgodne z danymi zawartymi we wniosku. Z nadesłanej kopii faktury za energię elektryczną wynika, iż średniomiesięcznie gospodarstwo domowe skarżącego ponosi z tego tytułu koszty rzędu [...] zł. Natomiast wysokość miesięcznych opłat za telefon wynosi około [...] zł. Z kolei wysokość składki kwartalnej żony wnioskodawcy na KRUS wynosi [...] zł. Nadesłana przez skarżącego kopia odpisu z księgi wieczystej z roku 2005 r. wskazuje, iż należąca do niego i żony działka gruntu z zabudowaniami o powierzchni [...] mkw. obciążona jest wpisem o wszczęciu egzekucji z nieruchomości oraz hipotekami: zwykłą, kaucyjną i przymusową o łącznej wysokości ponad [...] mln. zł. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie stwierdził, co następuje: Instytucja prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które ze względu na ich szczególnie trudną sytuację materialną nie mogą ponieść kosztów postępowania. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Na stronie spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się ona w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Zakres przyznawanego prawa pomocy określa art. 245 ppsa, stanowiąc, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Strona domagając się zwolnienie od kosztów sądowych wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt. 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym wyżej mowa, należy rozumieć jako zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Wykładnia art. 246 ( 1 ppsa prowadzi do wniosku, iż zasadą jest, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania, wobec tego należy przyjąć, że jeżeli po zaspokojeniu najbardziej elementarnych potrzeb strony skarżącej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie, pozostają jakiekolwiek środki finansowe, to strona zobowiązana jest – na miarę swoich możliwości - w tych kosztach uczestniczyć. Kierując sprawę na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, powinna liczyć się ona z mogącymi powstać kosztami i poczynić na ten cel stosowne oszczędności, nawet kosztem bieżących lecz niekoniecznych wydatków. Orzecznictwo sądowe prezentuje ugruntowany pogląd, iż nie ma uzasadnionych przesłanek co do tego, aby Skarb Państwa pokrywał pełne koszty prowadzenia sprawy za stronę, która przy dołożeniu należytej staranności i poczynieniu możliwych oszczędności, mogła zgromadzić środki finansowe dla dochodzenia swych praw. Wskazać należy, iż wynikającą z przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a w szczególności jej art. 199, 214 i 237 zasadą jest, że każdy uczestnik postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej ponosi koszty tego postępowania związane z jego udziałem, w tym opłaty sądowe należne od niego zgodnie z przepisami tej ustawy. W ocenie referendarza sądowego wynikające z urzędowego formularza jak i z nadesłanych części żądanych dodatkowych dokumentów i oświadczeń wskazujących na sytuację finansowej wnioskodawcy dane nie dają podstaw do pełnej i prawidłowej oceny braku możliwości poniesienia przez skarżącego kosztów sądowych w tej sprawie. Składane przez stronę skarżącą oświadczenie stanowi środek dowodowy, za pomocą którego strona wykazuje zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy, dlatego powinno ono zawierać dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach oraz o stanie rodzinnym. W rozpoznawanej sprawie ten warunek nie został spełniony. Złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie odpowiadał obowiązkom wynikającym z treści zacytowanych wyżej przepisów i nie pozwalał na stwierdzenie, iż strona skarżąca wykazała, że nie może ponieść kosztów toczącego się postępowania. Stąd konieczne było wezwanie do nadesłania dodatkowych dokumentów źródłowych. Z będących w posiadaniu referendarza sądowego danych wynika jedynie, iż wspólne gospodarstwo domowe wnioskodawcy uzyskuje łączny dochód z tytułu pracy w gospodarstwie rolnym w wysokości 1 200 zł. miesięcznie. Natomiast brak jest informacji dotyczących ponoszonych wszystkich wydatków na utrzymanie rodziny i gospodarstwa. Brak jest ich zarówno we wniosku złożonym na urzędowym formularzu jak i w odpowiedzi na wezwanie do ich nadesłania. Z nadesłanej odpowiedzi wynika jedynie, iż z tytułu opłat za energię elektryczną, usług telekomunikacyjnych, opłat składek KRUS jak również wysokości rat podatku rolnego wspólne gospodarstwo domowe ponosi średniomiesięczny wydatek około [...] zł co przewyższa zadeklarowaną kwotę dochodów. Brak jest także informacji dotyczących wysokości uzyskiwanych dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych. Według skarżącego spodziewana wysokość dopłat, których jeszcze nie otrzymał w 2009r. nie pokryje nawet strat związanych z obniżką cen płodów rolnych. Natomiast w oparciu o dostępne dokumenty źródłowe i ogólnodostępne informacje przeprowadzona analiza sytuacji finansowej skarżącego wskazuje na możliwości poniesienia przez niego kosztów sądowych w tej sprawie. Wynika to z oceny osiąganych dochodów z gospodarstwa rolnego. Dlatego też, należy poddać w wątpliwość wysokość zadeklarowanych dochodów z gospodarstwa rolnego w wysokości [...] zł miesięcznie. Przyjmując powierzchnię posiadanego gospodarstwa jako [...] ha przeliczeniowych (wynika to z załączonych przez stronę dokumentów) należy zakwestionować podane przez wnioskodawcę informacje w tym zakresie. Kierując się np. wskazaniami ust. 9 art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 207 zł. Biorąc pod uwagę te kryterium, miesięczny dochód rodziny skarżącego może wynieść około [...] zł. Można przyjąć też kryterium dochodowe określone art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2006 r. Nr 136, poz. 969, ze zm.). Na podstawie tej delegacji Prezes GUS obwieszczeniem z dnia 22 września 2008 r. (M.P. Nr 72 poz. 656) w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2007 r. ogłosił, iż przeciętny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego wynosił w 2007 r. 2 220 zł. Stąd roczny dochód skarżącego może wynieść nawet [...] zł co daję kwotę około [...] zł miesięcznie. Dochody wnioskodawcy pochodzą również z tytułu dopłat bezpośrednich, których to średniej wysokości w ogóle nie podano. Faktu uzyskiwania dopłat wnioskodawca nie zakwestionował. Przyjmując jednak zadeklarowaną powierzchnię gospodarstwa rolnego, kierując się ogólnodostępnymi danymi można przyjąć, iż wysokość takich dopłat może wynieść co najmniej [...] zł rocznie (około [...] zł miesięcznie). Wynikające z tej analizy dochody skarżącego mogą wynieść miesięcznie łącznie około [...] zł. Stąd brak przesłanek do stwierdzenia, iż wnioskodawca wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wnioskodawca nie wykonując precyzyjnie wezwania do nadesłania dodatkowych oświadczeń odnoszących się m.in. do wszystkich kosztów utrzymania jego wspólnego gospodarstwa nie wykazał by zachodziły przyczyny uzasadniające przyznanie jemu prawa pomocy uniemożliwiając przez to referendarzowi sądowemu pełną i rzetelną analizę możliwości braku poniesienia przez siebie kosztów sądowych w tej sprawie. Biorąc pod uwagę powyższe, działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak na wstępie.