I SA/Lu 636/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Asesor WSA Jerzy Parchomiuk po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. sp. z o.o. z siedzibą w L. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] nr [...], w przedmiocie podatku od towarów i usług za IV kwartał 2012 r. - na skutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 6 listopada 2017 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 6 listopada 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy Pismem z 11 lipca 2017 r. T. sp. z o.o. z siedzibą w L. (dalej jako: skarżąca lub Spółka) wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] nr [...], w przedmiocie podatku od towarów i usług za IV kwartał 2012 r. W odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...]zł skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie jej od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Spółka wskazała, że posiada kapitał zakładowy o wartości [...] zł, wartość środków trwałych Spółki wynosi [...] zł, zaś wysokość zysku z działalności gospodarczej za ostatni rok obrotowy to [...] zł. Z oświadczenia zawartego na urzędowym formularzu wynika również, że Spółka na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku nie posiadała na rachunku bankowym żadnych środków pieniężnych. Obecnie Spółka nie generuje jakichkolwiek dochodów, mimo to ponosi koszty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą w postaci zakupu energii, oleju grzewczego, opłat dzierżawy, zakupu nasion oraz środków ochrony roślin, zakupu opakowań, wynagrodzeń pracowników, oraz obsługi księgowej i kadrowej. Głównym powodem złej kondycji finansowej Spółki jest brak zwrotu należnego podatku od towarów i usług. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego Spółka do wniosku dołączyła: zeznanie podatkowe Spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za rok 2015 i 2016, sprawozdanie finansowe Spółki za 2016 r., raporty kasowe za okres ostatnich 3 miesięcy, deklaracje dla podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do września 2017 r., umowę Spółki, wyciąg z rachunku bankowego oraz dokumenty wskazujące wysokość posiadanych zobowiązań. Postanowieniem z 6 listopada 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W ocenie referendarza Spółka nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznaje jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Świadczą o tym: posiadane przez skarżącą aktywa trwałe oraz aktywa obrotowe; wysokość opodatkowanego przychodu Spółki za rok 2016 (ponad [...] zł); fakt, że Spółka do lipca 2017 r. wykazywała obroty znacznej wysokości. Ponadto referendarz podniósł, że Spółka jako podmiot gospodarczy planując wydatki powinna uwzględnić potrzebę gromadzenia środków na wszczynanie ewentualnych postępowań sądowych. Zdaniem referendarza, przeciwko udzieleniu Spółce żądanej pomocy świadczy również brak działań Spółki w celu uzyskania dopłat od wspólników na pokrycie kosztów sądowych. Argumentem za przyznaniem pomocy w ocenie referendarza nie może być również fakt prowadzenia wobec Spółki postępowań egzekucyjnych, z uwagi na to, że Spółka kontynuuje działalność gospodarczą. W terminie otwartym pełnomocnik Spółki złożył sprzeciw od postanowienia referendarza. W sprzeciwie podniesiono, że sytuacja finansowa, w jakiej znajduje się Spółka uzasadnia przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego. Aktualnie Spółka nie przynosi jakichkolwiek zysków, w pierwszej połowie 2017 r. poniosła stratę z działalności gospodarczej. W dalszym ciągu ponosi koszty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Zła sytuacja finansowa skarżącej spowodowana jest brakiem zwrotu podatku od 2012 r., co skutkuje brakiem płynności finansowej i brakiem środków na poniesienie opłat sądowych. Spółka ma zobowiązania wobec kontrahentów w kwocie ponad [...] zł, nie posiada żadnych nieruchomości, jedyną ruchomością jest samochód osobowy marki A. . Wbrew argumentom referendarza, Spółka nie była w stanie przewidzieć, że wpis w sprawie wyniesienie tak znaczną kwotę i zaplanować odłożenie odpowiednich kwot w czasie, gdy uzyskiwała przychody z prowadzonej działalności gospodarczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). W obecnym stanie prawnym sąd dokonuje zatem merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak miało to miejsce wcześniej – rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Skarżąca Spółka ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, a więc w zakresie częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Jak wynika z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej (lub innej jednostce organizacyjnej) następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Należy na wstępie podkreślić podstawową zasadę, jaką kierują się sądy przy orzekaniu w przedmiocie prawa pomocy: celem tej instytucji jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Prawo pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienia NSA: z 8 stycznia 2015 r., II OZ [...]; z 13 stycznia 2015 r., II OZ [...]; z 14 stycznia 2015 r., II OZ [...]; z 16 stycznia 2015 r., I OZ [...] i II OZ [...]; z 20 stycznia 2015 r., II OZ [...]; z 22 stycznia 2015 r., I OZ [...]; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – CBOSA, orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z 22 stycznia 2015 r., II GZ [...], CBOSA). Zdaniem Sądu trafne są konkluzje referendarza, że skarżąca nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Na aktualnym etapie postępowania koszty sądowe, jakie musi ponieść skarżąca Spółka obejmują wpis od skargi w kwocie [...]zł. Ustalenia faktyczne poczynione przez referendarza są w zasadzie niesporne, a Spółka w swej argumentacji nie tyle zmierza do podważenia tych ustaleń, co zarzuca referendarzowi wadliwą ich ocenę. Referendarz opiera swoją ocenę na następujących argumentach: po pierwsze, na dzień 31 grudnia 2016 r. spółka posiadała aktywa trwałe o wartości [...] zł i aktywa obrotowe o wartości [...] zł w tym należności krótkoterminowe na kwotę [...]zł. W ocenie Sądu trafny jest argument referendarza, że oceniając, czy Spółka ma dostateczne środki na pokrycie pełnych kosztów postępowania, nie można pominąć tych elementów majątku Spółki. Po drugie, Spółka uzyskała w 2016 r. wysoki przychód w kwocie [...]zł. Sąd podziela ocenę referendarza, że tak wysoki przychód w istotnym stopniu przeczy argumentacji Spółki o braku dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Oceny tej nie może zmienić podnoszony przez skarżącą argument poniesienia straty w pierwszej połowie 2017 r. Znaczenie straty wykazywanej w dokumentach księgowych i podatkowych nie jest tak oczywiste jak stara się wykazać skarżąca. Pomimo wykazywanej księgowo straty, istotnym czynnikiem pozwalającym na ocenę kondycji przedsiębiorstwa jest wysokość uzyskiwanego z tej działalności przychodu. Wykazywana przez stronę strata nie świadczy automatycznie o braku środków finansowych, lecz powstaje w następstwie nadwyżki kosztów uzyskania przychodów nad wydatkami, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (por. postanowienia NSA z 19 stycznia 2016 r., II GZ [...]; z 20 stycznia 2016 r., II GZ [...]; z 2 lutego 2016 r., II GZ [...]). Jest to dostrzegalne nawet na podstawie analizy przedłożonego przez Spółkę sprawozdania finansowego za rok 2016, w którym Spółka wykazała wysoką nadwyżkę przychodów podatkowych nad kosztami podatkowymi, jednakże wskutek odliczenia straty z lat ubiegłych zysk podatkowy wyniósł [...] zł. Bez szczegółowej analizy dokumentów księgowych nie da się ustalić, czy wykazywana w tych dokumentach strata jest wyłącznie wynikiem operacji księgowych (m.in. amortyzacji), czy też wynika z rzeczywistych transakcji podejmowanych w ramach prowadzonej działalności. Ocena taka będzie możliwa dopiero na podstawie analizy dokumentów księgowych Spółki obejmujących cały rok rachunkowy. Nie można zatem w trakcie roku jednoznacznie ustalić, czy powoływana przez Spółkę strata jest wynikiem trudności finansowych, czy też wynika z operacji księgowych. Po trzecie, referendarz wskazuje na argumenty płynące z analizy dokumentacji bieżących rozliczeń podatkowych (deklaracji VAT) i przepływów finansowych Spółki (raportów kasowych). Z dokumentów tych wynika, że spółka do lipca 2017 r. wykazywała obrót znacznej wartości. Treść tych dokumentów potwierdza zasadność wniosku referendarza, że spółka osiąga wpływy, z których pokrywa wydatki związane z prowadzoną działalnością. Nie można zatem potwierdzić zasadności argumentu Spółki, że nie ma wystarczających środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Wysokość przepływów finansowych wskazuje, że Spółka powinna być w stanie wygospodarować środki na uiszczenie wpisu sądowego. Po czwarte, referendarz wskazuje, że Spółka jako przedsiębiorca, planując wydatki powinna uwzględnić potrzebę gromadzenia środków na wszczynanie ewentualnych postępowań sądowych. W ocenie Sądu nie jest to na pewno element kluczowy w ocenie przesłanek przyznania skarżącej prawa pomocy, można bowiem zgodzić się ze skarżącą, że nie jest do końca możliwe przewidywanie i planowanie wydatków na spory sądowe, skoro nie wiadomo, jakiej wysokości będą te wydatki, dopóki spór nie powstanie. Nawet gdyby uznać niezasadność tego argumentu referendarza, z pewnością nie podważa to prawidłowości pozostałych jego argumentów i konkluzji. Po piąte, trafnie w ocenie Sądu referendarz powołuje argument braku podjęcia przez Spółkę działań w celu uzyskania dopłat od wspólników na pokrycie kosztów sądowych. Trafnie zauważa referendarz, że taka możliwość wynika wprost z umowy spółki. Prowadzi to w nieunikniony sposób do konkluzji, że Spółka nie ma uzasadnionych podstaw aby żądać od państwa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, skoro nie podjęła trudu uzyskania takiej pomocy od swoich wspólników. W ocenie Sądu powołane w sprzeciwie argumenty nie są w stanie podważyć zasadności konkluzji referendarza. Spółka nadal prowadzi działalność, nie podjęła działań zmierzających do ogłoszenia upadłości czy postawienia w stan likwidacji, co przeczy argumentom o utracie płynności finansowej. Istnienie zobowiązań wobec innych kontrahentów samo w sobie nie upoważnia do ubiegania się do sięgania po pomoc państwa, jeśli Spółka nie wyczerpała innych możliwości pozyskania środków na pokrycie kosztów sądowych. Należy przy tym zauważyć, że znaczna część przedłożonych przez Spółkę dokumentów dotyczących zadłużenia pochodzi z lat 2015-2016, a w jednym przypadku nawet z roku 2014, a zatem z okresu, kiedy Spółka generowała znaczne przychody z prowadzonej działalności gospodarczej. Wobec powyższych argumentów Sąd uznał, że nie ma podstaw do uchylenia postanowienia referendarza jako naruszającego prawo. Referendarz prawidłowo uznał, że skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 260 § 1 oraz art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.