I SA/Lu 637/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Kazubińska-Kręcisz (sprawozdawca) Sędziowie WSA Wiesława Achrymowicz WSA Krystyna Czajecka-Szpringer Protokolant Starszy asystent sędziego Karolina Orłowska po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 19 grudnia 2018r. sprawy ze skargi T. T. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych oraz określenia ich wysokości oddala skargę. UZASASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (organ, organ odwoławczy), po rozpatrzeniu zażalenia T. T. (zobowiązany, skarżący), uchylił postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ł. (organ I instancji, organ egzekucyjny) z dnia [...] r. w sprawie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych w kwocie [...]zł oraz określenia na dzień wydania postanowienia należnych kosztów egzekucyjnych i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Zaskarżone postanowienie wydane zostało w następującym stanie sprawy: organ I instancji będący jednocześnie wierzycielem prowadzi postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych: z dnia [...] r. (4 tytuły), którymi objęto podatek od towarów i usług za 2011 r., wynikający z decyzji organu z [...] r.; z dnia [...] r. (1 tytuł), którym objęto podatek dochodowy od osób fizycznych za 2011 r. wynikający z decyzji organu z [...] r.; z dnia [...] r. (3 tytuły), którymi objęto podatek od towarów i usług za poszczególne okresy 2012 r. wynikający z decyzji organu z dnia z [...] r.; z [...] r. (1 tytuł), którym objęto podatek dochodowy od osób fizycznych za 2012 r. wynikający z decyzji organu z dnia [...] r., oraz z dnia [...] r. (1 tytuł), którym objęto podatek dochodowy od osób fizycznych za 2013 r. wynikający z decyzji organu z dnia [...] r. W treści tych tytułów wykonawczych jako zobowiązanego w części A wskazano T. T., natomiast J. T. wskazano w części B jako małżonka zobowiązanego, odpowiedzialnego majątkiem wspólnym, na podstawie art. 29 Ordynacji podatkowej w związku z art. 27c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W celu wyegzekwowania należności, zawiadomieniami z 18 grudnia 2017 r. organ egzekucyjny podjął próbę zajęcia w T. sp. z o.o. (spółka) odpowiednio wynagrodzenia za pracę, udziałów w ww. spółce. oraz pozostałych praw majątkowych. Odpisy ww. zawiadomień o zajęciu wraz z odpisami tytułów wykonawczych zostały doręczone zobowiązanemu 3 stycznia 2018 r., zaś małżonce zobowiązanego w dniu 21 grudnia 2017 r. Zawiadomienia o zajęciu doręczono spółce 20 grudnia 2017 r. W odpowiedziach z 2 stycznia 2018 r. spółka poinformowała, że nie ma zobowiązań wobec zobowiązanego. Następnie, zawiadomieniem z 15 lutego 2018 r., wystawionym na zobowiązanego i jego małżonkę, organ egzekucyjny dokonał zajęcia nieruchomości położonej w miejscowości J.. Odpis zawiadomienia o zajęciu wraz z odpisami tytułów wykonawczych zobowiązany otrzymał 14 marca 2018 r. Sąd Rejonowy w Ł. Wydział Ksiąg Wieczystych dokonał 10 kwietnia 2018 r. wpisu ww. zajęcia nieruchomości w księdze wieczystej, zaś 24 kwietnia 2018 r. wpisano hipotekę przymusową na kwotę [...]zł na rzecz organu I instancji. Wnioskiem z 5 stycznia 2018 r. zobowiązany zwrócił się organu egzekucyjnego o umorzenie kosztów egzekucyjnych i ich naliczenie w kwocie rzeczywistych kosztów poniesionych przy wykonywaniu egzekucji administracyjnej. W uzasadnieniu zobowiązany wskazał, z odwołaniem do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, że organ egzekucyjny w rzeczywistości nie ponosił kosztów egzekucyjnych, których zapłaty się domaga. W dniu 7 marca 2018 r. do organu egzekucyjnego wpłynął kolejny wniosek tej treści. Swoje żądanie zobowiązany powtórzył też we wniosku z dnia 19 marca 2018r. Postanowieniem z [...] r. organ egzekucyjny odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych w kwocie [...]zł i określił na dzień wydania postanowienia należne koszty egzekucyjne powstałe przy realizacji ww. 10 tytułów wykonawczych (opłata manipulacyjna + opłata za zajęcie nieruchomości, odrębnie za każdy z tytułów). W zażaleniu zobowiązany podnosił, że koszty egzekucyjne wyliczone zostały w sposób niewspółmierny do kosztów faktycznie poniesionych, co pozostaje sprzeczności z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Organ odwoławczy przypominał, że stosownie do art. 61 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie Dz. U. z 2018r., poz. 2096 ze zm.) – dalej: "k.p.a.", postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Środki zaskarżenia wynikające z przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji są od siebie odrębne i niezależne, a skorzystanie przez uprawnioną stronę z jednego z nich wszczyna konkretne postępowanie toczące się według odmiennych zasad. Żadne z tych postępowań nie może się toczyć bez stosownego żądania (podania) strony (art. 63 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.). Organ związany jest zatem żądaniem strony. Organ wskazał, że wnioski zobowiązanego z 5 stycznia, 5 i 19 marca 2018 r. zawierają w swej treści dwa odrębne wnioski, na podstawie których postępowania powinny się toczyć według odmiennych zasad, uregulowanych w u.p.e.a. i k.p.a. tj. wniosek o określenie wysokości należnych kosztów egzekucyjnych w oparciu o art. 64c § 7 u.p.e.a. oraz wniosek o umorzenie kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64e § 1 tej ustawy. Tymczasem organ egzekucyjny w przedmiotowej sprawie prowadził jedno postępowanie dotyczące dwóch odrębnych wniosków, co do których przepisy prawa przewidują odmienne zasady ich rozpatrywania, co zakończyło się wydaniem jednego rozstrzygnięcia w dwóch sprawach. Doprowadziło to do naruszenia art. 64c § 7 oraz art. 64e § 1 ustawy egzekucyjnej oraz art. 7 k.p.a. Organ odwoławczy zobowiązany był zatem uchylić zaskarżone postanowienie w całości i przekazać sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Wskazał, że w ponownym postępowaniu organ egzekucyjny, po przeanalizowaniu dopuszczalności wszczęcia postępowania w przedmiocie złożonych wniosków w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych i w sprawie ustalenia wysokości kosztów egzekucyjnych, przeprowadzi stosowne postępowania i wyda odrębne rozstrzygnięcia dotyczące tych spraw. W skardze na ostateczne postanowienie organu T. T. (skarżący) wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i uwzględnienie jego wniosków o umorzenie kosztów egzekucyjnych i o ich ustalenie. W uzasadnieniu zarzutów skargi ponownie odwołał się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z w sprawie sygn. akt SK 31/14, w którym orzeczono o braku zgodności z Konstytucją działania organu egzekucyjnego ustalającego koszty bez związku z ich rzeczywistą wysokością. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymał stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna, bowiem kontrolowane postanowienie w realiach niniejszej sprawy odpowiada prawu. Jakkolwiek nie sposób odmówić racji skarżącemu, który – powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 – stwierdził, że winien być obciążony wyłącznie kosztami realnymi, tj. pozostającymi w oczywistym związku z podejmowanymi przez organ czynnościami, nie zaś kosztami stanowiącymi mechaniczną kalkulację procentową wobec wartości przedmiotu egzekucji, to jednak wskazać należy, że w niniejszej sprawie treść rozstrzygnięcia organu odwoławczego wskazywała na konieczność ponownego rozpoznania przez organ I instancji obu wniosków zgłoszonych przez zobowiązanego w odrębnych postępowaniach, z uwzględnieniem ich specyfiki wynikającej z art. 64c § 6 a - 7 u.p.e.a. i art. 64e § 1 i 2 u.p.e.a. Organ odwoławczy podkreślił odrębność obu wniosków złożonych w toku postępowania egzekucyjnego, czemu nie można zaprzeczyć. Jednak analiza orzeczenia organu I instancji dodatkowo wskazuje na całkowite zignorowanie zasad postępowania, w tym art. 7 k.p.a. i art. 11 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Organ ten nie rozpoznał bowiem w ogóle istoty każdej ze spraw, a uzasadnienie postanowienia sprowadza się wyłącznie do przytoczenia treści przepisów prawa, które winny stać się podstawą rozstrzygnięcia. Tymczasem rzeczą organu w ramach rozpoznania wniosku o umorzenie w całości lub w części kosztów egzekucyjnych było dokonanie pełnej analizy zaistnienia którejkolwiek z przesłanek wskazanych w art. 64e § 2, z uwzględnieniem dalszych dyrektyw dla zastosowanie omawianej instytucji zawartych w przepisie art. 64e u.p.e.a. W tym celu organ winien dokonać stosownych ustaleń faktycznych, uprzednio gromadząc niezbędny materiał dowodowy. W niniejszej sprawie wymogom tym nie sprostano, co w oczywisty sposób dyskwalifikuje rozstrzygnięcie i świadczy o zasadności kontrolowanego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. Organ egzekucyjny w zakresie wniosku o ustalenie wysokości kosztów egzekucyjnych nie tylko pominął wskazania zawarte w wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt SK 31/14, ale też całkowicie zignorował zasady prowadzenia w tym przedmiocie postępowania, wskazane w art. 64c § 6a i 7 u.p.e.a., w szczególności co do terminu i sposobu zawiadamiania zobowiązanego i rozstrzygania o kosztach. Powyższe uchybienia na tyle istotnie wpływają na treść rozstrzygnięcia, że koniecznym było jego wyeliminowanie z obrotu prawnego. Dlatego też oceniane przez Sąd postanowienie kasacyjne organu odwoławczego wydane w trybie art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. jest w pełni zasadne. Uwagi zobowiązanego, zawarte w treści skargi, winny zatem zostać uwzględnione przy ponownym rozpoznaniu sprawy, bowiem w analizowanych okolicznościach poddawanie ich ocenie byłoby przedwczesne i niecelowe. Niemniej jednak, jak już wskazano powyżej, organ winien każdorazowo, nie tylko w postanowieniu w przedmiocie ostatecznego ustalenia wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego, ale też w trakcie prowadzonych czynności egzekucyjnych, respektować wskazania Trybunału Konstytucyjnego zawarte w wyroku sygn. akt SK 31/14. W przeciwnym razie bezpodstawnie obciąża (choćby nawet tymczasowo, do chwili wydania postanowienia) majątek zobowiązanego, umniejszając równocześnie efektywność egzekucji, której celem jest przecież nie generowanie kosztów, ale odzyskanie należności głównej i odsetek. Z tych względów na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w wyroku.