I SA/Lu 643/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz-Roicka Sędziowie WSA Monika Kazubińska-Kręcisz, WSA Andrzej Niezgoda (sprawozdawca) Protokolant Starszy asystent sędziego Anna Gilowska po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 12 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi M. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia i umorzenia kosztów egzekucyjnych oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, dalej: "Dyrektor Izby Administracji Skarbowej", "organ nadzoru", po rozpatrzeniu zażalenia M. B., dalej: "strona", "skarżąca", na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ł., dalej: "Naczelnik Urzędu Skarbowego", "organ egzekucyjny" z dnia [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia i umorzenia kosztów egzekucyjnych (1) utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie co do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia kosztów egzekucyjnych, natomiast (2) uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi egzekucyjnemu co do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie sprawy. Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanej M. B.. W toku tego postępowania zawiadomieniem z dnia [...] stycznia 2017 r. oraz zawiadomieniem z dnia [...] stycznia 2017 r. dokonał - na podstawie art. 89 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - zajęcia wierzytelności pieniężnych, innych niż określone w art. 72-75 u strony, jako dłużnika zajętej wierzytelności. Wobec ustalenia, że strona bezpodstawnie uchyliła się od przekazania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu, organ ten postanowieniem z dnia [...] określił nieprzekazaną kwotę z zajęcia wierzytelności. Organ nadzoru, po rozpatrzeniu zażalenia strony, uchylił wskazane postanowienie i przekazał sprawę organowi egzekucyjnemu do ponownego rozpatrzenia. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Naczelnik Urzędu Skarbowego, postanowieniem z dnia [...] określił stronie nieprzekazaną kwotę z zajęcia wierzytelności zobowiązanej w łącznej wysokości [...] należność główna; [...] zł odsetki). Postanowienie to utrzymane zostało w mocy postanowieniem organu nadzoru z dnia [...] zaś skarga strony na postanowienie organu nadzoru została oddalona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] z dnia 30 maja 2018 r., sygn. akt I SA/Lu 233/18. Wyrok ten jest prawomocny. Następnie, po doręczeniu stronie w dniu 16 lutego 2018 r., upomnienia z dnia 13 lutego wskazanego roku, organ egzekucyjny w dniu [...] marca 2018 r. wystawił w stosunku do strony, jako dłużnika zajętej wierzytelności, tytuł wykonawczy nr [...] oraz, zawiadomieniem z dnia [...]., zajął wierzytelność strony z rachunku bankowego. Bank poinformował, że zajęcie nie może zostać zrealizowane ze względu na brak środków. Ponadto w dniach [...] marca 2018 r. organ egzekucyjny skierował zawiadomienie o zajęciu praw majątkowych oraz wierzytelności z zawartych umów cywilnoprawnych do szeregu innych podmiotów. Odpisy zawiadomień o zajęciu strona otrzymała wraz z tytułem wykonawczym w dniu [...] marca 2018 r. Koszty egzekucyjne wskazano w nich na kwotę [...]zł. W dniu [...] kwietnia 2018 r. strona złożyła do organu egzekucyjnego wniosek "o umorzenie kosztów egzekucyjnych lub ich naliczenie w kwocie rzeczywistych kosztów przy wykonywaniu egzekucji administracyjnej". Uzasadniając ten wniosek argumentowała, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 oraz orzeczenia sądów administracyjnych, że organ egzekucyjny nie poniósł kosztów egzekucyjnych, których zapłaty obecnie się domaga. Ze wskazanych orzeczeń wynika natomiast, że wysokość kosztów egzekucyjnych powinna pozostawać w związku z rzeczywistą ich wysokością. Powołanym wyżej postanowieniem z dnia [...]. (doręczonym w dniu [...] kwietnia 2018 r.) Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia i ustalenia kosztów postępowania egzekucyjnego. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie wskazał, że zgodnie z art. 64c § 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na wniosek wierzyciela lub zobowiązanego, złożony w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych, o których mowa w § 6a. W sprawie nie zaistniały przesłanki, określone w art. 64c § 6a, w związku z tym – zdaniem organu egzekucyjnego - żądanie umorzenia kosztów egzekucyjnych i ich ustalenia jest przedwczesne. W zażaleniu datowanym na [...] kwietnia 2018 r., nadanym w dniu [...] maja 2018 r.) strona, odwołując się raz jeszcze do wskazanego wyżej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i orzeczeń sądów administracyjnych oraz argumentując, że koszty egzekucyjne wyliczone zostały w sposób niewspółmierny w stosunku do kosztów rzeczywiście poniesionych, wniosła o uchylenie żalonego postanowienia oraz uwzględnienie wniosku o umorzenie powstałych kosztów egzekucyjnych lub ich naliczenie w kwocie rzeczywistych kosztów poniesionych przy wykonywaniu egzekucji administracyjnej. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej analizując sprawę zauważył, że w piśmie z dnia [...] kwietnia 2018 r. strona sformułowała dwa żądania. Pierwsze dotyczyło umorzenia kosztów egzekucyjnych. Drugie zaś, alternatywnie, naliczenia kosztów egzekucyjnych w kwocie rzeczywistych kosztów poniesionych przy wykonywaniu egzekucji administracyjnej. Odnosząc się do zasadności odmowy przez organ egzekucyjny wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych, organ nadzoru zauważył, że art. 64e § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wskazuje na kilka niezależnych przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych. Każdy zobowiązany może zatem ubiegać się o umorzenie kosztów egzekucyjnych w każdej sytuacji, w której wystąpią wymienione w powołanym przepisie przesłanki w trakcie postępowania egzekucyjnego. Nie było zatem w rozpoznawanej sprawie podstaw do przyjęcia, że złożenie wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych jest przedwczesne. W ponownym postępowaniu organ egzekucyjny powinien wyjaśnić wszystkie okoliczności faktyczne istotne dla merytorycznego rozstrzygnięcia żądania umorzenia kosztów egzekucyjnych w kontekście przesłanek wymienionych w art. 64e § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z kolei w odniesieniu do żądania ustalenia kosztów egzekucyjnych, organ nadzorczy – odwołując się do treści art. 64c § 6a i 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – ponieważ postępowanie egzekucyjne nie uległo zakończeniu (egzekwowany obowiązek nie został wykonany ani postępowanie egzekucyjne nie zostało umorzone) uznał, że zaistniała przesłanka innych uzasadnionych przyczyn odmowy wszczęcia postępowania, o której mowa w art. 61a Kodeksu postępowania administracyjnego. W skardze na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej skarżąca wniosła o uchylenie postanowienia, umorzenie postępowania oraz uwzględnienie wniosku o umorzenie powstałych kosztów egzekucyjnych lub ich naliczeniu w kwocie rzeczywistych kosztów poniesionych przy wykonywaniu egzekucji administracyjnej. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że organ egzekucyjny nie ponosił kosztów egzekucyjnych, których zapłaty obecnie się domaga. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 orzekł o niezgodności z Konstytucją działania organu egzekucyjnego, ustalającego koszty bez związku z ich rzeczywistą wysokością. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny [...] zważył, co następuje: Na wstępie zwrócić należy uwagę, że uprawnienia sądów administracyjnych określone przepisami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2017 r. poz. 2188, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), dalej: "P.p.s.a.", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Sąd uchyla orzeczenie w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a.), stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (pkt 2) albo ich wydanie z naruszeniem prawa (pkt 3), jeśli zachodzą określone przyczyny. Jednocześnie sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Poza zakresem kognicji sądu administracyjnego pozostaje natomiast wykonywanie administracji publicznej czy też prowadzenie egzekucji administracyjnej. Z tego względu nie jest możliwe podejmowanie przez sąd administracyjny rozstrzygnięcia co do umorzenia postępowania egzekucyjnego i umorzenia kosztów egzekucyjnych. Rozpoznając sprawę w oparciu o wyżej wskazane reguły Sąd stwierdza, że skarga nie jest uzasadniona, albowiem zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że organ odwoławczy trafnie stanął na stanowisku, iż nie było uzasadnionych podstaw do przyjęcia, że wniosek skarżącej w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych jest przedwczesny i prawidłowo, w związku z tym, uchylił (w pkt II) postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego co do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych oraz przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi egzekucyjnemu. Zgodnie bowiem z treścią art. 64e § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2018 r. poz. 1314 ze zm.), koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli: 1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej; 2) za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny; 3) ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne. Trafnie, w ocenie Sądu, organ nadzoru zauważył, że powołany przepis wskazuje kilka niezależnych przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych. Zobowiązany może zaś ubiegać się o umorzenie kosztów egzekucyjnych w trakcie postępowania egzekucyjnego, powołując się na wymienione w przytoczonym wyżej przepisie przesłanki. Przenosząc powyższe na okoliczności rozpoznawanej sprawy trzeba zauważyć, że w związku z postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] powstały już koszty egzekucyjne, dlatego nieprawidłowe było stanowisko organu egzekucyjnego, że żądanie skarżącej w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych było przedwczesne, co z kolei – zdaniem organu egzekucyjnego (zaznaczyć trzeba, że nietrafnie) – wypełniało przesłankę "innych uzasadnionych przyczyn" odmowy wszczęcia postępowania, zawartą w art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 poz. 2096 ze zm.), stosowanym w postępowaniu egzekucyjnym na podstawie art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Trafnie także przyjął Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, że w odniesieniu do rozstrzygania w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych nie ma znaczenia spełnienie przesłanki z art. 64c § 6a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tj. - w okolicznościach rozpoznawanej sprawy - zawiadomienie zobowiązanego o wysokości kosztów egzekucyjnych. Prawidłowo również organ nadzoru, przekazując sprawę umorzenia kosztów egzekucyjnych do ponownego rozpoznania organowi egzekucyjnemu, wskazał, że w ponownym postępowaniu wyjaśnić należy wszystkie okoliczności faktyczne istotne, ze względu na treść art. 64e § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, dla merytorycznego rozstrzygnięcia żądania umorzenia kosztów egzekucyjnych. Sąd ocenia, jako prawidłowe, stanowisko Dyrektora Izby Administracji Skarbowej także w odniesieniu do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia kosztów egzekucyjnych, a tym samym, jako zgodne z prawem, ocenia, zawarte w zaskarżonym postanowieniu, rozstrzygnięcie utrzymujące w mocy postanowienie organu egzekucyjnego co do odmowy wszczęcia postępowania w tej sprawie( pkt I). Trzeba bowiem zauważyć, że zgodnie z treścią art. 64c § 6a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o wysokości kosztów egzekucyjnych na wniosek złożony w terminie 6 miesięcy od dnia (a) wyegzekwowania wykonania obowiązku, a w przypadku wyegzekwowania obowiązku w egzekucji z nieruchomości - od dnia, w którym postanowienie o przyznaniu własności nieruchomości stało się ostateczne albo (b) w którym postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego stało się ostateczne. Jeżeli zaś koszty egzekucyjne obciążają wierzyciela, zawiadamia go o wysokości kosztów egzekucyjnych w terminie miesiąca od dnia doręczenia wierzycielowi ostatecznego postanowienia umarzającego postępowanie egzekucyjne. Jak to zaś wynika z § 7, na wniosek wierzyciela lub zobowiązanego, złożony w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych, o którym mowa w § 6a organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych, na które to służy zażalenie. Trafnie organ nadzoru, odwołując się do powyższej regulacji, wskazał, że postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec skarżącej na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] nie uległo zakończeniu – ani nie został wyegzekwowany obowiązek, ani postępowanie nie zostało umorzone. W takiej sytuacji, zgodnie z powołanymi wyżej przepisami art. 64c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, rozstrzyganie w sprawie ustalenia kosztów egzekucyjnych jest przedwczesne. Podzielić zatem należy, jako zgodny z prawem, pogląd, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, na obecnym etapie postępowania, zachodzi "inna uzasadniona przyczyna" uzasadniająca odmowę wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia kosztów egzekucyjnych. Prawidłowo więc organ egzekucyjny w sprawie ustalenia kosztów egzekucyjnych odmówił wszczęcia postępowania, zgodnie z treścią art. 61a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, stanowiącego, że gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, tj. żądanie wszczęcia postępowania, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Powołany przepis ma zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym na podstawie art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Tym samym prawidłowe było utrzymanie w mocy, przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, postanowienia organu egzekucyjnego co do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia kosztów egzekucyjnych. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę.