I SA/Lu 671/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Danuta Małysz po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2012r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. M. i R. M. na decyzję Dyrektora izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008r. postanawia - odmówić zmiany prawomocnego postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 30 listopada 2011r., sygn.akt I SA/Lu 671/11. Wnosząc skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie w sprawie niniejszej, tj. w sprawie ze skargi B. M. i R. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008r., R. M. wniósł także o przyznanie mu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku tym podał, że nie posiada środków na opłacenie skargi kasacyjnej, gdyż od października 2011r. nie pracuje i nie ma żadnych dochodów, nie ma też oszczędności ani wartościowych przedmiotów, które mógłby spieniężyć, a jedynie nieruchomość rolną o powierzchni około 1,5 ha, utrzymuje się wraz z żoną i trojgiem dzieci z wynagrodzenia za pracę otrzymywanego przez jego żonę /około 2000 zł netto miesięcznie/ oraz stypendium uzyskiwanego przez studiującego syna /około 300 zł miesięcznie/, a rodzinę obciążają długi w łącznej kwocie około 120000 zł, w tym potwierdzone tytułem egzekucyjnym. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2012r. referendarz sądowy odmówił R. M. przyznania prawa pomocy, wyjaśniając w uzasadnieniu, iż wniosek, o którym mowa wyżej, jest ponownym wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy, nie wynika zaś z niego, aby nastąpiła zmiana okoliczności dotyczących sytuacji rodzinnej i majątkowej strony, która uzasadniałaby zmianę uprzednio wydanego w tym zakresie postanowienia z dnia [...] listopada 2011r. Od powyższego postanowienia R. M. wniósł sprzeciw, w którym podniósł, że stan majątkowy rodziny zmniejszył się w związku ze zbyciem nieruchomości położonej w B. o powierzchni 0,14 ha, z której cały dochód został przeznaczony na spłatę długów, ponadto na nieruchomości położonej w B. o powierzchni 0,23 ha zabezpieczone zostały zobowiązania z tytułu należności podatkowych, a wobec pogorszenia się stanu zdrowia skarżącego wzrosły koszty utrzymania i leczenia. Wyraził pogląd, iż podane okoliczności uzasadniają zmianę uprzednio wydanego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy i zwolnienie go od wpisu od skargi kasacyjnej w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Jak wynika z przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. z 2012r. poz.270 ze zm/, zwanej dalej "P.p.s.a.", z udziałem w postępowaniu w sprawie sądowoadministracyjnej wiąże się konieczność ponoszenia przez stronę kosztów, w szczególności opłat sądowych /art.214, art.220 § 1, art.230 § 1 i 2 P.p.s.a./. Stosownie przy tym do art.199 P.p.s.a. zasadą jest, że każdy ponosi koszty postępowania związane z jego udziałem w sprawie. Zmniejszenie ciężaru finansowego wiążącego się z prowadzeniem sprawy może nastąpić przez przyznanie stronie, na jej wniosek, prawa pomocy, co obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego /prawo pomocy w zakresie całkowitym/ albo zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego /prawo pomocy w zakresie częściowym/ - art.243 § 1, art.244 § 1, art.245 P.p.s.a. Strona może wnieść o przyznanie prawa pomocy na każdym etapie postępowania, w tym także złożyć kolejny wniosek w tym przedmiocie /art.243 § 1 P.p.s.a./. W takiej sytuacji należy jednak uwzględnić, iż uprzednio wydane w przedmiocie prawa pomocy prawomocne orzeczenie sądu jest wiążące stosownie do art.170 ppsa, co oznacza, iż sąd musi przyjmować, iż dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu /B.Dauter, B.Gruszczyński, A.Kabat, M.Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2006, str.365/. Możliwość zmiany bądź uchylenia takiego orzeczenia daje art.165 ppsa, jednakże tylko przy spełnieniu wskazanego w nim warunku, a mianowicie zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy zaś rozumieć wszelkie takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia - w przypadku postanowienia w przedmiocie prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. Stosownie do art.254 § 1 ppsa rozpoznawanie wniosków o przyznanie prawa pomocy należy do wojewódzkiego sądu administracyjnego, w którym sprawa ma się toczyć lub już się toczy, z tym że czynności w tym zakresie mogą wykonywać także referendarze sądowi /art.258 ppsa/, a w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie lub zarządzenie wydane przez referendarza traci moc, a wniosek podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym /art.260 ppsa/. Art.246 § 1 pkt 2 ppsa stanowi, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, tj. w zakresie, o jaki ubiega się skarżący, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia wymaga w świetle powołanego przepisu, iż ustawodawca, chroniąc jedynie środki utrzymania koniecznego strony i jej rodziny, przesądził jednocześnie, że obowiązkiem strony uczestniczącej w postępowaniu jest podjęcie wszelkich nienaruszających koniecznego utrzymania oszczędności w celu wywiązanie się z obowiązku uiszczenia należnych kosztów sądowych. Innymi słowy, wszelkie środki ponad niezbędne na konieczne utrzymanie strony i jej rodziny winny być przez stronę przeznaczone na poniesienie wymaganych kosztów. Ponadto, wobec treści tego przepisu nie może ulegać wątpliwości, że obowiązek wykazania istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskującym. Jak wskazano wyżej, rozpoznawany obecnie wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych jest kolejnym wnioskiem skarżącego w tym przedmiocie w sprawie niniejszej. Przy tym, w rozpoznaniu uprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych w całości wydane zostało postanowienie referendarza sądowego z dnia [...] listopada 2011r. przyznające skarżącemu prawo pomocy przez zwolnienie od opłat sądowych ponad kwotę 300 zł, które stało się prawomocne wobec jego niezaskarżenia, a w uzasadnieniu którego podano, iż B. i R. małż. M. pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z trojgiem uczących się dzieci, utrzymują się w wynagrodzenia za pracę żony skarżącego w kwocie 2400 zł brutto miesięcznie i korzystają także z pomocy finansowej rodziny, są właścicielami nieruchomości rolnej o powierzchni 1,4 ha i innej nieruchomości o powierzchni 0,14 ha, miesięczne koszty utrzymania rodziny wynoszą około 1700 zł miesięcznie, posiadają zadłużenie w banku na kwotę 80000 zł. Porównując dane o stanie rodzinnym, majątkowym i finansowym skarżącego przyjęte w postanowieniu z dnia [...] listopada 2011r. z analogicznymi danymi przedstawionymi przez skarżącego w związku z ponownym ubieganiem się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, aby jego możliwości finansowania kosztów sądowych uległy zmniejszeniu, co uzasadniałoby zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia zawartego w powołanym postanowieniu. Obecnie rodzina skarżącego uzyskuje dochody wyższe niż w poprzednim okresie /2600 zł brutto z wynagrodzenia za pracę żony skarżącego, tj. o 200 zł więcej, a dodatkowo 300 zł z tytułu stypendium syna/, co równoważy wykazany przez skarżącego wzrost wydatków /o 200 zł/ związany z pogorszeniem się jego stanu zdrowia, zbycie i obciążenie nieruchomości nie może być uznane za mające negatywny wpływ na możliwości sfinansowania przez skarżącego opłat sądowych, gdyż również uprzednio nie były one traktowane jako potencjalne źródło środków pieniężnych na ten cel, zaś w pozostałym zakresie sytuacja rodzinna, finansowa i majątkowa wykazana przez skarżącego pozostaje niezmienna. Powyższe nakazuje przyjąć, iż skarżący nie wykazał, iż na gruncie art.246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. uzasadnionym jest przyznanie mu prawa pomocy w zakresie szerszym niż wynikający z postanowienia z dnia 30 listopada 2011r. Z postanowienia tego wynika zaś, co należy w tym miejscu wyraźnie podkreślić, iż skarżący zwolniony jest od ponoszenia każdej opłaty sądowej w jej części przekraczającej kwotę 300 zł. Zatem również z tytułu wpisu od skargi kasacyjnej skarżący obowiązany jest /dokładniej – będzie/ uiścić kwotę 300 zł /por.: art.239 pkt 4 P.p.s.a./. Biorąc pod uwagę powyższe i działając na podstawie art.165 w związku z art.260 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., należało orzec jak na wstępie.