I SA/Lu 671/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Małysz Sędziowie Sędzia WSA Krystyna Czajecka-Szpringer (sprawozdawca) Sędzia WSA Ewa Kowalczyk Protokolant specjalista Julita Kula po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 24 listopada 2017 r. sprawy ze skargi R. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności odwołania I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi A. R. od Skarbu Państwa –Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości [...] zł ([...]), w tym VAT. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] czerwca 2017 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (organ) po rozpatrzeniu odwołania R. B. (skarżąca) od decyzji Prezydenta Miasta [...] (organ I instancji) z dnia [...] grudnia 2016 r. określającej firma A (stowarzyszenie zwykłe) wysokości dotacji podlegającej zwrotowi do budżetu Miasta [...] stwierdziło niedopuszczalność odwołania. Z uzasadnienia i akt sprawy wynika, że skarżąca jako przedstawiciel stowarzyszenia zwykłego złożyła odwołanie od powyższej decyzji organu I instancji. W związku z wszczętym postępowaniem odwoławczym wezwano stowarzyszenie zwykłe do przedłożenia szeregu dokumentów i złożenia wyjaśnień m.in. w zakresie zakończenia działalności stowarzyszenia. Pismem z dnia [...] marca 2017 r. skarżąca wyjaśniła, że stowarzyszenie zwykłe zakończyło działalność z dniem [...] grudnia 2016 r. i nigdy nie było wpisane do KRS, natomiast firma A (stowarzyszenie rejestrowe) wpisane do KRS w dniu [...] lipca 2016 r. jest innym podmiotem. Do pisma załączono m.in. zaświadczenie GUS o wykreśleniu z rejestru REGON stowarzyszenia zwykłego z dniem [...] grudnia 2016 r., uchwałę z dnia [...] grudnia 2016 r. w sprawie likwidacji stowarzyszenia zwykłego z dniem [...] grudnia 2016 r. Wobec powyższej informacji pismami z dnia [...] marca 2017 r. i dnia [...] kwietnia 2017 r. organ wezwał skarżącą do wyjaśnienia, jaki podmiot złożył odwołanie. Pismem z dnia [...] maja 2017 r. skarżąca wyjaśniła, że stowarzyszenie rejestrowe, wpisane do KRS, jest następcą prawnym zlikwidowanego stowarzyszenia zwykłego. Pismem z dnia [...] maja 2017 r. skarżącą wyjaśniła, że stowarzyszenie rejestrowe rozpoczęło próbę uzyskania wpisu do KRS w maju 2016 r., ostatecznie wpis uzyskało w dniu [...] lipca 2016 r., toteż w dacie składania oferty zadania publicznego i podpisywania umowy uznano, że najlepszym rozwiązaniem będzie zawarcie umowy przez istniejące dotychczas stowarzyszenie zwykłe. Podkreślono, iż siedziba obu stowarzyszeń jest ta sama, a ich skład - oprócz jednej osoby - analogiczny. W uzasadnieniu wydanego postanowienia stwierdzającego niedopuszczalność odwołania organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 42a ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach istnieje możliwość przekształcenia stowarzyszenia zwykłego w stowarzyszenie rejestrowe, jednakże w niniejszej sprawie przekształcenie nie miało to miejsca, ponieważ stowarzyszenie rejestrowe powstało niezależnie od istnienia stowarzyszenia zwykłego o tej samej nazwie, które podjęło uchwałę o likwidacji i w dniu wniesienia odwołania nie istniało. Okoliczności wskazywane przez skarżącą takie jak działanie pod tym samym adresem, taką samą nazwą oraz ze zbliżonym składem osobowym, nie pozwala ocenić, że zaistniało jakiekolwiek następstwo prawne z uwagi na nie zachowanie wymogów określonych w art. 42a - 42e ustawy Prawo o stowarzyszeniach. Organ podkreślił, że zgodnie z art. 28, 29 i 30 § 1 i § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm. dalej: "k.p.a.") uprawnione do złożenia odwołania było stowarzyszenie zwykłe. W związku z likwidacją stowarzyszenia zwykłego w dniu 28 grudnia 2016 r., w dniu 29 grudnia 2016 r. (tj. w dniu złożenia odwołania) - strona postępowania już nie istniała, wobec czego odwołanie nie mogło zostać złożone w imieniu nieistniejącego podmiotu. Zgodnie z art. 17 ustawy Prawo o stowarzyszeniach, osobowość prawna stowarzyszenia rejestrowego powstała w dacie dokonania wpisu do KRS, tj. w dniu 29 lipca 2016 r. i z tą datą mogło rozpocząć działalność. W dacie zawarcia umowy z Gminą [...] stowarzyszenie nie istniało, nie mogło być zatem stroną postępowania administracyjnego dotyczącego umowy i adresatem zaskarżonej decyzji. Organ stwierdził, że również nie można uznać, iż R. B. jako osobie fizycznej przysługiwało prawo złożenia odwołania od decyzji, której stroną było stowarzyszenie zwykłe. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżąca przedstawiła dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie i wywiodła, że jest stroną uprawnioną do wniesienia odwołania, bowiem na niej jako na prezesie zarządu spoczywa obowiązek zwrotu dotacji, wobec czego zaskarżona decyzja narusza jej interes prawny. Zakwestionowała również stanowisko organu o braku następstwa prawnego pomiędzy stowarzyszeniem zwykłym, a stowarzyszeniem rejestrowym podnosząc, że na mocy uchwały stowarzyszenia z dnia [...] grudnia 2016 r. na podstawie sukcesji szczególnej stało się następcą prawnym stowarzyszenia zwykłego. Podkreślono, że następstwo prawne możliwe jest także w wyniku czynności prawnych, w wyniku których dochodzi do przejęcia poszczególnych praw, czy też obowiązków. W ocenie skarżącej należy przyjąć sukcesję singularną w zakresie przejęcia ogółu spraw związanych z zadaniem publicznym, które stanowi podstawę zwrotu dotacji. Skarżąca nie wskazała w skardze przepisów prawa, które stanowią podstawę wnoszonych zarzutów. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zawarte w wydanym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje. Skarga jest bezzasadna, bowiem zaskarżone postanowienie prawa nie narusza. W zakresie zarzutów skarżącej dotyczących sukcesji praw i obowiązków pomiędzy stowarzyszeniem rejestrowym, a stowarzyszeniem zwykłym wskazać należy, że zgodnie z art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (tekst jednolity Dz. U. z 2015 r., poz. 1393) w brzmieniu obowiązującym w dacie założenia stowarzyszenia zwykłego (30 września 2015 r.) uproszczoną formą stowarzyszenia jest stowarzyszenie zwykłe, nieposiadające osobowości prawnej. Osoby w liczbie co najmniej trzech, pragnące założyć stowarzyszenie zwykłe, uchwalają regulamin działalności, określając w szczególności jego nazwę, cel, teren i środki działania, siedzibę oraz przedstawiciela reprezentującego stowarzyszenie (ust. 2). O utworzeniu stowarzyszenia zwykłego jego założyciele informują na piśmie właściwy, ze względu na przyszłą siedzibę stowarzyszenia, organ nadzorujący, podając dane, o których mowa w ust. 2 (ust. 3). Ustawą z dnia 25 września 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o stowarzyszeniach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r., poz.1923), zwanej dalej "ustawa nowelizująca", dodano art. 40a ust. 1 w brzmieniu "Stowarzyszenie zwykłe powstaje i może rozpocząć działalność z chwilą wpisu do ewidencji". Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy nowelizującej w terminie 24 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, stowarzyszenia zwykłe działające na podstawie przepisów dotychczasowych są obowiązane dokonać wpisu do ewidencji, o której mowa w art. 40 ust. 5 ustawy zmienianej w art. 1. Do dnia dokonania wpisu do ewidencji, o którym mowa w ust. 1, stowarzyszenia zwykłe działają na podstawie przepisów dotychczasowych (ust. 20). Natomiast z dodanego przepisu art. 42a ust. 1-3 wynika, że stowarzyszenie zwykłe liczące co najmniej siedmiu członków, może przekształcić się w stowarzyszenie. Możliwość ta zaistniała jednak dopiero od dnia od dnia 1 stycznia 2017 r. (art. 12 pkt 1 ustawy nowelizującej). Z ustalonego przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze stanu faktycznego wynika, że firma A, będące adresatem decyzji określającej kwotę dotacji podlegającej zwrotowi do budżetu Miasta [...] było stowarzyszeniem zwykłym założonym w dniu [...] września 2015 r. przez R. B., A. P., T. G. i G. K.. Informację do organu nadzorującego w trybie art. 40 ust. 2 ustawy Prawo o stowarzyszeniach złożono w dniu [...] października 2015 r. Stowarzyszenie nie złożyło wniosku o wpis do ewidencji, o którym mowa w art. 40a ww ustawy. Zgodnie z § 7 pkt 3 regulaminu stowarzyszenia zwykłego rozwiązanie stowarzyszenia następuje na skutek uchwały podjętej większością 2/3 głosów przy obecności 2/3 członków zebrania stowarzyszenia. W dniu [...] grudnia 2016 r. członkowie stowarzyszenia zwykłego: R. B., T. G. i G. K. podjęli uchwałę o jego likwidacji, co stanowiło podstawę do wykreślenia tego podmiotu z rejestrów NIP i REGON oraz zawiadomienia o tym fakcie organu nadzorującego. Mając na uwadze wyżej powołane przepisy i ustalony w sprawie stan faktyczny nie sposób podzielić stanowiska skarżącej o zachodzącej sukcesji w trybie art. 42a ustawy Prawo o stowarzyszeniach. W okresie istnienia stowarzyszenia zwykłego brak było podstawy prawnej do jego przekształcenia w stowarzyszenie rejestrowe. Stowarzyszenie zwykłe i stowarzyszenie rejestrowe były dwoma odrębnymi podmiotami, z których to jeden uległ likwidacji w dniu [...] grudnia 2016 r. zgodnie z uchwałą o jego likwidacji, a drugi został zarejestrowany w dniu [...] lipca 2016 r. W tych okolicznościach należy podzielić stanowisko organu odwoławczego, że w dacie złożenia odwołania od decyzji ([...] grudnia 2016 r.) stowarzyszenie zwykłe nie istniało, a także nie doszło do sukcesji praw i obowiązków pomiędzy stowarzyszeniem rejestrowym, a stowarzyszeniem zwykłym. Sąd podziela stanowisko organu, ze skarżąca nie jest stroną w sprawie określenia firma A kwoty dotacji podlegającej zwrotowi do budżetu Miasta [...], bowiem postępowanie to nie dotyczy jej interesu prawnego. Wskazać należy, że zgodnie z obowiązującym od 20 maja 2016 r. art. 40 ust. 1a-1b ustawy Prawo o stowarzyszeniach stowarzyszenie zwykłe może we własnym imieniu nabywać prawa, w tym własność i inne prawa rzeczowe, zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywane. Każdy członek odpowiada za jego zobowiązania bez ograniczeń całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi członkami oraz ze stowarzyszeniem. Do [...] maja 2016 r. odpowiedzialność członków stowarzyszenia zwykłego była nieograniczona i osobista oraz miała charakter pierwszoplanowy. Obecnie mamy do czynienia z odpowiedzialnością członków stowarzyszenia o charakterze wtórnym (subsydiarnym), która wchodzi w rachubę dopiero wówczas, gdy egzekucja z majątku stowarzyszenia zwykłego okaże się bezskuteczna (art. 40 ust. 1b ustawy Prawo o stowarzyszeniach). Pomimo więc przyjęcia, że członek jest dłużnikiem z tytułu długu stowarzyszenia zwykłego, to przede wszystkim stowarzyszenie zwykłe (będąc ex lege dłużnikiem głównym) zobligowane jest (w pierwszej kolejności) wykonać zobowiązanie (zob. E. Hadrowicz, Nowa konstrukcja stowarzyszenia zwykłego w świetle zmian legislacyjnych. Próba dyferencjacji, cz. 2, Monitor Prawniczy 2016, nr 19, s. 1031). Zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Interes prawny należy odróżnić od interesu faktycznego. Posiadającą interes prawny jest każda osoba, której uprawnień lub obowiązków dotyczyć będzie bezpośrednio decyzja kończąca dane postępowanie. Jeżeli jednak decyzja taka jedynie pośrednio związana będzie z prawami i obowiązkami danego podmiotu, to co najwyżej posiada on interes faktyczny, a nie prawny. Posiadanie zaś interesu faktycznego, a nie prawnego, nie uprawnia do domagania się przyznania statusu strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że potencjalna odpowiedzialność skarżącej jako prezesa zarządu stowarzyszenia (członka stowarzyszenia) zwykłego w zakresie zwrotu dotacji nie stanowi o jej interesie prawnym tylko o interesie faktycznym wobec czego nie można jej uznać za stronę postępowania administracyjnego, która mogłaby wnieść skutecznie odwołanie od wydanej decyzji. Decyzja ta nie stanowi o jej prawach i obowiązkach, a jedynie jest potencjalnym źródłem jej interesu faktycznego. Mając na uwadze powyższe, w pkt I wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej:"p.p.s.a."). W pkt II wyroku przyznano wynagrodzenie z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 4 pkt. 3 rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2016 r. poz. 1714).