I SA/Lu 672/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi S. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie uznania ponaglenia za nieuzasadnione p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca S. K. po otrzymaniu orzeczenia tut. Sądu odrzucającego jej skargę na ww. postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej zwrócił się o zwolnienie jej od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. Z uzasadnienia wniosku wynika, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymując się z prowadzonej osobiście działalności gospodarczej przynoszącej miesięczny dochód netto w kwocie 6.000 zł. Posiadany przez nią majątek to ˝ prawa własności domu jednorodzinnego o pow. 200 m2, mieszkanie o pow. 54 m2, trzy nieruchomości gruntowe, samochody o wartości 100.000 zł, trzy belownice o wartości 100.000 zł oraz 3 wózki widłowe o wartości 50.000 zł. Posiada również oszczędności w kwocie 6.800 zł. Odnośnie zaś ponoszonych wydatków podała spłatę kredytów (4.500 zł) oraz koszty utrzymania (1.000 zł). Nadto dodała, że choruje na nowotwór, bóle kręgosłupa i ostrogi. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wskazania wymaga, że odpłatność postępowania sądowoadministracyjnego jest generalną zasadą przyjętą na gruncie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - zwanej dalej p.p.s.a. - por. art. 199 tej ustawy). Nie mniej jednak zasada ta nie ma charakteru bezwzględnego i ustawodawca przewidział, że w szczególnych przypadkach strona może być zwolniona z tego obowiązku poprzez przyznanie prawa pomocy. Możliwość jego przyznania jest jednakże uzależniona od tego, czy osoba występująca z takim wnioskiem wykaże, iż rzeczywiście jej sytuacja materialna jest na tyle ciężka, aby uzasadnione było uczynienie wyjątku od zasady odpłatności postępowania. Zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu, o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca może bowiem zostać przyznane osobie fizycznej, o ile wykaże ona brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Nie wystarczy przy tym wykazanie, iż poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy sytuację materialną strony. Strona wykazać powinna, że posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie kosztów tego postępowania nie jest możliwe. Odnosząc powyższe do wniosku strony nie znaleziono dostatecznych podstaw do stwierdzenia, że sytuacja materialna strony skarżącej jest na tyle ciężka, że wymaga przyznania dobrodziejstwa w postaci prawa pomocy. Rozpocząć należy od wskazania, że do wymagalnych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych należy jedynie wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł. Z kolei minimalna stawka wynagrodzenia adwokata ustanowionego celem sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej to 240 zł (§ 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U z 2015 r., poz. 1800 ze zm.). Zestawienie powyższych kosztów z możliwościami finansowymi strony skarżącej prowadzi do wniosku, że ich uiszczenie nie powinno stanowić dla strony żadnej trudności. Przede wszystkim wskazać należy, że skarżąca posiada stałe źródło dochodu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 6.000 zł netto. Ponadto nie bez znaczenie jest również fakt posiadania majątku znacznej wartości (dom wolnostojący, mieszkanie, samochody oraz maszyny używane do prowadzenia działalności gospodarczej. Posiadanie takich dochodów oraz majątku nie pozwala w żaden sposób uznać skarżącej za osobę, która wpisuje się w kanony ubóstwa dla których przeznaczona jest instytucja prawa pomocy nazywanego pierwotnie "prawem ubogich". Dodatkowo, skarżąca posiada wolne zasoby pieniężne w kwocie 6.800 zł, która to kwota już sama w sobie wielokrotnie przewyższa wysokość wymaganych kosztów niniejszego postępowania. Zgodnie zaś z utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa sądowego instytucja przyznania prawa pomocy wprowadzona została do postępowania sądowoadministracyjnego celem umożliwienia obrony swoich praw przed sądem osobom o znikomych dochodach, lub dochodów tych pozbawionym i znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. Osoba uzyskująca stały miesięczny dochód, a ponadto posiadająca majątek znacznej wartości oraz oszczędności pieniężne nie może być w żadnym przypadku za taką osobę uznana (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 września 2011 r., sygn. akt I OZ 724/11, Lex nr 965945). Jednocześnie dodania wymaga, iż w kontekście wskazanych wydatków ponoszonych na spłatę kredytów wskazać należy, iż nie każdy wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się jednoznacznie, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez wnioskodawcę postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby i jej rodziny zostałby przerzucony na pozostałych współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.). Innymi słowy brak jest podstaw aby zobowiązania cywilne (raty kredytów) przedkładać nad obowiązek poniesienia kosztów związanych z zainicjowanym przez stronę postępowaniem sądowym. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Poczynione wyżej uwagi pozwoliły na negatywną ocenę działań strony skarżącej zmierzających do przeniesienia ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa, a w ostatecznym rozrachunku na innych obywateli, w sytuacji, gdy osiągane przez skarżącą dochody są w stanie zabezpieczyć rzeczone należności budżetowe. Z tych względów orzeczono jak w postanowieniu na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.