I SA/Lu 672/24

WyrokWSA w Lublinie2025-03-05

Skład orzekający: Andrzej Niezgoda, Grzegorz Wałejko, Jakub Polanowski

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy organ rentowy prawidłowo odmówił umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, uwzględniając przesłanki ważnego interesu strony, całkowitej nieściągalności oraz limitu pomocy de minimis, a także czy prawidłowo ustalił stan faktyczny dotyczący dochodów i wydatków wnioskodawców oraz czy należności nie uległy przedawnieniu?
Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, ponieważ organ rentowy nie wykazał w sposób jednoznaczny i wyczerpujący, jakie konkretnie zaległości składkowe przypadają od wnioskodawców, czy nie uległy one przedawnieniu, a także nie wyjaśnił w pełni kwestii objęcia wnioskodawczyni ubezpieczeniem społecznym rolników. Brak precyzyjnego uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji uniemożliwił kontrolę jej zgodności z prawem.
Stan faktyczny
Wnioskodawcy złożyli wniosek o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Organ rentowy odmówił umorzenia, wskazując na nieważny interes strony, brak całkowitej nieściągalności oraz wykorzystanie limitu pomocy de minimis. Wnioskodawcy zarzucili, że decyzja oparta jest na hipotetycznych dochodach i że ich gospodarstwo jest blokowane przez bank i komorników. Sąd uchylił decyzję organu rentowego z powodu wadliwości postępowania i uzasadnienia.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Niezgoda (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Wałejko Asesor sądowy Jakub Polanowski Protokolant starszy asystent sędziego Tomasz Woźny po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 marca 2025 r. sprawy ze skargi M. G. i A. G. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 27 września 2024 r. nr 0813-PU/13.411.10.13.2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję. Zaskarżoną decyzją z dnia 27 września 2024 r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, dalej: "organ rentowy", "organ", po rozpatrzeniu wniosku A. i M. G., dalej: "wnioskodawcy", "skarżący", z dnia 3 kwietnia 2024 r., odmówił umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od "2014.4/10" do "2024.3/09" w łącznej kwocie 54.293,70 zł, w tym: - na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie za okres od "2014.4/10" do "2024.3/09" w kwocie 14.586,90 zł (składki 10.495,10 zł, odsetki 4.080 zł oraz koszty upomnienia 11,80 zł); - na ubezpieczenie emerytalno-rentowe za okres od "2015.4/10" do "2019.3/09" w kwocie 12.565,90 zł (składki 8.616 zł, odsetki 3.942 zł, koszty upomnienia 7,90 zł) - na ubezpieczenie emerytalno-rentowe za okres od "2014.4/10" do "2015.3/09", od "2019.4/10" do "2020.1/03", od "2020.3/07" do "2024.3/09" w kwocie 18.140,90 zł, (składki 13.655,80 zł, odsetki 4.470 zł, koszty upomnienia 15,10 zł za 2016 r. i 2020 r.) w ramach pomocy de minimis, ze względu na wykorzystanie krajowego limitu pomocy de minimis w rolnictwie w bieżącym roku, określonym w art. 3 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 2019/316 z dnia 21 lutego 2019 r. zmieniającego rozporządzenie (UE) Nr 1408/2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis w sektorze rolnym (Dz.U. UE L 51 1/1 z 22.02.2019, s.1). Jako podstawę rozstrzygnięcia organ rentowy powołał art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41 a ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2024 r., poz. 90) oraz powołane wyżej rozporządzenia Komisji (UE). Uzasadniając rozstrzygnięcie organ rentowy podał, że wskazany wyżej wniosek z 3 kwietnia i pismo z 27 czerwca 2024 r. Placówce Terenowej KRUS w Łukowie przekazany został postanowieniem Sądu Okręgowego w Siedlcach z dnia 14 sierpnia 2024 r. w celu rozpoznania sprawy o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt sprawy, we wniosku z 3 kwietnia 2024 r. zatytułowanym: "Odwołanie", A. i M. G. wnieśli o umorzenie wszystkich zaległych zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników i uchylenie wpisów w księgach wieczystych ponieważ, jak uważają wnioskodawcy, są oni ofiarami zbrodni przeciwko prawom obywatela i prawom człowieka, których nadal dopuszcza się Rzeczpospolita Polska i którą oskarżają o zbrodnię, ciągle o tym zawiadamiając. Zdaniem wnioskodawców zbrodnia, o której mowa, polega na pozbawieniu ich "prawa bytu w tym kraju pod nadzorem Sądu Rejonowego w Łukowie", który blokuje ochronę ich praw. Uzupełniając wniosek pismem z dnia 27 czerwca 2024 r. wnioskodawcy sprecyzowali, że pogwałcone zostały ich prawo do pracy i do wolności gospodarczej, że są okradani przez komorników, co stanowi zbrodnię przeciwko prawom do mienia, zdrowia i sądu, który znęca się nad nimi. Pisma te skierowane zostały do Sądu Okręgowego w Siedlcach IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Sąd ten, postanowieniem z dnia 14 sierpnia 2024 r., sygn. akt IV U 242/24, na podstawie art. 355 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 1550 ze zm.) umorzył postępowanie i wniosek zgłoszony w odwołaniu z dnia 3 kwietnia 2024 r. i piśmie z 27 czerwca 2024 r. przekazał do rozpoznania Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Organ rentowy podał, że w dniu 20 września 2024 r. każdy z wnioskodawców złożył oświadczenie o nie otrzymaniu pomocy de minimis w rolnictwie w bieżącym roku oraz w dwóch poprzedzających go latach, informację o uzyskiwanych dochodach i wydatkach oraz oświadczenie o zapoznaniu się z zebranym materiałem odnośnie do podania o umorzenie, powierzchni gospodarstwa rolnego i użytkowania gospodarstwa rolnego będącego we współwłasności. W dniu 23 września 2024 r. została zaś przeprowadzona wizytacja w gospodarstwie rolnym wnioskodawców w celu ustalenia sytuacji materialno-bytowej ich rodziny. Następnie organ rentowy podał, że zgodnie z art. 41 a ust.1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć je w całości lub w części. Z kolei art. 41 a ust. 2 wskazanej ustawy stanowi podstawę do umorzenia zaległości w razie całkowitej nieściągalności należności. Całkowita nieściągalność zachodzi m.in. gdy dłużnik nie posiada źródeł dochodu i majątku z którego można efektywnie dochodzić należności, a także brak jest możliwości potrącania zadłużenia ze świadczeń. Powołane wyżej rozporządzenie Komisji przewiduje natomiast, że udzielane korzyści finansowe w formie ulg w spłacie należności z tytułu składek oraz umorzeń stanowią incydentalną pomoc w ustabilizowaniu się przejściowo trudnej sytuacji ekonomicznej płatnika, jeżeli istnieje pozytywna prognoza, co do poprawy wyników prowadzonej produkcji podstawowych produktów rolnych. Dalej organ rentowy wskazał, że wnioskodawcy prowadzą działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym o powierzchni 12,0900 ha fizycznych użytków rolnych (5,6940 ha przeliczeniowych) i w związku z prowadzeniem działalności rolniczej podlegają obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników. Zgodnie bowiem z przepisami art. 7 i 16 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, obowiązkowo temu ubezpieczeniu podlega rolnik, który prowadzi działalność rolniczą na obszarze użytków rolnych o powierzchni przekraczającej 1 ha przeliczeniowy lub w dziale specjalnym w rozumieniu omawianej ustawy, a także pracujący z nim małżonek, jeśli osoby te nie podlegają innemu ubezpieczeniu społecznemu i nie mają ustalonego prawa do emerytury lub renty albo nie mają ustalonego prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Z podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników wynika z kolei obowiązek opłacania przez rolnika w ustawowo określonych terminach składek na to ubezpieczenie. Z akt sprawy wynika, że zadłużenie, umorzenia którego dotyczy wniosek, powstało w wyniku wieloletniego nie wywiązywania się przez wnioskodawców z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. O stale rosnącym zadłużeniu, a także o możliwości udzielenia ulgi w jego spłacie wnioskodawcy byli informowani w przesyłanych co kwartał informacjach o zadłużeniu, upomnieniach, a także w trakcie przeprowadzanych wizytacji w gospodarstwie rolnym. Z dokumentacji Kasy wynika, że wnioskodawcy udzielano ulgi w spłacie zadłużenia w postaci układu ratalnego. Decyzja o udzieleniu układu ratalnego z dnia 20 stycznia 2016 r. wygasła z uwagi na brak wpłat rat. Działania kasy mające na celu przymusowe dochodzenie zaległości w latach 2013-2015 były skuteczne. Natomiast w odniesieniu do okresów 2016 r. zakończyły się umorzeniem postępowania egzekucyjnego, z uwagi na bezskuteczność. Należności Kasy za okres od "2014.4/10" do "2023.1/03" zostały zabezpieczone wpisem hipoteki w księdze wieczystej nieruchomości rolnej. Organ rentowy następnie wskazał, że z zestawienia przychodów i wydatków wnioskodawców wynika, że uzyskują oni dochody w kwocie 1.500 zł ze sprzedaży malin, 17.953 zł z dopłat z ARiMR oraz ok. 3.000 zł ze stosunku pracy wnioskoddawczyni. Ponoszą zaś wydatki na naukę dzieci w kwocie 1.700 zł, na media 650 zł miesięcznie, na żywność 3.000 zł, na utrzymanie ziemi 12.000 zł i na węgiel 5 ton na rok. Odnosząc się do tego organ rentowy zaznaczył, że opłaty za media wiążą się z prowadzeniem gospodarstwa domowego i powinny być uwzględniane w budżecie rodzinnym jako stałe wydatki i nie można ich potraktować jako nieprzewidziane. Ponadto zdaniem organu, wydatki przewyższają dochód podany przez wnioskodawców, a także wyliczony na podstawie danych publikowanych przez Główny Urząd Statystyczny. Dochód z gospodarstwa rolnego, wyliczony na podstawie obwieszczenia Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 20 września 2024 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w 2023 r. wynosi 5.451 zł z jednego hektara przeliczeniowego. Zatem z gospodarstwa rolnego o powierzchni 5,6940 ha przeliczeniowych wysokość przeciętnego miesięcznego dochodu wynosi ok. 2.586,50 zł. Wysokość podanych przez wnioskodawców kwot, ze względu na brak pokrycia wydatków deklarowanymi i określonymi zgodnie z danymi Głównego Urzędu Statystycznego dochodami, budzi więc wątpliwości co do ich rzetelności, ale pozwala uznać, że niezbędne potrzeby życiowe rodziny są zaspokajane. Dalej organ rentowy zaznaczył, że jednorazowa spłata zadłużenia, które powstało w wyniku niewywiązywania się z obowiązku zapłaty składek w okresie wielu lat, mogłaby skutkować brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny wnioskodawców. Regulowanie należności w formie układu ratalnego, daje jednak możliwość spłaty zadłużenia. Następnie organ wskazał, że wnioskodawca korzysta ze wsparcia ARiMR, co również umożliwia zapłatę należności tytułu składek. Wskazał też organ na wartość ziemi będącej własnością wnioskodawców, która wynosi 53.274 zł za hektar użytków rolnych i przekracza wielkość zadłużenia. Organ rentowy podał również, że wnioskodawczyni jest zatrudniona i z tego tytułu osiąga dochody. Nie zachodzi również całkowita nieściągalność należności ponieważ część należności zabezpieczona jest przez wpis hipoteki. Ponadto krajowy trzyletni limit pomocy de minimis w rolnictwie, o którym mowa w rozporządzeniu Komisji (UE) nr 1408/2013 z dnia 8 grudnia 2013 r. zmienionym rozporządzeniem Komisji (UE) nr 2019/316 z dnia 21 lutego 2019 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis w sektorze rolnym został wykorzystany w 100% w dniu 2 sierpnia 2024 r. W skardze do sądu administracyjnego wnioskodawcy wskazali, że zaskarżona decyzja oparta jest na ich hipotetycznych dochodach, a nie dochodach z ich gospodarstwa rolnego. Zdaniem skarżących, prowadzenie gospodarstwa zablokował im Bank Spółdzielczy w K. wraz z komornikami przy Sądzie Rejonowym w Łukowie w celu przejęcia ich gospodarstwa. Uważają oni również, że w tym celu zmieniony został także charakter ich rachunku bankowego z osobistego na rachunek dla firm i wyprowadzane są z niego wszystkie środki. Powoduje to, że jak uważają skarżący, nie mogą oni prowadzić gospodarstwa rolnego, gdyż wszystkie wpływy ze sprzedaży płodów rolnych są zabierane przez komorników. Zdaniem skarżących odmowa umorzenia jest kolejnym aktem naruszania ich praw. Do skargi dołączona została kopia pisma skierowanego do Ministra Sprawiedliwości, złożonego 16 stycznia 2017 r. do Ministerstwa Sprawiedliwości i Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. W odpowiedzi na skargę organ rentowy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Zdaniem wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie decyzję należało uchylić, jednakże nie z powodów podniesionych w skardze. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Jak zaś stanowi § 2. tego artykułu, kontrola, o której mowa w § 1., sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny w wyniku wniesienia skargi na akt organu administracji publicznej, nie załatwia sprawy administracyjnej niejako w kolejnej instancji. Bada natomiast, czy zaskarżony akt odpowiada prawu. Jak wynika z treści art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sąd, uwzględniając skargę, na podstawie pkt 1., uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z pkt. 2., stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Zgodnie z kolei z pkt. 3., stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Jak to wynika z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Art. 133 § 1 powołanej ustawy stanowi natomiast, że sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Zaskarżoną decyzją organ rentowy odmówił skarżącym umorzenia zaległości w zapłacie składek na ubezpieczenie społeczne rolników: chorobowe i macierzyńskie za okres od "2014.4/10" do "2024.3/09" w kwocie 14.586,90 zł (składki 10.495,10 zł, odsetki 4.080 zł oraz koszty upomnienia 11,80 zł); emerytalno-rentowe za okres od "2015.4/10" do "2019.3/09" w kwocie 12.565,90 zł (składki 8.616 zł, odsetki 3.942 zł, koszty upomnienia 7,90 zł) oraz emerytalno-rentowe za okres od "2014.4/10" do "2015.3/09", od "2019.4/10" do "2020.1/03", od "2020.3/07" do "2024.3/09" w kwocie 18.140,90 zł, (składki 13.655,80 zł, odsetki 4.470 zł, koszty upomnienia 15,10 zł za 2016 r. i 2020 r.). Odmawiając umorzenia zaległości organ rentowy wskazał, że nie zachodzą przesłanki umorzenia zaległości w zapłacie składek objętych wnioskiem unormowane w art. 41a ust. 1 i 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, bowiem za umorzeniem nie przemawia ważny interes zainteresowanych i nie zachodzi przypadek całkowitej nieściągalności. Uzasadniając odmowę organ rentowy wskazał na dochody wnioskodawców z gospodarstwa rolnego oraz dochody wnioskodawczyni ze stosunku pracy, a także podane przez wnioskodawców wydatki. Odnosząc się do nich organ rentowy zauważył, że wydatki te przekraczają poziom dochodu, zarówno podanego przez wnioskodawców, jak też wynikającego z zastosowania danych statystycznych. Jak trafnie zauważył organ rentowy, budzi to wątpliwości co do rzetelności podanych przez wnioskodawców danych. W cenie Sądu, nie daje to podstawy do stwierdzenia, że potrzeby gospodarstwa domowego wnioskodawców są zaspokojone. Pozwala jednak uznać, ze nie zachodzi przesłanka do umorzenia zaległości z tytułu składek ujęta w art. 41a ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zaznaczył także organ rentowy, że wartość posiadanego przez wnioskodawców gospodarstwa rolnego przekracza wysokość zaległości, a także, iż zaległości w znacznej części zabezpieczone zostały wpisem hipoteki. Nie zachodzi zatem przypadek całkowitej nieściągalności, o którym mowa w art. 41a ust. 2. Zgodnie z powołanym przepisem całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: 1) w wyniku postępowania egzekucyjnego lub na podstawie posiadanych dokumentów stwierdzono, że dłużnik nie posiada źródeł dochodu i majątku, z którego można dochodzić należności, oraz brak jest możliwości przeniesienia odpowiedzialności; 2) dłużnik zmarł, nie pozostawiając majątku, z którego można by dochodzić należności, i jednocześnie nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności; 3) kwota należności nie przekracza dziesięciokrotności kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności nie uzyska się kwoty przewyższającej koszty postępowania egzekucyjnego. Z zaskarżonej decyzji nie wynika jednak w sposób niebudzący wątpliwości, że wartość majątku skarżących rzeczywiście przekracza wysokość zadłużenia z tytułu składek. Przeciętna cena hektara gruntów rolnych w województwie lubelskim nie oznacza bowiem, że taką wartość mają grunty rolne należące do gospodarstwa skarżących, które, jak wynika z podanego przez organ rentowy przelicznika powierzchni rzeczywistej na hektary przeliczeniowe, ma stosunkowo niską jakość. Ponadto organ nie wskazał, czy przed hipoteką wpisaną z tytułu zaległości składkowych, nie są wpisane hipoteki, i w jakich kwotach, na rzecz innych wierzycieli, co w oczywisty sposób wpływa na rzeczywistą wartość gospodarstwa rolnego i możliwość zaspokojenia należności z tytułu składek. Wreszcie, jak podał organ rentowy, udzielenie umorzenia zaległych składek jest niemożliwe ponieważ krajowy trzyletni limit pomocy de minimis w rolnictwie, o którym mowa w rozporządzeniu Komisji (UE) nr 1408/2013 z dnia 8 grudnia 2013 r. zmienionym rozporządzeniem nr 2019/316 z dnia 21 lutego 2019 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis w sektorze rolnym, został wykorzystany w 100% w dniu 2 sierpnia 2024 r. Z tego względu organ rentowy wskazał wnioskodawcom, że mogą oni wystąpić z wnioskiem o zastosowanie ulgi w spłacie zadłużenia w formie układu ratalnego, dostosowanego do ich możliwości płatniczych. Jak bowiem wynika z art. 3 ust. 3 powołanego rozporządzenia, łączna kwota pomocy de minimis przyznanej w okresie 3. lat przez państwo członkowskie przedsiębiorstwom prowadzącym działalność w zakresie podstawowej produkcji produktów rolnych nie może przekroczyć górnego limitu krajowego określonego w załączniku. Skarżący w odniesieniu do rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji podnieśli natomiast, że jest ono oparte na hipotetycznych, nie na rzeczywistych ich dochodach. Żądali oni umorzenia i wykreślenia wpisów w księgach wieczystych. Odnosząc się do przedmiotu sporu między stronami postępowania przed sądem administracyjnym oraz mając na względzie zakres kontroli administracji publicznej przez sąd administracyjny zauważyć trzeba, że skarżący żądali umorzenia "wszystkich składek". Nie było więc konieczne zwracanie się do wnioskodawców o doprecyzowanie wniosku. Zauważyć jednak także trzeba, że umorzone mogą być jedynie zaległości istniejące w dniu wydania decyzji. Również odmowa umorzenia dotyczyć może wyłącznie zaległości, które istnieją w dniu wydania decyzji i są objęte wnioskiem. Organ rentowy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zaznaczył wprawdzie, że wskazane w jej sentencji zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe oraz ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie za okresy począwszy od "2014.4/10" nie stały się przedawnione, są bowiem w "znacznej części" zabezpieczenie wpisem hipoteki. Odnosząc się do tego stanowiska organu rentowego zauważyć trzeba, że zgodnie z treścią art. 41b ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Należy równocześnie mieć na względzie, że jak stanowi ustęp 1 tego artykułu, w brzmieniu od 1 stycznia 2012 r., należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. W ustępach od 3 do 7 tego artykułu, ustawodawca wskazał zdarzenia powodujące zawieszenie albo przerwanie biegu terminu przedawnienia. Biorąc pod uwagę wynikający z art. 41b ust. 1 pięcioletni termin przedawnienia, liczony od dnia, kiedy należności z tytułu składek stały się wymagalne, zauważyć trzeba, że część zaległości objęta zaskarżoną decyzją przedawniałaby się w 2019 r. Organ rentowy nie podał zaś kiedy poszło do wpisów hipotek w odniesieniu do należności z tytułu składek za poszczególne okresy rozliczeniowe, w szczególności, czy w chwili wpisów hipotek należności te nie były przedawnione albo ze względu na moment ich powstania, albo ze względu na zaistnienie okoliczności powodujących zawieszenie bądź przerwanie biegu terminu przedawnienia. Dodatkowo zauważyć trzeba, że organ wskazuje, iż wpisy hipotek dotyczą części zaległości. Wprawdzie podał organ, że płatność zaległych należności rozkładana była na raty, a zobowiązany ich nie dotrzymał, co powoduje zgodnie z treścią art. 41b ust. 4, zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek od dnia podjęcia decyzji o rozłożeniu należności na raty, do dnia podjęcia decyzji o wygaśnięciu decyzji o rozłożeniu na raty należności z tytułu składek. Z zaskarżonej decyzji nie wynika jednak, jakich konkretnie zaległości to dotyczy i jaki skutek w odniesieniu do biegu terminu ich przedawnienia to spowodowało.. Nie wskazał również organ sposobu obliczania odsetek od tych należności, w szczególności, czy pozostawał on zgodny z ograniczeniem wynikającym z powołanego przepisu art. 41b ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Ponadto, mając na uwadze ustalenie organu rentowego, że wnioskodawczyni uzyskuje wynagrodzenie ze stosunku pracy oraz regulację zawartą w art. 16 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, zgodnie z którym ubezpieczeniem emerytalno-rentowym nie jest objęta ani na podstawie tej ustawy, ani na wniosek, osoba podlegająca innemu ubezpieczeniu społecznemu lub mająca ustalone prawo do emerytury lub renty, lub prawo do świadczeń z ubezpieczeń społecznych, wskazać należy, że organ nie wyjaśnił w jakim zakresie objęta była ona ubezpieczeniem społecznym rolników, a zatem zaległości z tytułu składek ubezpieczenia rolniczego przypadające od wnioskodawczyni objęte zostały odmową umorzenia. Sąd nie podważa stanowiska organu rentowego co do konsekwencji dla możliwości podjęcia decyzji w sprawie umorzenia zaległości z tytułu składek wyczerpania krajowego limitu pomocy de minimis w rolnictwie, o którym mowa w art. 3 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 z dnia 8 grudnia 2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis w sektorze rolnym. Jednakże jest zdania, że konieczne jest jednoznaczne i wyczerpujące, tzn. zgodne z wymaganiem wynikającym z treści art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572), wykazanie w pierwszej kolejności, jakie zaległości przypadają od wnioskodawców i w konsekwencji, objęte zostały decyzją o odmowie ich umorzenia. Jak bowiem wynika z powołanego przepisu, koniecznym elementem składowym decyzji jest jej uzasadnienie faktyczne, które powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Prawidłowo sporządzone uzasadnienie pozwala stronie na rzeczową polemikę z organem, który wydał decyzję, a sądowi administracyjnemu na kontrolę jej zgodności z prawem. Dodać też trzeba, że braków uzasadnienia decyzji nie można zastępować odpowiedzią na skargę. Z tych wszystkich względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. Prowadząc ponownie postępowanie organ rentowy, uwzględniając stanowisko Sądu wyrażone w niniejszym orzeczeniu, w pierwszej kolejności wykaże jakie zaległości w zapłacie składek istniały, tzn. przypadały od wnioskodawców, nie były przedawnione albo nie wygasły z określonych powodów, na dzień wydania decyzji, i w konsekwencji mogły być objęte odmową umorzenia.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło