I SA/Lu 687/07

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Erwin Srebrny po rozpoznaniu w dniu 4 stycznia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi AKF "[...]" na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2007 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem podlegającej zwrotowi - w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata; postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. AKF "[...]" (organizacja pożytku publicznego) wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 100 zł od wniesionej skargi, po uzupełnieniu braków formalnych złożył na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie praw pomocy wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Rozpoznając złożony wniosek referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie stwierdził co następuje: Złożony wniosek nie może zasługiwać na uwzględnienie wobec braku ustawowych przesłanek do zastosowania wobec wnioskodawcy instytucji prawa pomocy. Zgodnie z unormowaniem art. 230 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "ppsa" od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały (§1). Pismami, o których mowa w § 1, są skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania (§2). Sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie została uiszczona należna opłata. Także dyspozycja art. 199 ppsa statuuje w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadę zgodnie, z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Oznacza to, że każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego, co do zasady ponosi koszty swojego udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym chyba, że przepis szczególny zwalnia ją od tego obowiązku. W przedmiotowej sprawie brak jest unormowania prawnego, które zwalniało by stronę skarżącą od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania. Zgodnie z art. 239 ppsa nie mają obowiązku uiszczenia kosztów sądowych: 1) strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach: a) z zakresu pomocy i opieki społecznej, b) dotyczących statusu bezrobotnego, zasiłków oraz innych należności i uprawnień przysługujących osobie bezrobotnej, c) dotyczących chorób zawodowych, świadczeń leczniczych oraz świadczeń rehabilitacyjnych, d) ze stosunków pracy i stosunków służbowych, e) z zakresu ubezpieczeń społecznych, f) z zakresu powszechnego obowiązku obrony; 2) prokurator i Rzecznik Praw Obywatelskich; 3) kurator strony wyznaczony przez sąd orzekający lub przez sąd opiekuńczy dla danej sprawy; 4) strona, której przyznane zostało prawo do pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym (prawo pomocy), w zakresie określonym w prawomocnym postanowieniu o przyznaniu tego prawa. W myśl art. 240 ppsa Rada Ministrów może, w drodze rozporządzenia, zwolnić organizację społeczne od obowiązku uiszczenia wpisu w ich własnych sprawach, a także cofnąć to zwolnienia. Dotyczyć to powinno zwolnienia w sprawach prowadzonych w związku z działalnością naukową, oświatową, kulturalną, dobroczynną oraz pomocy i opieki społecznej. Nie mniej jednak delegacja zawarta w ww. przepisie nie została dotychczas zrealizowana. Oznacza to, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym brak jest zasad zwalniania organizacji pożytku publicznego od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 15 kwietnia 2005 r., sygn. akt II OZ 228/05 - publ. Legalis). W związku z tym, w przedmiotowej sprawie jedynym kryterium oceny możliwości ponoszenia kosztów postępowania przez stronę (kosztów sądowych i ustanowienia fachowego pełnomocnika) będzie jej sytuacja ekonomiczna (finansowa). Zakres przyznawanego prawa pomocy określa art. 245 ppsa, stanowiąc, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Na stronie spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się ona w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 20 września 2005 r., sygn. akt I FZ 429/05 - niepublikowane). W uzasadnieniu swojego wniosku strona skarżącą powołuje się na rodzaj prowadzonej działalności tj. realizację filmów amatorskich przez osoby zajmujące się działalnością w zakresie popularyzacji i rozwoju amatorskiej twórczości filmowej, przez kształtowanie kultury i uczestniczenie w festiwalach krajowych i amatorskich. AKF "Rotor-Film" nie prowadzi jakiejkolwiek działalności gospodarczej. Jedynym źródłem finansowania stowarzyszenia są wpływy ze składek członkowskich, wpisowego, darowizn oraz dotacji. Stan rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wskazuje, iż strona skarżąca posiada na koncie bankowym kwotę [...] zł. Koszty sądowe związane z niniejszym postępowaniem sądowym, które strona skarżąca zobowiązana jest ponieść obecnie sprowadzają się do wpisu od wniesionej skargi w kwocie 100 zł (§ 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 221, poz. 2193) oraz ewentualnych pozostałych kosztów sądowych (zażalenie, opłata kancelaryjna za odpis wyroku z uzasadnieniem), które mogą ale nie muszą wystąpić, a nie przekroczą każdorazowo kwoty 100 zł ( § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych – Dz.U. Nr 221, poz. 2192). Sytuacja ta dotyczy również potencjalnych kosztów związanych z wniesieniem skargi kasacyjnej, od której wpis sądowy wynosi połowę wpisu od skargi nie mniej jednak niż 100 zł ( § 3 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Na koszty postępowania składać się będzie również koszt ustanowienia adwokata, którego stawka minimalna za udział w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji w sprawie, której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna, w tym wypadku wyniesie 180 zł (§ 18 ust. 1 pkt 1 lit. a/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu – Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Zgodnie z art. 246 § 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt. 1); w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (pkt. 2). W ocenie referendarza sądowego strona skarżąca nie wykazała, iż nie posiada żadnych lub dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przeciwnie. Wysokość środków finansowych zgromadzonych na rachunku bankowym znacznie przekracza ww. koszty postępowania, która strona skarżąca może ponieść w niniejszej sprawie. Należy podkreślić, iż część tych kosztów (poza wpisem sądowym od skargi) może ale nie musi wystąpić, a także nie musi być wydatkowana już na tym etapie postępowania sądowoadministracyjnego. Podkreślić również należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu osobom, którym brak środków ten dostęp uniemożliwia. Strona skarżąca nie znajduje się w takiej sytuacji. Biorąc pod uwagę brak przesłanek określonych w art. 246 § 2 pkt 1 i pkt. 2 ppsa w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak na wstępie.