I SA/Lu 688/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Wałejko po rozpoznaniu w dniu 6 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w zakresie wniosku adwokata o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej postanawia przyznać adwokatowi E. O.-M. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) wynagrodzenie z tytułu niepłaconej pomocy prawej udzielonej stronie z urzędu w wysokości [...]), w tym podatek od towarów i usług w wysokości [...] zł ([...] złotych [...] groszy). Sygn. akt I SA/Lu [...] UZASADNIENIE Zgodnie z zawiadomieniem Okręgowej Rady Adwokackiej w L. z dnia 24 sierpnia 2015 r. adwokat E. O.-M. została wyznaczona pełnomocnikiem skarżącego, któremu przyznano prawo pomocy w sprawie ze skargi na decyzję w przedmiocie wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę wyrokiem z dnia 20 stycznia 2016 r., przyznając adwokatowi wynagrodzenie za udzielenie stronie nieopłaconej pomocy prawnej w wysokości [...] zł, obejmującej podatek od towarów i usług. Następnie wyznaczony pełnomocnik w dniu 14 marca 2016 r. złożył opinię stwierdzającą brak podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, wnosząc o przyznanie wynagrodzenia według norm przepisanych za wydanie opinii oraz kwoty [...]zł z tytułu zwrotu wydatków, dokumentując poniesiony koszt nadania listu poleconego do strony i oświadczając, że opłaty za udzieloną pomoc prawną nie zostały zapłacone ani w całości ani w części. Z dołączonego potwierdzenia nadania przesyłki wynika, że list nadany został w dniu 14 marca 2016 r., to jest w dniu sporządzenia opinii adresowanej do skarżącego i złożenia tej opinii w sądzie. Opinia była złożona w sądzie w jednym egzemplarzu (bez odpisu dla strony) i nie była podpisana. Po uzupełnieniu przez pełnomocnika braków opinii (to jest po jej podpisaniu i złożeniu odpisu) referendarz sądowy postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2016 r. przyznał pełnomocnikowi kwotę [...]zł obejmującą podatek od towarów i usług – z tytułu zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie z urzędu. Z uzasadnienia tego postanowienia wynika, że referendarz sądowy jako podstawę przyznania pełnomocnikowi wynagrodzenia przyjął przepisy rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2015 r. poz. 1801). Uwzględniając okoliczność, że adwokat wyznaczony został do reprezentowania skarżącego jeszcze przed wydaniem przez Sąd wyroku w sprawie, referendarz przyznał opłatę w połowie jej wysokości maksymalnej, to jest [...] zł, powiększoną o podatek od towarów i usług (razem [...] zł). Wyznaczony z urzędu pełnomocnik złożył sprzeciw od opisanego wyżej postanowienia, wnosząc o przyznanie obok wynagrodzenia określonego w postanowieniu referendarza sądowego, także kwoty [...]zł z tytułu niezbędnych udokumentowanych wydatków, wskazując, że referendarz sądowy nie odniósł się do wniosku o przyznanie zwrotu tych wydatków. Ponadto pełnomocnik wnosił o zasądzenie kwoty [...]zł z tytułu poniesionych niezbędnych udokumentowanych wydatków związanych z koniecznością wniesienia sprzeciwu, załączając dowód nadania listu poleconego do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm. – dalej P.p.s.a.) wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Rozpoznawana sprawa została wszczęta skargą złożoną do sądu w dniu 25 czerwca 2015 r., a zakończona prawomocnym wyrokiem Sądu pierwszej instancji z dnia 20 stycznia 2016 r. W toku postępowania nastąpiły dwie zmiany stanu prawnego, które muszą być rozważone przy rozpoznaniu sprzeciwu pełnomocnika. Otóż, z dniem 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie nowelizacja przepisów P.p.s.a. wprowadzona ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658), obejmująca między innymi przepisy dotyczące prawa pomocy, w tym art. 260 P.p.s.a., który dotyczy rozpoznania sprzeciwu od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 P.p.s.a. Przepis art. 258 § 2 pkt 8 P.p.s.a. wśród czynności, które wykonuje referendarz sądowy wymienia wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu wynagrodzenia, między innymi adwokatowi, za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy oraz o zwrocie niezbędnych udokumentowanych wydatków. Zgodnie z art. 2 ustawy nowelizującej, stanowiącym przepis przejściowy, przepisów art. 260 P.p.s.a. w nowym brzmieniu nie stosuje się do postępowań wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej. Do tych postępowań stosuje się przepis art. 260 P.p.s.a. w brzmieniu dotychczasowym. Według tego brzmienia w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. W związku powyższym w niniejszej sprawie sprzeciw rozpoznany został zgodnie z treścią art. 260 P.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym przed 15 sierpnia 2015 r. Druga zmiana stanu prawnego wynika z utraty od dnia 1 stycznia 2016 r. mocy obowiązującej przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461 z późn. zm.), zastąpionego w tym drugim zakresie rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 1801). Z przepisu przejściowego § 22 nowego rozporządzenia wynika, że do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę użyte w § 22 rozporządzenia sformułowanie "czas zakończenia postępowania w danej instancji" należy rozumieć jako datę wydania wyroku lub postanowienia kończącego sprawę w danej instancji. Oznacza to, że za sporządzenie po 1 stycznia 2016 r. skargi kasacyjnej lub opinii o stwierdzeniu braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik powinien otrzymać wynagrodzenie według reguł przewidzianych w tym nowym rozporządzeniu. Za przedstawionym wyżej rozumieniem "czasu postępowania w danej instancji" przemawia także treść 21 ust. 1 pkt 2 b) rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r., według którego opłata maksymalna w postępowaniu przed sądami administracyjnymi za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej wynosi 50% opłaty maksymalnej określonej w pkt 1, a jeżeli nie prowadził sprawy ten sam adwokat w drugiej instancji - 75% tej opłaty, w obu przypadkach nie mniej niż [...] zł. Przepis ten sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej wyraźnie traktuje jako prowadzenie sprawy w drugiej instancji. W związku z tym wynagrodzenie adwokatowi za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej powinno być w rozpoznawanej sprawie przyznane na podstawie przepisów wymienionego wyżej rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu. Jak wcześniej wskazano, zgodnie z 21 ust. 1 pkt 2 b) rozporządzenia opłata maksymalna za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej wynosi 50% opłaty maksymalnej określonej w pkt 1, a jeżeli nie prowadził sprawy ten sam adwokat w drugiej instancji - 75% tej opłaty, w obu przypadkach nie mniej niż [...] zł. W niniejszej sprawie adwokat prowadził sprawę przed sądem pierwszej instancji, a więc opłata maksymalna wynosi [...] zł, bowiem jest to 50 % opłaty maksymalnej określonej w wysokości [...] zł w § 21 ust. 1 pkt 1 c) rozporządzenia. Niniejsza sprawa należy do kategorii "innych spraw", to jest spraw nie wymienionych w § 21 ust. 1 pkt 1 a-b) rozporządzenia. Według § 4 ust. 1 rozporządzenia opłatę ustala się w wysokości co najmniej [...] opłaty maksymalnej określonej w rozdziałach 2-4, przy czym nie może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy. Z przepisu § 4 ust. 2 rozporządzenia wynika, że ustalenie opłaty w wysokości wyższej niż określona w ust. 1, a nieprzekraczającej opłaty maksymalnej następuje z uwzględnieniem stopnia zawiłości sprawy oraz nakładu pracy adwokata oraz wkładu jego pracy w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności czasu poświęconego na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczby stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjętych w sprawie, w tym czynności podjętych w celu polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesieniem pozwu, wartości przedmiotu sprawy, wkładu pracy adwokata w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie, a także trybu i czasu prowadzenia sprawy, obszerności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego lub biegłych sądowych, dowodu z zeznań świadków, dowodu z dokumentów o znacznym stopniu skomplikowania i obszerności. Wyznaczony adwokat nie składał wniosku o przyznanie wynagrodzenia w wysokości wyższej niż określona w § 4 ust. 1 rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r., a Sąd nie znalazł podstaw do przyznania wyższego wynagrodzenia, bowiem nie zachodziły przesłanki wymienione w § 4 ust. 2 rozporządzenia. Ponadto opinia została złożona jako wadliwa formalnie, ponieważ była niepodpisana i bez odpisu dla strony, wymaganego zgodnie z art. 177 § 4 P.p.s.a. Braki te zostały uzupełnione dopiero na skutek wezwania skierowanego do adwokata. Bezzasadny jest wniosek pełnomocnika o przyznanie zwrotu wydatków w kwocie [...]zł stanowiących koszt nadania listu poleconego do strony. Z dołączonego potwierdzenia nadania przesyłki wynika, że list nadany został w dniu 14 marca 2016 r., to jest w dniu sporządzenia opinii adresowanej do skarżącego i złożenia tej opinii w sądzie. Opinia była złożona w sądzie w jednym egzemplarzu (bez odpisu dla strony) i nie była podpisana. Z przepisu art. 250 § 1 P.p.s.a. wynika, że wyznaczonemu adwokatowi należy się obok wynagrodzenia także zwrot niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Zgodnie z § 2 pkt 2 rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r. koszty nieopłaconej pomocy prawnej obejmują między innymi niezbędne i udokumentowane wydatki. Zwrot wydatków może być zatem przyznany, jeżeli oprócz udokumentowania poniesionych wydatków (co pełnomocnik uczynił) ustalone zostanie, że wydatki były niezbędne. W niniejszej sprawie pełnomocnik nie wyjaśnił, z czego wynikała niezbędność kontaktu listowego ze stroną w dniu 14 marca 2016 r., to jest w dniu sporządzenia opinii adresowanej do skarżącego i złożenia tej opinii w sądzie. Jednakże z okoliczności faktycznych sprawy można wyprowadzić logiczny wniosek, że pełnomocnik w dniu złożenia niekompletnej opinii do sądu (bez podpisu i bez odpisu) wysłał opinię także stronie. Trudno znaleźć inną przyczynę, dla której w dniu złożenia opinii do sądu, byłoby wytłumaczalne jako związane z zadaniami ustanowionego z urzędu pełnomocnika, zainicjowanie listownego kontaktu ze stroną. W związku z tym należy stwierdzić, że wydatek na opłacenie listu do strony nie może być uznany za niezbędny. Prawidłowe wykonanie obowiązków przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu, który nie stwierdza podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, polega na złożeniu w sądzie, w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej, sporządzonej przez siebie opinii w tym przedmiocie wraz z odpisem dla strony, dla której został ustanowiony. Pełnomocnik nie doręcza stronie opinii, ani jej odpisu, a w każdym razie nie ma takiego obowiązku. Natomiast obowiązkiem pełnomocnika jest złożenie podpisanej opinii do sądu wraz z jej odpisem. Odpis ten musi być złożony, nawet jeżeli pełnomocnik sam nieprawidłowo wysłał opinię stronie, ponieważ to sąd zawsze doręcza odpis opinii stronie. Zachowanie tego trybu postępowania jest bardzo istotne, ponieważ od dnia doręczenia odpisu opinii przez sąd biegnie termin do wniesienia skargi kasacyjnej przez stronę, o czym sąd poucza stronę, dokonując doręczenia. Powyższe wynika z treści art. 177 § 4 P.p.s.a. W tych okolicznościach wydatek na wysłanie listu do strony w dniu złożenia do sądu opinii, w której pełnomocnik nie stwierdza podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, nie może być uznany za wydatek niezbędny. Nie może być uznany za niezbędny wydatek opłata pocztowa w kwocie [...]zł, poniesiona przez adwokata za nadanie do sądu listu poleconego zawierającego sprzeciw adwokata od postanowienia referendarza sądowego w sprawie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, tym bardziej, że sprzeciw ten nie doprowadził do jakiejkolwiek zmiany przyznanych adwokatowi kosztów. Biorąc pod uwagę omówione wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny przyznał adwokatowi tylko wynagrodzenie z tytułu niepłaconej pomocy prawej udzielonej stronie z urzędu, nie znajdując podstaw do przyznania zwrotu wydatków – na podstawie art. 250 § 1 P.p.s.a., w brzmieniu po nowelizacji z dnia 9 kwietnia 2015 r., w związku z art. 260 P.p.s.a., w brzmieniu sprzed nowelizacji z dnia 9 kwietnia 2015 r. oraz w związku z § 4 ust. 1, § 21 ust. 1 pkt 1 c), § 21 ust. 1 pkt 2 b) i § 22 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 1801).