I SA/Lu 708/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 20 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem zawartym w skardze dotyczącej postanowienia organu odwoławczego w przedmiocie uznania za nieuzasadnione zarzutów wniesionych w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej skarżąca zwróciła się o zwolnienie jej od kosztów postępowania. W tym zakresie oświadczyła, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z synem (ur. 2010 r.). Źródłem ich utrzymania jest dochód skarżącej z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 2.000 zł netto. Jedyny majątek skarżącej to nieruchomość rolna o pow. 6 ha. W zakresie kosztów utrzymania skarżąca wskazała: czynsz - 1.200 zł, wyżywienie - 600 zł, media i środki czystości - 200 zł oraz zobowiązania finansowe - 520 zł. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 - zwanej dalej p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych (w całości lub w części), o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie skarżąca może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez wskazany uszczerbek, należy zaś rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Oznacza to nic innego jak to, że przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowane tylko w przypadku osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź posiadają środki bardzo ograniczone, zaspokajające tylko podstawowe potrzeby życiowe. Jak się podkreśla w orzecznictwie instytucja prawa pomocy wprawdzie stanowi konstytucyjną gwarancję ochrony praw strony, to jednak ze względu na to, że jest wydatkowana ze środków Skarbu Państwa powinna być stosowana z dużą ostrożnością. Stanowi ona bowiem odstępstwo od konstytucyjnej zasady równego ponoszenia danin publicznych, dlatego powinna obejmować wyłącznie wyjątkowe sytuacje, tj. takie, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 niepubl.). W ocenie referendarza sądowego wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie z dwóch powodów. Po pierwsze na jego uwzględnienie nie pozwala sytuacja finansowo-majątkowa strony, a po wtóre strona nie udzieliła pełnej odpowiedzi na wezwanie do wyjaśnienia sytuacji finansowej i materialnej w jakiej się obecnie znajduje czym w istocie uniemożliwiła dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jej sytuacji dochodowej i majątkowej. Odnośnie pierwszej kwestii rozpocząć należy od wskazania, że wysokość wpisu w niniejszej sprawie wynosi 100 zł. Również pozostałe ewentualne koszty sądowe, tj. opłata kancelaryjna za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, wpis od zażalenia, wpis od potencjalnej skargi kasacyjnej, nigdy nie przekroczą każdorazowo kwoty 100 zł. Powyższe w zestawieniu z przedstawioną, nawet szczątkowo przez stronę sytuację dochodową uznać należało, że ta nie jest na tyle trudna aby uniemożliwiała poniesienie wskazanych, i co należy dodać rozłożonych w czasie kosztów postępowania sądowego. Przede wszystkim skarżąca ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe oraz co najważniejsze posiada stałe źródło dochodów w postaci dochodu z prowadzonej osobiście działalności gospodarczej w kwocie 2.000 zł netto. Wskazane dochody przy uwzględnieniu wymaganych obecnie kosztów - zdaniem oceniającego - nie pozwalają na przyznanie stronie wnioskowanego prawa pomocy. Co przy tym istotne skarżąca jest właścicielem znacznej powierzchni (6 ha) gruntów rolnych, które to z cała pewnością mogą stanowić (jeśli nie stanowią) dodatkowe źródło dochodu dla skarżącej. Stosownie zaś do tej okoliczności zgodzić należy się z poglądem, że sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Ponadto, posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możność jego zbycia (por. postanowienie NSA z dnia 29 maja 2009 r., sygn. akt I OZ 563/09, LEX nr 574123). Odnośnie natomiast drugiej podniesionej kwestii podnieść należy, że osoba wnioskująca o udzielenia prawa pomocy ma obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieuczynienie zadość temu obowiązkowi pociąga zatem za sobą negatywne konsekwencje w postaci niemożliwości uwzględnienia wniosku. Taka sytuacja miała miejsce w rozpatrywanej sprawie, a dotyczy to w szczególności braku wyjaśnienia, czy skarżąca jest osoba samotnie wychowująca dziecko i czy samodzielnie ponosi koszty jego utrzymania, czemu w istocie przeczy treść deklaracji podatkowej za 2015 r., gdzie wykazane są dane małżonka skarżącej i co z tych powodów wymagało wyjaśnienia. Co więcej skarżąca nie złożyła wykazu środków trwałych używanych do prowadzenia działalności gospodarczej. W orzecznictwie nie budzi zaś wątpliwości, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.