I SA/Lu 735/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 2 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za czerwiec 2009 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, strona skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku oświadczyła, że poniesienie kosztów wpisu nie jest możliwe bez uszczerbku w utrzymanie jej i rodziny. Wskazała, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem oraz dwiema córkami (23 i 25 lat). Mieszka z nimi również matka, która utrzymuje dom i dzięki której pomocy są w stanie skromnie przeżyć. Działalność gospodarcza prowadzona przez skarżącą nie przynosi bowiem dochodów, lecz stratę. Jedyny dochód w kwocie ok. 400 zł miesięcznie pochodzi z uprawianego przez męża skarżącej gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,7 ha (bez zabudowań). Majątek skarżącej oprócz wskazanego gospodarstwa stanowi udział 2/3 w prawie własności nieruchomości budynkowej o pow. 120 m2, samochód osobowy K. rok prod. 2004 (wartość 22.000 zł) i cysterna samochodowa rok prod. 1994 (wartość 80.000 zł), zabezpieczona zastawem rejestrowym. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania go w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), określanej dalej jako p.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 p.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki lub ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez wskazany uszczerbek, należy zaś rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Oznacza to nic innego jak to, że przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowane tylko w przypadku osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź posiadają środki bardzo ograniczone, zaspokajające tylko podstawowe potrzeby życiowe. Jak się podkreśla w orzecznictwie instytucja prawa pomocy wprawdzie stanowi konstytucyjną gwarancję ochrony praw strony, to jednak ze względu na to, że jest wydatkowana ze środków Skarbu Państwa powinna być stosowana z dużą ostrożnością. Stanowi ona bowiem odstępstwo od konstytucyjnej zasady równego ponoszenia danin publicznych, dlatego powinna obejmować wyłącznie wyjątkowe sytuacje, tj. takie, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 niepubl.). Biorąc pod uwagę powyższe, uznać należy, że wniosek strony skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpocząć trzeba od wskazania, że oprócz wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie niniejszej, skarżąca złożyła jeszcze wniosek o prawo pomocy w 11 pozostałych sprawach zawisłych przed sądem na skutek wniesionych przez nią skarg. Dokonując zatem oceny możliwości poniesienia kosztów postępowania, wzięto pod uwagę wysokość kosztów we wszystkich tych sprawach. Łączna wysokość wpisów we wszystkich sprawach wynosi 6.293 zł. Koszty te – obiektywnie patrząc - nie należą zatem do najniższych. Dokonując jednak zestawienie ww. niezbędnych na obecnym etapie postępowania kosztów we wszystkich zawisłych przed Sądem sprawach, z sytuacją finansową skarżącej stwierdzić należy, że nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia jej wniosku. Konkluzja taka nasuwa się w wyniku analizy dokumentacji przedłożonej przez stronę, a w szczególności deklaracji podatku dochodowego od osób fizycznych skarżącej za lata 2012 i 2013, deklaracji podatku VAT za okres styczeń – czerwiec 2014 r. i wyciągu z rachunku bankowego skarżącej za okres od 1 stycznia 2014 r. do 5 sierpnia 2014 r., które stanową wystarczający i zarazem przesądzający argument nie pozwalający przyznać skarżącej prawa pomocy zarówno w tym jak i w pozostałych toczących się równolegle postępowaniach. Mianowicie ze złożonej deklaracji podatkowej podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013 r. wynika, że skarżąca w roku tym osiągnęła przychód w kwocie [...] zł. Z kolei w 2012 r. przychód skarżącej wyniósł [...] zł. Bez znaczenia przy tym jest, iż bilans roczny działalności w tych latach wykazuje stratę w wysokości odpowiednio 5.278,50 zł i 22.098,19 zł. Zaznaczyć bowiem należy, że dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy, który prowadzi działalność gospodarczą, a do takich należy zaliczyć skarżącą, miarodajną nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować lub go całkowicie uniknąć. Jak się przyjmuje w orzecznictwie dochód lub strata jest jedynie wynikiem bilansowym przychodów i kosztów ich uzyskania, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci m.in. zwolnienia z kosztów (postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I GZ 260/08, LEX nr 479125). Uregulowania te zdają się być znane skarżącej, szczególnie w kontekście jej twierdzeń o ponoszonej w tych latach stracie wynikłej z zakupu samochody - cysterny do przewozu paliw. Już samo to nie pozwala uznać skarżącej za osobę, która wpisuje się w kanony ubóstwa dla których przeznaczona jest instytucja prawa pomocy nazywanego pierwotnie "prawem ubogich". Prowadzona bowiem przez skarżącą działalność jest znacznych rozmiarów i przynosi wymierne korzyści. Na prowadzenie działalności gospodarczej w dużym rozmiarze wskazują również złożone deklaracje VAT - 7. Mianowicie wynika z nich, że skarżąca dokonała dostawy towarów oraz świadczenia usług na kwoty: w styczniu 2014 r. – [...] zł, w lutym 2014 r. – [...] zł, w marcu 2014 r. – [...] zł, w kwietniu 2014 r. – [...] zł, w maju 2014 r. – [...] zł oraz czerwcu 2014 r. [...] zł. Z powyższych danych jednoznacznie wynika, że firma skarżącej w dalszym ciągu osiąga bardzo wysokie obroty (będące jej udziałem), które jednocześnie posiadają cechę regularności i stabilności. Co prawda dane z tych deklaracji nie wskazują na wysokość dochodów uzyskiwanych przez skarżącą, lecz właśnie na sam fakt prowadzenia przez nią działalności gospodarczej znacznych rozmiarów, oraz osiągania obrotów, będących jej udziałem. Na jakikolwiek brak podstaw do przyznania stronie wnioskowanego zwolnienia wskazuje również analiza nadesłanych wyciągów z rachunku bankowego skarżącej. Mianowicie z jego treści wynika, że skarżąca już w dacie wniesienia skarg dysponowała środkami pieniężnymi z których mogła pokryć wymagalne obecnie koszty sądowe. Tytułem przykładu można wskazać, że w dniu 22 lipca 2014 r., tj. 6 dni przed złożeniem skarg, suma środków na tym rachunku wynosiła [...] zł. Wysokość tych środków wielokrotnie zatem przewyższała wartość wymaganych we wszystkich sprawach wpisów sądowych. Powyższe fakty całkowicie podważają twierdzenia skarżącej o braku środków finansowych na poniesienie kosztów postępowania sądowego, które nie znajdują jakiegokolwiek potwierdzenia w treści rozpatrywanych dokumentów. Co więcej wszczynając spór przed Sądem, skarżąca powinna mieć na uwadze, że prowadzenie postępowania sądowego wiązać się będzie z koniecznością ponoszenia niezbędnych kosztów. Winna ona zatem poczynić odpowiednie starania w celu zabezpieczenia środków finansowych niezbędnych do pokrycia tych kosztów. W kontekście wynikającego z rachunku bankowego bilansowania się przychodów i wydatków skarżącej wskazania wymaga, że niedopuszczalnym jest by koszty sądowe były stawiane na ostatnim miejscu za wszystkimi pozostałymi kosztami prowadzenia działalności gospodarczej. Wystąpienie kosztów sądowych wchodzi w zakres ryzyka prowadzonej działalności gospodarczej. Ryzyko niepowodzenia takiej działalności nie powinno zaś obciążać dochodów budżetowych państwa związanych z działalnością sądów. W przeciwnym razie, to budżet, a w konsekwencji całe społeczeństwo musiałoby kredytować działania podmiotu gospodarczego polegające na kwestionowaniu na drodze sądowej rozstrzygnięć organów podatkowych. Nie bez znaczenie dla oceny możliwości finansowych skarżącej jest również fakt posiadania majątku znacznej wartości (nieruchomość budynkowa o pow. 120 m2, nieruchomość rolna o pow. 1,7 ha, dwa samochody osobowe, samochód ciężarowy). Wskazać bowiem należy, że pod pojęciem sytuacji majątkowej należy rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11). Z tego też względu posiadanie majątku, w postaci jakichkolwiek aktywów zawsze rzutuje na ocenę spełnienia tej przesłanki. Opisany we wniosku oraz nadesłanych dokumentach majątek strony jest natomiast znacznej wartości, co już samo przez się wpływa na ocenę przedmiotowego wniosku. Poczynione wyżej uwagi pozwoliły na negatywną ocenę działań skarżącej zmierzających do przeniesienia ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa, a w ostatecznym rozrachunku na innych obywateli, w sytuacji, gdy osiągane przez nią dochody i posiadany majątek są w stanie zabezpieczyć rzeczone należności budżetowe. Przeznaczenie ich w części na koszty postępowania sądowego nie spowoduje przy tym jakiegokolwiek uszczerbku utrzymania koniecznego skarżącej i jej rodziny. Mając na uwadze wszystkie podniesione powyżej okoliczności, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak na wstępie.