I SA/Lu 748/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Małysz Sędziowie WSA Wiesława Achrymowicz (sprawozdawca) WSA Krystyna Czajecka-Szpringer Protokolant Specjalista Kamil Rutkowski po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 11 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi D. T. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia i ustalenia kosztów egzekucyjnych - oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (organ), po rozpatrzeniu zażalenia D. T. (zobowiązany) na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ł. (organ egzekucyjny) z dnia [...] r.: - utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego w części odmawiającej wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia kosztów egzekucyjnych; - uchylił postanowienie organu egzekucyjnego w zakresie odmawiającym wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych z przekazaniem sprawy organowi egzekucyjnemu do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że organ egzekucyjny prowadzi wobec zobowiązanego postępowanie egzekucyjne w celu realizacji tytułów wykonawczych wystawionych [...] r. przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ł. o numerach [...] - [...], które obejmują zaległości zobowiązanego w podatku od towarów i usług (VAT) za poszczególne miesięczne okresy rozliczeniowe zawarte w 2013 r. Zobowiązany wystąpił do organu egzekucyjnego z wnioskiem o umorzenie kosztów egzekucyjnych lub ich naliczenie w kwocie odpowiadającej rzeczywistym wydatkom poniesionym w związku z przymusową realizacją tytułów wykonawczych. Swoje żądania zobowiązany wywodził z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (TK) w sprawie sygn. SK 31/14 (Dz.U.2016.1244). W ocenie organu, podobnie jak organu egzekucyjnego, wprost zgodnie z treścią art. 64c § 6a i § 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U.2018.1314 ze zm. - u.p.e.a.) dopiero po zakończeniu egzekucji organ egzekucyjny jest uprawniony wydać na wniosek zobowiązanego postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych, na które zobowiązanemu przysługuje zażalenie. Aktualnie toczy się postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanego. Nie zostało ono zakończone ani przez realizację tytułów wykonawczych, ani przez umorzenie. Dlatego, zdaniem organu, wydawanie postanowienia w przedmiocie kosztów egzekucyjnych jest przedwczesne i nieuprawnione. W tym stanie sprawy organ doszedł do wniosku, w myśl którego należało zastosować art. 61a ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2018.2096 ze zm. - K.p.a.) w związku z art. 18 u.p.e.a. i na tej podstawie prawnej postanowić o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia kosztów egzekucyjnych. Natomiast organ nie zgodził się z organem egzekucyjnym w kwestii odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych. Przyjął, że art. 64e § 1, § 2 u.p.e.a daje zobowiązanemu uprawnienie do domagania się od organu egzekucyjnego umorzenia kosztów egzekucyjnych nie tylko po wydaniu postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych (o którym była mowa wyżej), ale również w trakcie postępowania egzekucyjnego. W tej drugiej sytuacji, a więc kiedy mamy do czynienia z postępowaniem egzekucyjnym w toku, przesłanki umorzenia należy odnosić do kosztów egzekucyjnych jakie już powstały, do dnia orzekania przez organ egzekucyjny o żądaniu ich umorzenia. W następstwie, uchylając w tym zakresie postanowienie organu egzekucyjnego, organ jednocześnie zobowiązał organ egzekucyjny do wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych istotnych z punktu widzenia przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych, wymienionych w art. 64e § 2 u.p.e.a. Zobowiązany złożył skargę na zrelacjonowane postanowienie organu. Domagał się jego uchylenia oraz "uwzględnienia wniosków o umorzenie powstałych kosztów egzekucyjnych lub naliczenie ich w kwocie rzeczywistych kosztów poniesionych przy wykonywaniu egzekucji administracyjnej". W przekonaniu zobowiązanego, organ egzekucyjny domaga się od niego tytułem zwrotu kosztów kwot, których w rzeczywistości organ egzekucyjny nie poniósł. W tym kontekście zobowiązany zwracał uwagę na wyrok TK w sprawie sygn. SK 31/14 i argumentował, że koszty egzekucyjne powinny odpowiadać rzeczywistym wydatkom organu egzekucyjnego, faktycznie poniesionym przy realizacji tytułów wykonawczych. Odpowiadając na skargę, organ wniósł o jej oddalenie. W całości podtrzymał stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny [...] zważył, co następuje: Skarga zobowiązanego nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie organu jest zgodne z prawem. Zobowiązany domagał się od organu egzekucyjnego "umorzenia kosztów egzekucyjnych lub ich naliczenia w kwocie rzeczywistych kosztów poniesionych przy wykonywaniu egzekucji administracyjnej". W świetle tak sformułowanego żądania zobowiązany w pierwszej kolejności oczekiwał od organu egzekucyjnego umorzenia kosztów wynikających z prowadzonej egzekucji, a w dalszej kolejności (gdyby jednak nie zostały umorzone i w związku z tym miały go obciążać) ustalenia ich wysokości w zgodzie ze wskazówkami TK w sprawie sygn. SK 31/14. Trzeba przypomnieć, że w myśl art. 64e u.p.e.a. organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne (§ 1). Koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli: 1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej; 2) za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny; 3) ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne (§ 2). Koszty egzekucyjne powstałe w egzekucji należności pieniężnych mogą być umorzone w przypadkach określonych w § 2 pkt 1, jeżeli obciążenie wierzyciela obowiązkiem uiszczenia tych kosztów byłoby gospodarczo nieuzasadnione (§ 3). W przypadku częściowego umorzenia kosztów egzekucyjnych umarza się przede wszystkim opłaty za czynności egzekucyjne (§ 4). Jednocześnie art. 64c u.p.e.a. stanowi, że opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64a, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2-4, obciążają zobowiązanego (§ 1). Jeżeli tytuł wykonawczy zawiera wady uniemożliwiające przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego, które nie mogły być znane organowi egzekucyjnemu w chwili skierowania tego tytułu do egzekucji, wierzyciel niebędący jednocześnie organem egzekucyjnym obowiązany jest uiścić, tytułem zwrotu wydatków poniesionych przez organ egzekucyjny, kwotę wynoszącą 3 zł 40 gr (§ 2). Jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela (§ 3). Wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego (§ 4). Egzekucja kosztów egzekucyjnych następuje w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przy egzekucji kosztów egzekucyjnych nie pobiera się opłat za czynności egzekucyjne (§ 5). Koszty egzekucyjne powstałe w egzekucji należności pieniężnej są dochodzone na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego na tę należność, chyba że przepisy niniejszej ustawy stanowią inaczej (§ 6). Organ egzekucyjny zawiadamia: 1) zobowiązanego o wysokości kosztów egzekucyjnych na wniosek złożony w terminie 6 miesięcy od dnia: a) wyegzekwowania wykonania obowiązku, a w przypadku wyegzekwowania obowiązku w egzekucji z nieruchomości - od dnia, w którym postanowienie o przyznaniu własności nieruchomości stało się ostateczne, b) w którym postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego stało się ostateczne; 2) wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych w terminie miesiąca od dnia doręczenia wierzycielowi ostatecznego postanowienia umarzającego postępowanie egzekucyjne, jeżeli koszty egzekucyjne obciążają wierzyciela (§ 6a). Organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na wniosek wierzyciela lub zobowiązanego, złożony w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych, o którym mowa w § 6a. Na postanowienie to przysługuje zażalenie (§ 7). Środki pieniężne pochodzące z wyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych, w tym powstałych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie jednolitego tytułu wykonawczego albo zagranicznego tytułu wykonawczego, przypadają na rzecz tego organu, który je uzyskał (§ 9). Jeżeli koszty egzekucyjne zostały pokryte przez wierzyciela, środki pieniężne uzyskane z tego tytułu przypadają na rzecz organu, który dokonał czynności egzekucyjnych powodujących powstanie tych kosztów, z zastrzeżeniem § 11 (§ 10). Dla ścisłości należy w tym miejscu zaznaczyć, że powyższe regulacje prawne zostały przytoczone nie w całości, ale wyłącznie w zakresie istotnym dla oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia. W świetle przytoczonych rozwiązań prawnych prawidłowe jest stanowisko organu, zgodnie z którym wniosek o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych zobowiązany jest uprawniony złożyć po wyegzekwowaniu obowiązku bądź po umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Dlatego postanowienie odmawiające zobowiązanemu wszczęcia postępowania w tej materii (w sprawie kosztów egzekucyjnych), kiedy wciąż toczy się postępowanie egzekucyjne, nie narusza prawa. Jednocześnie postanowienie to nie zamyka zobowiązanemu drogi do uzyskania w przyszłości od organu egzekucyjnego rozstrzygnięcia o kosztach egzekucyjnych, na zasadach określonych w art. 64c § 6a, § 7 u.p.e.a. Z przepisów tych jednoznacznie wynika, że jeśli zobowiązany nie godzi się z poniesieniem kosztów egzekucyjnych bądź z ich wysokością, wówczas ma prawo wystąpić do organu egzekucyjnego z wnioskiem o wydanie w tym przedmiocie postanowienia, które podlega zaskarżeniu zażaleniem. Ponadto ustawodawca w wymienionych przepisach wyraźnie określił czas, w którym taki wniosek zobowiązany jest uprawniony złożyć. Ustawodawca zasadniczo wymaga zakończenia postępowania egzekucyjnego i stosownego zawiadomienia zobowiązanego o wysokości kosztów egzekucyjnych. Tak więc, skoro toczy się postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanego (co jest bezsporne), w następstwie w takiej sytuacji przedwczesne jest postanawianie przez organ egzekucyjny o tym kto i w jakiej wysokości finalnie poniesie koszty egzekucyjne wynikające z przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego. Zatem w kwestii dotyczącej obowiązku poniesienia przez zobowiązanego kosztów egzekucyjnych i ich wysokości, zobowiązany będzie uprawniony, w czasie wyznaczonym przez ustawodawcę, domagać się od organu egzekucyjnego wydania postanowienia, składać na nie zażalenie, a następnie skargę do sądu, gdyby uważał, że stanowisko organów nie jest zgodne z prawem. Taką drogę przewidział ustawodawca w art. 64c § 7 u.p.e.a. w powiązaniu z art. 3 § 2 pkt 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2018.1302 ze zm. - P.p.s.a.). Trafnie więc organ powołał się na art. 61a § 1 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. i postanowił o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie kosztów egzekucyjnych, w trakcie nadal toczącego się postępowania egzekucyjnego. Z punktu widzenia prawa na akceptację zasługuje także stanowisko organu zobowiązujące organ egzekucyjny do rozpatrzenia i rozstrzygnięcia co do istoty wniosku zobowiązanego o umorzenie kosztów egzekucyjnych, w świetle przesłanek określonych w art. 64e u.p.e.a., który stanowi, że organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne (§ 1). Koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli: 1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej; 2) za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny; 3) ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne (§ 2). W świetle przytoczonej regulacji prawnej ustawodawca nie powiązał uprawnienia do wystąpienia z takim wnioskiem z zakończeniem postępowania egzekucyjnego czy z jakimkolwiek jego etapem. Wystarczy, że - zdaniem organu – powstały koszty egzekucyjne, które pobiera od zobowiązanego z powołaniem się na art. 64c § 6 u.p.e.a. Pogląd przyjęty w tym zakresie przez organ odpowiada intencji zobowiązanego, który wystąpił do organu egzekucyjnego z wnioskiem o umorzenie kosztów egzekucyjnych i oczekiwał jego rozstrzygnięcia. Organ mocą kontrolowanego postanowienia zobowiązał organ egzekucyjny do merytorycznego rozpatrzenia wniosku zobowiązanego o umorzenie kosztów egzekucyjnych, w świetle ustawowych przesłanek pozwalających na zastosowanie tej szczególnej instytucji. W ramach rozpatrywania tego wniosku zobowiązanego, a więc wyjaśniania sytuacji faktycznej i wykładni stanu prawnego, jednym z kluczowych zadań organu egzekucyjnego będzie dokonanie analizy na ile stanowisko TK w sprawie sygn. SK 31/14 wpływa na odczytywanie i stosowanie warunków umorzenia kosztów egzekucyjnych w okolicznościach (faktycznych i prawnych) tego konkretnego postępowania egzekucyjnego. Jednocześnie należy wyraźnie podkreślić, że na obecnym etapie analizowanego postępowania egzekucyjnego ani organ, ani sąd nie były uprawnione do przesądzenia jakie koszty egzekucyjne już powstały, a w dalszej kolejności czy i w jakim zakresie, z jakich powodów mogą one podlegać umorzeniu, zgodnie z oczekiwaniami zobowiązanego. W efekcie prawidłowo organ zastosował art. 138 § 2 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. i uchylił postanowienie organu egzekucyjnego jednocześnie przekazując do ponownego rozpatrzenia - co do istoty - wniosek zobowiązanego o umorzenie kosztów egzekucyjnych. Z powodów omówionych wyżej niezasadna skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a.