I SA/Lu 751/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia Halina Chitrosz po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi I. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [..], nr [..] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2007 r. w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego I. P. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W formularzu wniosku oświadczyła, że jest matką samotnie wychowującą 6 letnią córkę, a jedynym źródłem jej utrzymania jest prowadzona działalność gospodarcza. Jednocześnie skarżąca wyjaśniła, że działalność ta w 2012 r. przyniosła stratę w wysokości 41.731,33 zł. Sytuacja taka utrzymuje się również w 2013 r. Środki na bieżące utrzymanie oraz spłatę części zobowiązań, zarówno prywatnych jak i związanych z prowadzoną działalnością, skarżąca uzyskała ze sprzedaży nieruchomości w S. Część kwoty uzyskanej ze sprzedaży stanowi natomiast środki obrotowe firmy, które są wykorzystywane na bieżącą działalność i przeżycie. Ponadto z oświadczenia strony wynika, że posiada ¼ prawa własności domu o pow. 160 m² położonego w H., w którym zamieszkuje jej siostra oraz mieszkanie własnościowe w L. o pow. 63,15 m². Wskazała, że nie posiada innego majątku, oszczędności, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 euro. Do wniosku dołączyła kserokopię zeznania rocznego PIT – 36 za 2012 r. Na wezwanie referendarza sądowego skarżąca nadesłała dodatkowo wyciągi z posiadanych rachunków bankowych, kserokopię deklaracji na podatek VAT za okres luty – lipiec 2013 r., oświadczenie o osobach pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, umowę sprzedaży nieruchomości położonej w S., wykaz środków trwałych, umowę kredytu, powiadomienie o wysokości czynszu, umowę zawartą z oddziałem przedszkolnym przy SP Nr [..] w L., oraz rachunki za prąd gaz, internet i obsługę karty kredytowej. Postanowieniem z dnia [..] września 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła sprzeciw, w którym wskazała, że nie zgadza się ze stanowiskiem zaprezentowanym przez referendarza sądowego. Zdaniem skarżącej wniosek o przyznanie prawa pomocy jest uzasadniony jej trudną sytuacją. Dodała, że ocena sytuacji finansowej osoby prowadzącej działalność musi być dokonywana z uwzględnieniem realiów prowadzenia tej działalności. Oznacza to w praktyce, że nawet posiadanie środków finansowych nie oznacza automatycznie możliwość poniesienia opłat sądowych. Przedsiębiorca bowiem musi zapłacić za surowce, wynagrodzenie za pracę czy składki ZUS własne czy pracowników. Skarżąca podkreśliła przy tym, że prawo do sądu jest instytucją szczególną, a jego realizacja powinna być stronie zagwarantowana bez konieczności narażania prowadzonej działalności na niedogodności związane z utratą czy wyłączeniem określonych środków finansowych z obrotu, co w efekcie może prowadzić nawet do upadłości firmy. Dodała, że w jej ocenie przyznanie prawa pomocy przedsiębiorcom powinno być rozpatrywane w aspekcie możliwości ochrony prowadzonej działalności przed likwidacją i związaną z nią utratą źródła utrzymania dla osób ją prowadzących i ich pracowników. Ponadto skarżąca podkreśliła, że w czasie kryzysu gospodarczego zmuszona była do zaciągania kredytów na spłatę wcześniejszych zobowiązań. Przedstawiła jakie zobowiązania kredytowe musiała regulować w 2012 r. ponadto wyjaśniła jak rozdysponowała środki uzyskane ze sprzedaży nieruchomości. Skarżąca zwróciła również uwagę, że dla prowadzonej przez nią działalności gospodarczej sezon zimowy jest okresem, w którym "przychody są bliskie zeru", a zatem musi zabezpieczyć środki finansowe na pokrycie niezbędnych kosztów prowadzenia działalności w tym okresie. Do sprzeciwu dołączyła wydruk historii transakcji mających miejsce na firmowym rachunku bankowym w Banku "A" S.A. za okres od 28 lutego 2013 do 31 maja 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: W świetle art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.) dalej jako p.p.s.a., wskutek wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego traci moc, zaś wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez sąd. W niniejszej sprawie sprzeciw został wniesiony skutecznie, co oznacza utratę mocy prawnej postanowienia referendarza i konieczność rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez sąd. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z art. 252 § 1 i § 2 p.p.s.a. wynika, że strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy powinna we wniosku złożyć oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym, dochodach i stanie rodzinnym niezbędne dla wykazania, że pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym członkowie rodziny nie dysponują środkami ponad niezbędne dla koniecznego utrzymania, czyli że poniesienie przez stronę postępowania opłat sądowych spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego również dla członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Należy mieć na uwadze, że to na skarżącej ciąży obowiązek wykazania w sposób wyczerpujący i kompleksowy swojej sytuacji majątkowej tak aby organ orzekający o ewentualnym zwolnieniu od kosztów postępowania nie miał wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji materialnej w jakiej znajduje się wnioskodawczyni. Zaznaczyć należy, że oprócz przedmiotowej sprawy z inicjatywy skarżącej toczy się przed tutejszym sądem jeszcze cztery postępowania, w których zawnioskowano o przyznanie prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie skarżąca wskazała, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej wynikającej głównie ze specyfiki prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Ze złożonej deklaracji podatkowej na podatek dochodowy od osób fizycznych za 2012 r. wynika jednak, że w roku tym osiągnęła przychód w kwocie 161.204,01 zł. Bez znaczenia przy tym jest, że bilans roczny tej działalności wykazuje stratę. Zaznaczyć bowiem należy, że dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy, który prowadzi działalność gospodarczą, a do takich należy zaliczyć skarżącą, miarodajną nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować lub go całkowicie uniknąć. Analiza nadesłanych wyciągów z rachunków bankowych skarżącej wskazuje, że już w dacie wniesienia skarg dysponowała ona środkami pieniężnymi, z których mogła pokryć wymagalne obecnie koszty sądowe. Dla oceny sytuacji finansowej nie bez znaczenia pozostaje również sprzedaż w dniu 19 kwietnia 2013 r. nieruchomości położonej w S. za kwotę 490.000,00 zł, która to kwota już sama umożliwia pokrycie kosztów sądowych związanych z toczącym się postępowaniem sądowym. Powyższe fakty całkowicie podważają twierdzenia skarżącej o braku środków finansowych na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Wszczynając spór przed sądem, skarżąca powinna mieć na uwadze, że prowadzenie postępowania sądowego wiązać się będzie z koniecznością ponoszenia niezbędnych kosztów. Odnosząc się natomiast do obowiązku regulowania zadłużeń w postaci różnego rodzaju kredytów, wyjaśnić trzeba, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy brane są pod uwagę wyłącznie wydatki niezbędne dla utrzymania, do których nie można zaliczyć zobowiązań pieniężnych z tytułu zaciągniętych pożyczek czy kredytów. Nie można bowiem przyjąć aby takie zobowiązania miały charakter priorytetowy przed kosztami sądowymi. Strona która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem (patrz. postanowienie WSA w Lublinie z dnia 31 października 2013 r. sygn. akt I SA/Lu 784/13 dostępne www.cbois.gov.pl) Zauważyć w tym miejscu należy, odnosząc się do argumentacji zawartej w sprzeciwie, że rozpatrując kwestie związane z przyznaniem stronie prawa pomocy w kontekście zagwarantowania jej prawa do sądu, nie można tracić z pola widzenia innej konstytucyjnej zasady, a mianowicie zasady równości, która gwarantuje równe traktowanie wszystkich podmiotów. Rzeczą oczywistą jest zatem, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy musi być oceniana z uwzględnieniem specyfiki źródeł uzyskiwania przez niego dochodu (umowa o pracę, prowadzenie działalności gospodarczej, itd), niemniej jednak nie może to oznaczać preferowania czy dyskryminowania, któregoś z podmiotów ubiegających się o przyznanie takiej pomocy. Nie budzi przy tym wątpliwości, że przyznanie prawa pomocy, powinno mieć charakter wyjątkowy. Jest to w istocie pomoc państwa, skierowana do osób, które znajdują się w na tyle trudnej sytuacji życiowej, że nie są w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla zasobów i środków, jakimi dysponują na bieżące utrzymanie. W tej sytuacji nie można było uznać, aby spełnione zostały ustawowe przesłanki przyznania skarżącej prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze sąd na podstawie art. 260 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.