I SA/Lu 754/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 5 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem złożonym w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi skarżący zwrócił się o częściowe zwolnienie go od kosztów sądowych wskazując, że nie jest w stanie ich ponieść. W tym zakresie wskazał, że pozostaje w związku małżeńskim, mając na utrzymaniu dwójkę małoletnich dzieci. Rodzina zajmuje część domu jednorodzinnego należącego do matki wnioskodawcy, za co ponosi on odpowiednie koszty. Źródło utrzymania rodziny stanowi dochód z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego w kwocie [...]zł (brutto) miesięcznie. Majątek strony stanowi natomiast samochód osobowy o wartości [...] zł, obciążony kredytem w takiej wysokości. Wobec uznania, że złożone oświadczenie nie jest wystarczające do oceny sytuacji majątkowej skarżącego, na podstawie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. - dalej "p.p.s.a.") wezwano go do złożenia wyjaśnień dotyczących sytuacji materialnej, w tym m.in. do złożenia: wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, zeznania podatkowego za rok 2014, oświadczenia wyjaśniającego do kogo należy dom w którym zamieszkuje, oświadczenia wskazującego kto i w jakiej wysokości poniósł koszty ustanowienia pełnomocnika procesowego reprezentującego stronę, oraz dokumentów wykazujących jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący wskazał wartość posiadanego pojazdu, a nadto oświadczył, że dom w którym zamieszkuj rodzina należy do jego matki oraz, że koszty pełnomocnika nie zostały jeszcze poniesiona, a ich wysokość jest uzależniona od wyniku sprawy. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Celem instytucji prawa pomocy dla osoby fizycznej jest zapewnienie jej prawa do sądu w sytuacji, gdy z przyczyn od siebie niezależnych nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania. Głównym czynnikiem ją warunkującym jest stan majątkowy osoby wnioskującej (oraz osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe – jeżeli takie są), oceniany przez pryzmat uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków związanych z kosztami koniecznego utrzymania. Zgodnie bowiem z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowym następuje gdy ta wykaże (podkreślenie referendarza sądowego), że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione, tak aby Sąd miał przekonanie, co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Uchylenie się strony od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, w szczególności w uzupełniającym postępowaniu, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a., stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania. Obowiązkiem strony jest zaś wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Jednocześnie brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd (referendarz sądowy) nie jest bowiem zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne i wiarygodne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wnioskodawca nie udokumentował w należyty sposób swojej aktualnej sytuacji dochodowej, co w istocie uniemożliwiło merytoryczne rozpoznanie wniosku. Przede wszystkim podnieść należy, że skarżący w ogóle nie przedłożył wyciągów, ani wykazów z rachunków bankowych. Nie złożył również żadnego oświadczenia o ich nieposiadaniu. Skarżący nie złożył również zeznań podatkowych za 2014 r. także pozwalających ocenić jego sytuacje materialna w kontekście osiąganych dochodów. Skarżący wbrew wezwaniu nie złożył również dokumentów określających stałe miesięczne koszty utrzymania gospodarstwa domowego, co również stanowi istotną lukę uniemożliwiająca ocenę jego zdolności płatniczych. W tych okolicznościach niezłożenie ww. dokumentów oraz oświadczeń należało uznać za celowego działania, mającego na celu ukrycie rzeczywistej wysokości dochodów oraz posiadanego majątku. Taka postawa strony, która wybiórczo prezentuje informacje mające potwierdzać jej sytuację majątkową i dochodową uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej. W tym względzie należy podzielić wnioski, których zwieńczeniem jest paremia fraus latet in generalibus, zgodnie z którą ogólnikowe twierdzenia mają ograniczoną moc dowodową. Decyzja o odmiennej treści – niż ta w sentencji - byłaby wyrazem nieposzanowania dorobku sądów administracyjnych w zakresie badania zdolności strony do uiszczenia kosztów postępowania w sprawie. Zdaniem referendarza sądowego, skoro strona nie wykazała niemożliwości zgromadzenia środków finansowych we własnym zakresie, poprzestając na deklaracjach nie wypełniających znamion odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, to należało wniosek strony o przyznanie prawa pomocy oddalić. Stąd referendarz sądowy, działając na zasadzie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.