I SA/Lu 755/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Czajecka-Szpringer po rozpoznaniu w dniu 31 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi I.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2011 r. w zakresie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego dotyczącego odmowy przyznania prawa pomocy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych złożonym przez I. P. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego strona oświadczyła, że jest matką samotnie wychowującą 6 letnią córkę, a jedynym źródłem jej utrzymania jest prowadzona przez nią działalność gospodarcza. Działalność ta w 2012 r. zakończyła się stratą w wysokości 41.731,33 zł. Również przez okres bieżącego roku działalność ta przynosi straty. Środki na bieżące utrzymanie skarżąca pozyskuje z pozostałych po sprzedaży nieruchomości gruntowej pieniędzy. Ponadto ze środków tych spłaciła większość kredytów firmowych i prywatnych. Natomiast kwota jaka jej pozostała stanowi środki obrotowe firmy, które wykorzystywane są na bieżącą działalność i przeżycie. Ponadto z oświadczenia strony wynika, że posiada ¼ prawa własności domu o pow. 160 m² położonego w H., który zamieszkuje w całości jej siostra oraz mieszkanie własnościowe w Lublinie o pow. 63,15 m². Wskazała, że nie posiada żadnego innego majątku, oszczędności, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 euro. W odpowiedzi na wniosek I. P. dotyczący przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanowieniem z dnia 23 września 2013 r., referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie odmówił jej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła w terminie ustawowym sprzeciw, w którym podniosła, że nie zgadza się ze stanowiskiem zaprezentowanym przez referendarza sądowego. Zdaniem skarżącej wniosek o przyznanie prawa pomocy jest uzasadniony jej trudną sytuacją finansową. Podkreśliła, że w czasie kryzysu gospodarczego zmuszona była do zaciągania kredytów na spłatę wcześniejszych zobowiązań. Skarżąca przedstawiła jakie zobowiązania kredytowe musiała regulować w 2012 r. ponadto zaznaczyła jak rozdysponowała środki uzyskane ze sprzedaży nieruchomości. Skarżąca nadmieniła również, że dla prowadzonej przez nią działalności gospodarczej sezon zimowy jest okresem, w którym "przychody są bliskie zeru", a i tak musi ona zabezpieczyć środki finansowe na pokrycie niezbędnych kosztów prowadzenia działalności za wskazany okres. Do sprzeciwu skarżąca dołączyła wydruk historii transakcji mających miejsce na firmowym rachunku bankowym w Banku za okres od 1 stycznia 2013 do 31 maja 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: W świetle art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.) dalej jako p.p.s.a., wskutek wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego traci moc, zaś wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez sąd. W niniejszej sprawie sprzeciw został wniesiony skutecznie, co oznacza utratę mocy prawnej postanowienia referendarza i konieczność rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez sąd. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z art. 252 § 1 i § 2 p.p.s.a. wynika, że strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy powinna we wniosku złożyć oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym, dochodach i stanie rodzinnym niezbędne dla wykazania, że pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym członkowie rodziny nie dysponują środkami ponad niezbędne dla koniecznego utrzymania, czyli że poniesienie przez stronę postępowania opłat sądowych spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego również dla członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Należy mieć na uwadze, że to na skarżącej ciąży obowiązek wykazania w sposób wyczerpujący i kompleksowy swojej sytuacji majątkowej tak aby organ orzekający o ewentualnym zwolnieniu od kosztów postępowania nie miał wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji materialnej w jakiej znajduje się wnioskodawczyni. Zaznaczyć należy, że oprócz przedmiotowej sprawy z inicjatywy skarżącej toczy się przed tutejszym Sądem jeszcze cztery postępowania, w których zawnioskowano o przyznanie prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie skarżąca wskazała, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej wynikającej głównie ze specyfiki prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Ze złożonej deklaracji podatkowej podatku dochodowego od osób prawnych za 2012 r. wynika jednak, że w roku tym osiągnęła przychód w kwocie 161.204,01 zł. Bez znaczenia przy tym jest, że bilans roczny tej działalności wykazuje stratę. Zaznaczyć bowiem należy, że dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy, który prowadzi działalność gospodarczą, a do takich należy zaliczyć skarżącą, miarodajną nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować lub go całkowicie uniknąć. Analiza nadesłanych wyciągów z rachunków bankowych skarżącej wskazuje, że już w dacie wniesienia skarg dysponowała ona środkami pieniężnymi, z których mogła pokryć wymagalne obecnie koszty sądowe. Dla oceny sytuacji finansowej nie bez znaczenia pozostaje również sprzedaż w dniu 19 kwietnia 2013 r. nieruchomości gruntowej za kwotę 490.000,00 zł, która to kwota już sama umożliwia pokrycie kosztów sądowych związanych z toczącym się postępowaniem sądowym. Powyższe fakty całkowicie podważają twierdzenia skarżącej o braku środków finansowych na poniesienie kosztów postępowania sądowego, które nie znajdują jakiegokolwiek potwierdzenia w treści złożonych dokumentów. Wszczynając spór przed Sądem, skarżąca powinna mieć na uwadze, że prowadzenie postępowania sądowego wiązać się będzie z koniecznością ponoszenia niezbędnych kosztów. W tym miejscu należy podkreślić, że rzeczą strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy jest wiarygodne wykazanie rzeczywistej sytuacji życiowej, materialnej, która zrealizuje ustawowe przesłanki przyznania tego prawa. Wiarygodne wykazanie rzeczywistej sytuacji materialnej wymaga co do zasady, obok wiarygodnego wykazania wydatków, także wiarygodnego wykazania rzeczywiście uzyskiwanych dochodów. Dopiero zestawienie przedstawionych we wskazanym zakresie informacji stanowi podstawę do prawidłowej oceny czy w rozpatrywanej sprawie zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie stanowiskiem przyznanie prawa pomocy, powinno mieć charakter wyjątkowy. Jest to w istocie pomoc państwa, skierowana do osób, które znajdują się w na tyle trudnej sytuacji życiowej, że nie są w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla zasobów i środków, jakimi dysponują na bieżące utrzymanie. Odnosząc się do podnoszonego przez wnioskodawczynię obowiązku regulowania zadłużeń w postaci różnego rodzaju kredytów, wyjaśnić trzeba, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy brane są pod uwagę wyłącznie wydatki niezbędne dla utrzymania, do których nie można zaliczyć zobowiązań pieniężnych z tytułu zaciągniętych pożyczek czy kredytów. Nie można bowiem przyjąć aby takie zobowiązania miały charakter priorytetowy przed kosztami sądowymi. Strona która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem. W tej sytuacji nie można było uznać, aby spełnione zostały ustawowe przesłanki przyznania skarżącej prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 260 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.