I SA/Lu 765/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Czajecka-Szpringer (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Sędzia WSA Ewa Ibrom Protokolant Starszy asystent sędziego Małgorzata Olejowska po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 30 listopada 2017 r. sprawy ze skargi R. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi M. P. – prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w L. – kwotę [...]zł ([...]), w tym VAT tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2017 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (organ) po rozpatrzeniu odwołania R. L. (podatnik), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (organ I instancji) z dnia [...] czerwca 2017 r. odmawiajacą umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w kwocie łącznej [...] zł, stanowiącej sumę zaległych rat za okres od dnia [...] lipca 2016 r. do dnia [...] kwietnia 2017 r. Z uzasadnienia wydanej decyzji i akt sprawy wynika, że wnioskiem z [...] maja 2017 r. podatnik wystąpił o umorzenie zaległości podatkowej z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że nie posiada środków finansowych i pozostaje bez zatrudnienia. Przeprowadzone postępowanie podatkowe przez organ I instancji wykazało, że podatnik jest osobą bezrobotną, bez stałego dochodu. Korzysta ze świadczeń opieki społecznej. W 2014 r. skorzystał z zasiłku celowego na pokrycie kosztów leków i leczenia w kwocie [...]zł natomiast w 2016 r. uzyskał pomoc finansową w łącznej kwocie [...]zł. W 2017 r. uzyskał pomoc finansową w kwocie [...]zł. Ponadto jest uprawniony do korzystania z paczek żywnościowych, jednakże nie korzysta z tej formy pomocy. W sporządzonym w dniu [...] maja 2017 r. protokole majątkowym stwierdzono, że podatnik jest właścicielem udziału 1/8 z gospodarstwa rolnego o powierzchni 0,10 ha fizyczne co stanowi 0,04 ha przeliczeniowych, a wykazane wydatki gospodarstwa domowego to [...] zł na energię elektryczną. Matka podatnika, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe utrzymuje się dochodu w wysokości [...] zł. Decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r. organ I instancji odmówił umorzenia zaległości podatkowej stwierdzając, że nie wystąpiły okoliczności, które można by określić jako ważny interes zobowiązanego, a podnoszone we wniosku o umorzenie argumenty są niewystarczające. Od powyższej decyzji podatnik złożył odwołanie wnosząc o uchylenie wydanej decyzji. W jego uzasadnieniu szeroko odniósł się do swojej sytuacji materialnej. Wyjaśnił, że w miesiącu kwietniu i maju nie otrzymał żadnego wsparcia finansowego z ośrodka pomocy społecznej. Łączna wysokość pomocy otrzymanej w 2017 r. wyniosła ok. [...] zł, co stanowi [...] zł miesięcznie. Kwota ta, zdaniem podatnika, w całości przeznaczona jest na korespondencję z organami gminy oraz na koszty podróży m.in. do Powiatowego Urzędu Pracy w [...]. Podatnik twierdzi, że nie ma dochodu i nie produkuje żadnych śmieci. Podniósł przy tym, że organ powinien zrozumieć, że ważny interes społeczny to brak dochodu, a nie środków do utrzymania, a brak możliwości zatrudnienia to zdarzenie wyjątkowe. Podatnik odniósł się również do sytuacji zdrowotnej, zaznaczając, że brak środków finansowych uniemożliwia mu podjęcie leczenia. W jego ocenie, wbrew stanowisku organu, nie ma on obowiązku regularnego dostarczania dokumentacji medycznej, natomiast w celu prawidłowego rozpatrzenia sprawy wystarczy jedynie zapoznanie się z dokumentacją zgromadzoną w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej. Podatnik nie zgodził się również ze stwierdzeniem organu, że uprawniony jest do uzyskiwania pomocy żywnościowej, oraz że kierowany był na kurs prawa jazdy. W ocenie podatnika, bez znaczenia pozostaje fakt niewyrażenia zgody na dokonanie oględzin domu. Cała nieruchomość wraz z obejściem stanowi natomiast własność jego matki i to ona jest uprawniona do wyrażenia zgody na przeprowadzenie oględzin. Podatnik zarzucił organowi nieprawidłowe przeprowadzenie postępowania. W jego ocenie organ I instancji rozstrzygając sprawę, powinien odnosić się jedynie do jego sytuacji. Matka, z którą zamieszkuje z uwagi na stan zdrowia oraz niskie dochody nie ma obowiązku utrzymywania go. Uznał zatem, że jest zobowiązany regulować należności za energię elektryczną, niezbędne remonty oraz inne opłaty. Podatnik wyjaśnił także, że wbrew stanowisku organu I instancji, nie jest posiadaczem 1/8 gospodarstwa rolnego, lecz działki rolnej o powierzchni 1,25 arów, oddalonej o ok. 10 km od miejsca jego zamieszkania. Mając na względzie powyższe ustalenia, podatnik zarzucił organowi I instancji niewłaściwą interpretację pojęć "ważnego interesu podatnika" oraz "interesu publicznego" i w konsekwencji błędne rozpatrzenie sprawy. Organ nie podzielił stanowiska podatnika i decyzją z dnia [...] lipca 2017 r. utrzymał decyzję organu I instancji. Wyjaśniono, że w myśl art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 201 ze zm. dalej: "Ordynacja podatkowa") organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Podkreślono, że użycie przez ustawodawcę niedookreślonych zwrotów "ważnego interesu podatnika" oraz "interesu publicznego", wymagających ocen pozaprawnych oznacza, iż art. 67a Ordynacji podatkowej oparty jest na konstrukcji uznania administracyjnego, w związku z czym, to organ podatkowy rozstrzyga, co w danej sytuacji stanowi "ważny interes podatnika" lub "interes publiczny". Organ podzielił ustalenia i stanowisko organu I instancji stwierdzając, że sytuacja podatnika nie zasługuje na uznanie jej za wyjątkową. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy bezsprzecznie stwierdza, że sytuacja materialna strony, choć trudna, nie jest zdarzeniem nagłym, lecz ma charakter trwały. Nie można więc mówić o sytuacji nadzwyczajnej, niezależnej od podatnika, która wyczerpuje znamiona przesłanki ważnego interesu podatnika. Rozstrzygając sprawę organ nie dopatrzył się również występowania przesłanki interesu publicznego. Przy badaniu uzasadnionych przesłanek trzeba brać pod uwagę, że umorzenie zaległości jest w istocie całkowitą rezygnacją z podatku, czy opłaty. Jest zatem odstępstwem od konstytucyjnej zasadny powszechności i równości opodatkowania. Skoro bowiem zasadą jest, aby zobowiązanie podatkowe zostało zrealizowane, podatnik nie powinien być z niego pochopnie zwalniany. W ocenie organu, organ podatkowy I instancji nie przekroczył granic swobodnego uznania, podjął kroki w celu ustalenia stanu faktycznego oraz prawidłowo przeprowadził postępowanie z zachowaniem przepisów postępowania podatkowego. Podatnik wniósł skargę na decyzję organu wnosząc o uchylenie wydanej decyzji. Zarzuty skargi stanowiły w swojej istocie powielenie argumentacji przedstawionej w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie jest dotknięta wadami prawnymi skutkującymi koniecznością jej uchylenia. Istota sporu prawnego sprowadza się do oceny prawidłowości zastosowania przez organy podatkowe art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, stanowiącego zasadniczą podstawę prawną rozpatrzenia wniosku podatnika o umorzenie zaległości podatkowej. Zgodnie z tym przepisem, organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Powołany przepis doczekał się już bogatej linii orzeczniczej, której analiza pozwala na wskazanie podstawowych elementów determinujących ocenę prawidłowości wykładni i stosowania tej podstawy prawnej umarzania zaległości podatkowej przez organy podatkowe. Kluczowe przesłanki umorzenia należności zostały przez ustawodawcę sformułowane z użyciem klauzul generalnych "ważnego interesu podatnika" oraz "interesu publicznego". Zwrotów tych nie da się wypełnić jednoznaczną i niezmienną treścią. Specyfika klauzul generalnych sprawia, że różne zbiory okoliczności i celów (wartości), zawsze odnoszonych do indywidualnej sytuacji konkretnego podatnika, które powinny być wzięte pod uwagę w procesie stosowania prawa. Można wprawdzie powoływać się w tej mierze na przykłady mogące stanowić wskazówki interpretacyjne, zaczerpnięte z dorobku doktryny i judykatury, niemniej jednak w każdym wypadku ich analiza musi być dokonana przez organ podatkowy w oparciu o całokształt okoliczności istniejących w konkretnej sprawie. Dla przykładu, ważny interes podatnika to sytuacja, gdy z powodu nadzwyczajnych, losowych przypadków (np. utrata możliwości zarobkowania, utrata majątku), podatnik nie jest w stanie uregulować zaległości podatkowych. Rozpatrujący niniejszą sprawę skład orzekający aprobuje również pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 10 marca 2010 r., sygn. akt I FSK 31/08, że pojęcia ważnego interesu podatnika nie można ograniczać wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych, czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie zaległości podatkowych, albowiem pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale również normalną sytuację ekonomiczną podatnika, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków, a w tym względzie również wydatków ponoszonych w związku z ochroną zdrowia własnego lub członków najbliższej rodziny (koszty leczenia). W związku z tym w postępowaniu podatkowym wszczętym wnioskiem podatnika o przyznanie ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych szczególny nacisk winien być położony właśnie na analizę sytuacji ekonomicznej podatnika. Na sytuację dochodową podatnika składają się nie tylko otrzymywane z różnych tytułów dochody, ale także i inne okoliczności – stan zdrowia i możliwości uzyskania dochodu. Te kwestie są istotne, bowiem działając w ramach uznania administracyjnego, organ winien rozważyć, czy sytuacja dłużnika zmusza go rzeczywiście do wystąpienia o umorzenie długu i uzasadnia to umorzenie, czy też nie czyni on żadnych starań aby dług spłacić, choć mógłby tego dokonać. Na sytuację rodzinną składa się z kolei ustalenie, czy prowadzi on samodzielnie gospodarstwo, czy też wspólnie z innymi osobami bliskimi, czy i jakie świadczenia ponosi na ich rzecz. Umorzenie jednakże może mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego uniemożliwia mu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku, przy czym stan taki winien być skutkiem czynników obiektywnych, czyli takich, na które zobowiązany nie miał wpływu. Przesłanka "interesu publicznego" wymaga respektowania wartości wspólnych dla całego społeczeństwa. Ustalenie przez organ podatkowy kwestii istnienia przesłanki interesu publicznego wiąże się z koniecznością ważenia wartości w dwóch płaszczyznach: jedną płaszczyznę tworzy zasada, jaką jest terminowe płacenie podatków w pełnej wysokości, drugą - wyjątek od zasady, polegający na zastosowaniu indywidualnej ulgi podatkowej. Organ w każdym rozpatrywanym przypadku powinien ustalić, co jest korzystniejsze z punktu widzenia interesu publicznego - dochodzenie należności czy też zastosowanie ulgi. Chodzi o to, by wskutek dochodzenia zaległości podatkowych, państwo nie poniosło w efekcie kosztów większych, niż w wypadku zaniechania korzystania z tego uprawnienia (por. wyrok NSA z 15 lipca 2016 r., sygn. akt II FSK 1685/14). Posłużenie się przez ustawodawcę klauzulami generalnymi wymaga od organu wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych po to, aby na tej podstawie stwierdzić, czy dana sytuacja faktyczna mieści się w zakresie przesłanki ważnego interesu podatnika, względnie przesłanki interesu publicznego, czy też nie. Ustalenie, że w stanie sprawy zachodzi co najmniej jedna z wymienionych przesłanek, stawia przed organem podatkowym konieczność dokonania wyboru, czy udzieli wnioskowaną ulgę, czy też wniosku nie uwzględni. Rozstrzyganie w sprawie udzielenia ulg podatkowych jest na gruncie procedury podatkowej postępowaniem szczególnym, bo inicjowanym przez stronę. Fakt, że postępowanie wszczynane jest na wniosek powoduje, iż to wnioskujący podatnik ma obowiązek zupełnego, wszechstronnego i rzetelnego wyjaśnienia organom jaka jest jego faktyczna sytuacja życiowa, zdrowotna i materialna. To na stronę w znacznym stopniu przekłada się udowodnienie okoliczności, którymi motywuje ona swój wniosek. Powyższe nie wyklucza, a zakłada współpracę podatnika z organami podatkowymi. W przypadku postępowania w sprawie umorzenia zaległości podatkowych ciężar dowodzenia wystąpienia przesłanek umorzenia zdecydowanie przesuwa się na stronę podatnika" (por. wyrok z dnia 10 listopada 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 513/10, wyrok z dnia 26 kwietnia 2017 r., sygn. akt I SA/Gd 1246/16). Regulację z art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej należy rozumieć w ten sposób, że jeśli podatnik nie wykazał swojego ważnego interesu ani interesu publicznego, prawo nie pozwala na umorzenie zaległości podatkowych objętych wnioskiem. Natomiast o wykazaniu tych przesłanek, czy choćby jednej z nich można mówić wyłącznie wówczas, kiedy podatnik w sposób kompletny i rzetelny przedstawi swoją rzeczywistą sytuację życiową i majątkową. Umorzenie zaległości, jeśli ma być zgodne z prawem, w żadnym razie nie może być oparte na fragmentarycznych twierdzeniach zainteresowanego podatnika. Po stronie podatnika, który ubiega się o przyznanie ulgi w postaci umorzenia zaległości, jako tego, kto występuje o określone uprawnienie, leży obowiązek wykazania, że w dotyczącej go sprawie spełnione są przesłanki, o których mowa w art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej. Przenosząc powyższe rozważania na grunt badanej sprawy, Sąd stwierdza, że organ podatkowy zasadnie uznał, że w sprawie nie zachodzi ważny interes podatnika ani interes publiczny. Z ustaleń organów wynika, że skarżący jest osobą bezrobotną, bez stałego dochodu. Korzysta ze świadczeń opieki społecznej. W 2014 r. skorzystał z zasiłku celowego na pokrycie kosztów leków i leczenia w kwocie [...]zł natomiast w 2016 r. uzyskał pomoc finansową w łącznej kwocie [...]zł. W 2017 r. uzyskał pomoc finansową w kwocie [...]zł. Ponadto jest uprawniony do korzystania z paczek żywnościowych, jednakże nie korzysta z tej formy pomocy. W sporządzonym w dniu [...] maja 2017 r. protokole majątkowym stwierdzono, że podatnik jest właścicielem udziału 1/8 z gospodarstwa rolnego o powierzchni 0,10 ha fizycznych, co stanowi 0,04 ha przeliczeniowych, a wykazane wydatki gospodarstwa domowego to [...] zł na energię elektryczną. Matka podatnika, z którą skarżący zamieszkuje osiąga dochody dochodu w wysokości [...] zł miesięcznie. W odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżący wyjaśnił, że matka, z uwagi na stan zdrowia oraz niskie dochody nie ma obowiązku utrzymywania go, natomiast on reguluje należności za energię elektryczną, niezbędne remonty oraz ponosi inne opłaty. Wyjaśnił także, że otrzymywane zasiłki z pomocy społecznej w całości przeznacza na korespondencję z organami gminy oraz na koszty podróży m.in. do Powiatowego Urzędu Pracy w [...] Zestawiając zeznane przez skarżącego dochody (zasiłki z pomocy społecznej) oraz wydatki (opłaty związane z utrzymaniem domu), a także biorą pod uwagę nieokreślone kwotowo ale niewątpliwie ponoszone koszty utrzymania, uzasadnione jest stwierdzenie, że skarżący nie ujawnił organom podatkowym swojej rzeczywistej sytuacji materialnej w sposób wyczerpujący. Nadto, mimo powoływania się na złą sytuacją zdrowotną (choroby krążenia, kręgosłup, choroby psychiatryczne), nie zaoferował jednak na tą okoliczność dowodów, poza jednym zaświadczeniem lekarskim i niezrealizowaną receptą. Także przemilczał korzyści materialne jakie przynoszą bądź realnie mogą przynosić grunty rolne o powierzchni 0,04 ha. Podsumowując powyższe rozważania należy stwierdzić, że skarżący, chcąc skorzystać z omawianej ulgi, miał obowiązek rzetelnie i wyczerpująco wykazać organom swoją rzeczywistą sytuację życiową i materialną, we wszystkich istotnych aspektach. Tych wymogów podatnik nie dopełnił. Nie można podzielić stanowiska skarżącego, że w celu prawidłowego rozpatrzenia sprawy wystarczy jedynie zapoznanie się z dokumentacją zgromadzoną w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej. W tym stanie sprawy trafnie organ ocenił, że podatnik nie wykazał istnienia przesłanek wymienionych w art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. Przesłanki ważnego interesu podatnika bądź interesu publicznego byłyby możliwe do rozpoznania wyłącznie w wyniku rzetelnego i wiarygodnego przedstawienia przez podatnika wszystkich okoliczności obrazujących jego stan majątkowy i rodzinny, w tym źródła przychodów oraz ich pełną wysokość. W analizowanej sprawie skarżący tego nie uczynił. Natomiast zaoferował organom wyłącznie te twierdzenia (bez wskazania dowodów), które - w jego subiektywnym przekonaniu - miały okazać się dla niego korzystne i spowodować oczekiwane umorzenie zaległości podatkowych. W sytuacji, kiedy organ zasadnie przyjął nieistnienie przesłanek z określonych w art. 67a 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, nie miał innej możliwości, jak odmówić umorzenia zaległości objętych wnioskiem. Wbrew przekonaniu skarżącego, do umorzenia zaległości nie wystarczy okoliczność, że uzyskuje pomoc społeczną. Korzystanie ze świadczeń pomocy społecznej nie stanowi ustawowej przesłanki umorzenia zaległości podatkowych, a zatem ustawodawca nie przyjmuje, że każda osoba objęta taką pomocą spełnia warunki zastosowania ulgi płatniczej. Kryteria przyznania świadczeń stanowiących pomoc społeczną nie są, co do zasady, tożsame z okolicznościami warunkującymi stwierdzenie przesłanki interesu publicznego, o której mowa w art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej (wyrok z dnia 6 września 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 544/17). Nawet gdyby przyjąć, że skarżący utrzymuje się tylko z zasiłków z pomocy społecznej, to brak umorzenia zaległości nie pozbawi go możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Taki stan w żaden sposób nie wpłynie na sposób życia skarżącego, gdyż żyje on tylko z otrzymywanych zasiłków z pomocy społecznej, które nie podlegają zajęciu w postępowaniu egzekucyjnym. W tych okolicznościach należy uznać, że nawet ewentualne umorzenie przedmiotowych zaległości, i tak nie wpłynie na stabilizację obecnej sytuacji skarżącego. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm.) sąd oddalił skargę.