I SA/Lu 771/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Niezgoda po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi A. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym - w zakresie sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 13 grudnia 2017 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie Referendarza sądowego z dnia 13 grudnia 2017 r. Skarżąca wnioskiem z dnia 29 września 2017 r. zwróciła się o zwolnienie jej od kosztów sądowych. We wniosku podała, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z synem (ur. 2010 r.). Źródłem ich utrzymania jest dochód skarżącej z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie [...]zł netto, zaś jedyny majątek jaki posiada to nieruchomość rolna o pow. 6 ha (nie użytkowana, nie dzierżawiona, nie objęta dopłatami i nie przynosząca dochodów). W zakresie kosztów utrzymania skarżąca wskazała: czynsz - [...] zł, wyżywienie - [...] zł oraz media i środki czystości - [...] zł (w sumie [...] zł). Wobec uznania, że złożone oświadczenie nie jest wystarczające do oceny sytuacji majątkowej strony, wezwaniem referendarza sądowego z dnia 6 października 2017 r. wydanym na podstawie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. - dalej "P.p.s.a.") zobowiązano skarżącą do złożenia określonych dokumentów i oświadczeń. W odpowiedzi skarżąca wniosła o przedłużenie terminu na wykonanie przedmiotowego wezwania. Zarządzeniem z dnia 3 listopada 2017 r. Referendarz sądowy przedłużył termin do wykonania wezwania o 14 dni, licząc od dnia doręczenia tego zarządzenia. Zarządzenie o przedłużeniu terminu zostało doręczone stronie w dniu 21 listopada 2017 r. Skarżąca żadnych dokumentów nie nadesłała. Postanowieniem z dnia 13 grudnia 2017 r. Referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy, oceniając, iż strona uchylając się od obowiązku nadesłania do sądu żądanych dokumentów i dodatkowych oświadczeń, uniemożliwiła dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowo-finansowej. Od postanowienia Referendarza sądowego skarżąca złożyła sprzeciw, zaznaczając, że rozstrzygnięcie Referendarza jest dla niej krzywdzące i rażąco niesprawiedliwe. Wyraziła wątpliwość w tym zakresie, że skoro Referendarz sądowy nie zakwestionował treści formularza PPF to przy tak niskim i dochodzie i wysokich wydatkach prawo pomocy winno być jej przyznane. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) - dalej "P.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). W ocenie Sądu sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Rozstrzygnięcie referendarza sądowego, jest prawidłowe. Skarżąca wnioskowała o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Niewątpliwie ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Konstrukcja tego przepisu zakłada więc obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Niedopełnienie powyższego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy. Pamiętać również należy, że instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony (która to zasada wynika z treści art. 199 P.p.s.a.). W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Strona powinna zatem wykazać poprzez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jej sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Wynika to z treści art. 252 § 1 P.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach oraz dokładne dane o stanie rodzinnym. Zatem informacje na temat możliwości płatniczych powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Jeżeli zawarte we wniosku dane okażą się niewystarczające lub budzą wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe informacje lub dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, co wynika z art. 255 p.p.s.a. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania - art. 246 p.p.s.a. O tym, iż nienadesłanie żądanych dokumentów i wyjaśnień może oznaczać niewykazanie istnienia przesłanki przyznania prawa pomocy, strona została pouczona (k.17 akt sądowych). Skarżąca wezwana do uzupełnienia oświadczenia, w wyznaczony przez Sąd sposób, winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. Podkreślić bowiem należy, że w jej interesie leży przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Brak jakiejkolwiek odpowiedzi wnioskodawczyni na to wezwanie oznacza, że nie wykazała ona wystąpienia w jej sytuacji przesłanki przyznania prawa pomocy, że nieudokumentowała w sposób wystarczający swojej sytuacji finansowej, czym pozbawiła Sąd możliwości wnikliwiej oceny, a w konsekwencji przyznania prawa pomocy. Brak reakcji na wezwanie oznacza, że nie można w pełni ocenić sytuacji majątkowej Skarżącej. Tym samym, nie można stwierdzić czy spełniona została przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest bowiem przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie (postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). W tym momencie zaznaczyć też trzeba, że zgodnie z wnioskiem skarżącej, został jej przedłużony termin na nadesłanie żądanych przez Referendarza dokumentów i oświadczeń, co wynika z zarządzenia Referendarza sądowego z dnia 3 listopada 2017 r. (k.21 akt sądowych). Miała więc ona dodatkowy czas na zadośćuczynienie wezwaniu. Kolejną istotną kwestią jest też to, że część pozycji zawartych w ww. wezwaniu to oświadczenia, które skarżąca byłaby w stanie w zasadzie sporządzić "od ręki", jak np. w przypadku wyjaśnień co do zajmowanego lokalu czy samotnego wychowywania i utrzymywania dziecka. Inne dokumenty, związane z prowadzoną przez nią działalnością (jak np. dotyczące wykazu środków trwałych, rachunków bankowych) wymagały jedynie ich wydrukowania czy też skopiowania i nie wiązały się ze zwracaniem się do innych instytucji czy też innymi czasowymi utrudnieniami. Podobnie rzecz ma się w przypadku stałych opłat związanych z bieżącym utrzymaniem – rolą strony było jedynie ich skopiowanie i dostarczenie do sądu. Tymczasem skarżąca, pomimo nawet wydłużenia jej terminu do nadesłania tych dokumentów i wyjaśnień, nie wypełniła wezwania Sądu w ogóle, uniemożliwiając tym samy dokonanie przez Referendarza oceny, czy rzeczywiście jest osobą, której prawo pomocy winno być przyznane. W tych okolicznościach, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1- § 3 P.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.