I SA/Lu 773/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Niezgoda Sędziowie WSA Wiesława Achrymowicz WSA Grzegorz Wałejko (sprawozdawca) Protokolant Referent stażysta Paweł Kobylarz po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 20 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi J. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej – dalej: "organ", "organ odwoławczy", po rozpatrzeniu zażalenia J. M. (zobowiązana, skarżąca), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego we W. dalej: "organ egzekucyjny" z dnia [...] odmawiającego uwzględnienia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Zaskarżone postanowienie wydane zostało w następującym stanie sprawy. Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej [...] S.A. w dniu 30 listopada 2015 r. wystawił na nazwisko zobowiązanej tytuł wykonawczy którym objęto zaległą opłatę z tytułu abonamentu radiowo-telewizyjnego za okres od stycznia 2010 r. do września 2015 r. w łącznej kwocie [...]zł i przekazał do egzekucji Naczelnikowi Urzędu Skarbowego we W.. W celu wyegzekwowania należności zawiadomieniem z dnia 14 grudnia 2015 r. dokonano zajęcia świadczenia emerytalnego skarżącej w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] Inspektorat w [...] (ZUS). Odpis zawiadomienia o zajęciu wraz z odpisem tytułu wykonawczego został doręczony zobowiązanej za pośrednictwem poczty w dniu 16 grudnia 2015 r. W dniu 21 grudnia 2015 r. do organu egzekucyjnego wpłynęło pismo skarżącej zatytułowane "Skarga na zajęcie egzekucyjne", które, po wezwaniu zobowiązanej do sprecyzowania żądania, organ, zgodnie ze stanowiskiem zobowiązanej przedstawionym w piśmie z dnia 28 grudnia 2015 r., potraktował jako zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej oparte na twierdzeniu o nieistnieniu obowiązku [art. 33 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r., poz. 599) - dalej: "u.p.e.a."]. Według zobowiązanej egzekwowany obowiązek nie istniał, ponieważ przysługuje jej zwolnienie od opłaty abonamentowej na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (Dz. U. z. 2014 r., poz. 1204) – dalej: "ustawa abonamentowa". Zgodnie z tym przepisem zwalnia się od opłat abonamentowych osoby, które ukończyły 60 lat oraz mają ustalone prawo do emerytury, której wysokość nie przekracza miesięcznie kwoty [...]% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzedzającym, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Organ egzekucyjny w pierwszej kolejności pismem z dnia 29 grudnia 2015 r. zwrócił się do wierzyciela - [...] o zajęcie stanowiska w przedmiocie zgłoszonego zarzutu. Postanowieniem z dnia [...] r. wierzyciel uznał za nieuzasadniony zarzut nieistnienia obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Postanowienie to nie zostało przez zobowiązaną zaskarżone. Postanowieniem z dnia [...] r. organ egzekucyjny, uznał zgłoszony przez skarżącą zarzut nieistnienia obowiązku zapłaty abonamentu RTV za niezasadny. W uzasadnieniu postanowienia podkreślił, z odwołaniem się do art. 34 § 1 u.p.e.a., że w zakresie złożonego zarzutu stanowisko wierzyciela jest dla niego wiążące. Wskazał przy tym, że przepisy ustawy abonamentowej nakładają na abonenta obowiązek powiadomienia właściwej placówki [...] o zmianie stanu prawnego lub faktycznego mającego wpływ na zwolnienie z opłat abonamentowych. Tymczasem wierzyciel nie posiada dokumentu, z którego wynikają podnoszone przez zobowiązaną okoliczności ukończenia 60 lat i uzyskiwania emerytury, której wysokość nie przekracza miesięcznej kwoty [...]% przeciętnego wynagrodzenia. Stanowisko organu egzekucyjnego podzielił organ odwoławczy, który nie zgodził się z zarzutami zażalenia co do naruszenia art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. poprzez nieuznanie zarzutu nieistnienia obowiązku oraz nieuwzględnienie przedawnienia roszczenia a także przez naruszenia art. 4 ust. 1 ustawy abonamentowej, które miało polegać na nieuznaniu ustawowego zwolnienia skarżącej z obowiązku ponoszenia opłaty. Organ odwoławczy wyjaśnił, że administracyjne postępowanie egzekucyjne jest szczególnym postępowaniem wykonawczym, prowadzonym przez organ egzekucyjny na wniosek wierzyciela. Podstawą zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej mogą być wyłącznie okoliczności enumeratywnie wskazane w art. 33 u.p.e.a., zgłoszone w ciągu 7 dni od dnia doręczenia odpisu tytułu wykonawczego. Najistotniejsze jednak jest to, w ocenie organu, że zgodnie z art. 34 § 1 u.p.e.a. przy egzekucji obowiązków o charakterze pieniężnym, zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1-7, 9 i 10 organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7, stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące. Regułą wynikającą z art. 34 § 1 jest obowiązek udzielenia przez wierzyciela wypowiedzi odnośnie podnoszonych przez zobowiązanego okoliczności i opartych na nich zarzutów, bo to on jest najlepiej zorientowany w dotychczasowym przebiegu sprawy i to on ma najczęściej odpowiednią wiedzę pozwalającą na właściwą ocenę i wyjaśnienie organowi egzekucyjnemu kwestii materialnoprawnych związanych z egzekwowaną należnością. Organ odwoławczy wskazał, że w myśl art. 34 § 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny, po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego. W tym stanie prawnym, w ocenie organu odwoławczego, organ egzekucyjny prawidłowo wypełnił dyspozycję art. 34 § 1 u.p.e.a. i przed wydaniem rozstrzygnięcia uzyskał ostateczne stanowisko wierzyciela, którym zarówno organ egzekucyjny jak i organ odwoławczy został związany. Dodatkowo organ, w kontekście zarzutów zażalenie podniósł, że zwolnienie z opłat abonamentowych nie następuje z mocy prawa, lecz zgodnie z art. 4 ust. 3 ustawy abonamentowej, wymaga przedstawienia przez zainteresowanego w placówce pocztowej dokumentów potwierdzających uprawnienie do tych zwolnień, czego jak wskazał wierzyciel, zobowiązana nie uczyniła. Natomiast rozpatrując podniesiony w zażaleniu zarzut przedawnienia roszczenia, organ odwoławczy wyjaśnił, że na etapie postępowania odwoławczego, zobowiązana nie może wnosić nowych zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Przedawnienie nie było przedmiotem zarzutu złożonego po doręczeniu tytułu wykonawczego we wskazanym ustawowym terminie, w związku z tym organ odwoławczy nie jest uprawniony do jego rozpatrzenia na etapie postępowania odwoławczego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie zobowiązana powtórzyła zarzuty zażalenia co do naruszenia art. 33 § 1 pkt.1 u.p.e.a., poprzez nieuznanie zarzutu nieistnienia obowiązku, oraz nieuwzględnienie przedawnienia roszczenia a także zarzuciła naruszenie art. 4 ust.1 ustawy abonamentowej poprzez nieuznanie ustawowego zwolnienia skarżącej od opłaty abonamentowej Zarzuciła również naruszenie art.118 Kodeksu cywilnego, polegające na nieuwzględnieniu przez organ egzekucyjny okresu przedawnienia roszczenia wynoszącego dla świadczeń okresowych 3 lata. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu pierwszej instancji i umorzenie postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu zarzutów skargi podnosiła, że zwolnienia ustawowego z opłaty abonamentowej nie może przekreślać niezłożenie stosownego wniosku przez osobę uprawnioną do zwolnienia. Ponadto w jej ocenie w sytuacji nieuznania zarzutu nieistnienia obowiązku organ egzekucyjny miał obowiązek uwzględnić zarzut przedawnienia roszczenia, który to można złożyć w każdym stadium postępowania i organ prowadzący to postępowanie jest zobowiązany go uwzględnić. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w uzasadnieniu postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje. Skarga jest bezzasadna i nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżonym w niniejszej sprawie rozstrzygnięciem organ odwoławczy utrzymał w mocy postanowienie wydane w pierwszej instancji przez organ egzekucyjny w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Zgodnie z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje w terminie 7 dni od dnia doręczenia mu tytułu wykonawczego prawo do zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Według art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku. Stosownie do art. 34 § 1 u.p.e.a. zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1 organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa między innymi w art. 33 § 1 pkt 1, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Skoro w rozpatrywanej sprawie organ egzekucyjny nie był wierzycielem obowiązany był uzyskać stanowisko wierzyciela w zakresie zgłoszonego zarzutu nieistnienia obowiązku i był tym stanowiskiem związany. W takiej sytuacji, ze względu na związanie organu egzekucyjnego i organu odwoławczego stanowiskiem wierzyciela na podstawie art. 34 § 1 u.p.e.a., kontroli sądu poddano także stanowisko wierzyciela wyrażone w zakresie zgłoszonego zarzutu nieistnienia dochodzonego egzekucyjnie obowiązku opłacania abonamentu RTV za okres od stycznia 2010 r. do września 2015 r. Obowiązki związane z posiadaniem odbiorników RTV reguluje ustawa abonamentowa. Zgodnie z art. 1 tej ustawy opłaty abonamentowe pobiera się w celu umożliwienia realizacji misji publicznej, o której mowa w art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (Dz. U. z 2011 r. Nr 43, poz. 226 z późn. zm.), przez jednostki publicznej radiofonii i telewizji. Obowiązek uiszczania opłat abonamentowych wynika wprost z przepisu prawa - z art. 2 ust. 1 i 3 ustawy abonamentowej - powstaje on od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano rejestracji odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego i trwa do czasu ich wyrejestrowania lub dopełnienia w placówce pocztowej [...] formalności związanych ze zwolnieniem od opłat abonamentowych. Stwierdzenie, że użytkownik zarejestrowanego odbiornika zalega z zapłatą abonamentu, pozwala na ustalenie kwoty zaległości i naliczenie stosownych odsetek podatkowych. Kwestia opłat z tytułu abonamentu RTV była przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 16 marca 2010 r., sygn. akt K 24/08, orzekając o zgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej art. 7 ust. 1, 3, 5 i 6 ustawy o opłatach abonamentowych wskazał, że "zgodnie z art. 2 ust. 1 i 2 ustawy abonamentowej na posiadaczu zarejestrowanego odbiornika ciąży ex lege obowiązek uiszczenia abonamentu, powstający z pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu rejestracji odbiornika". Przepis art. 7 ustawy abonamentowej zawiera postanowienia, których celem jest umożliwienie kontroli wywiązywania się z obowiązku rejestracji odbiorników i uiszczania abonamentu. Kontrolę tę sprawuje [...] jako operator wyznaczony w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 1113), a nadzór nad jej działaniami sprawuje minister właściwy do spraw łączności (ust. 1 i 2). Nieuiszczone opłaty abonamentowe oraz opłaty karne mają być egzekwowane w trybie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze pieniężnym (ust. 3). Ustawodawca przesądził też, że w razie opóźnień w uiszczaniu abonamentu naliczane będą odsetki w wysokości jak dla zaległości podatkowych w rozumieniu Ordynacji podatkowej (ust. 4). Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 16 marca 2010 r. uznał, że ustalanie wysokości należnego abonamentu - czy to w drodze samoobliczenia (gdy abonent sam ustala kwotę, którą winien uiścić na rachunek Centrum Obsługi Finansowej za jeden albo kilka miesięcy), czy też w trybie pozaprocesowym przez kierownika Centrum Obsługi Finansowej, jest czynnością materialno-techniczną dotyczącą obowiązku wynikającego wprost z przepisu prawa, a zatem tryb decyzyjny nie jest konieczny. W tej sytuacji brak decyzji administracyjnej nie stanowi przeszkody w przeprowadzeniu egzekucji administracyjnej abonamentu. Stwierdzenie, że użytkownik zarejestrowanego odbiornika zalega z zapłatą abonamentu, pozwala na ustalenie kwoty zaległości i naliczenie stosownych odsetek podatkowych. Nie nastręcza to obecnie problemów, ponieważ każdy zarejestrowany użytkownik wpłaca należność na konto bankowe (nawet jeśli czyni to w pocztowym "okienku"), w którego numerze zakodowany jest jego indywidualny numer identyfikacyjny, o którym mowa w rozporządzeniu rejestracyjnym. Odnosząc się do zarzutu skarżącej, że zobowiązanie z tytułu opłaty abonamentowej nie istnieje, bowiem zobowiązana spełnia przesłanki wynikające z art. 4 ust. 1 pkt 6 ustawy abonamentowej, należy stwierdzić, że zarzut ten jest bezzasadny. Nie ma racji skarżąca twierdząc, że ustawowe zwolnienie z opłaty abonamentowej, o którym mowa w wymienionym wyżej przepisie jest niezależne od złożenia stosownego wniosku przez osobę uprawnioną do zwolnienia. Z art. 4 ust. 3 ustawy abonamentowej wynika jednoznacznie, że zwolnienie, o którym wyżej mowa, podobnie jak większość innych zwolnień wymienionych w art. 4 ust. 1 przysługują od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym złożono w placówce pocztowej operatora wyznaczonego oświadczenie o spełnianiu warunków do korzystania z tych zwolnień i przedstawiono dokumenty potwierdzające uprawnienie do tych zwolnień. Jedynie zwolnienie na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 2 (dla osób, które ukończyły 75 lat), przysługuje od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym osoba ukończyła 75 lat. Ta ostania regulacja obowiązuje dopiero od 9 października 2015 r. (art. 4 ust. 3a ustawy abonamentowej dodany na podstawie art. 1 ust. 1 lit. b ustawy z dnia 23 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o opłatach abonamentowych - Dz. U. z 2015 r. poz. 1324). W przypadku osób, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 6 ustawy abonamentowej w celu skorzystania ze zwolnienia od opłat abonamentowych należało złożyć w placówce pocztowej oświadczenie o spełnianiu warunków do korzystania ze zwolnienia a także dowód osobisty i decyzję jednostki organizacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych albo innego organu emerytalno-rentowego o wysokości emerytury [art. 4 ust. 3 ustawy abonamentowej oraz § 1 pkt 6 rozporządzenia Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z dnia 16 lutego 2010 r. w sprawie rodzajów dokumentów oraz wzoru oświadczenia potwierdzających uprawnienia do zwolnień od opłat abonamentowych (Dz. U. z 2010 r. Nr 29, poz. 152 ze zm.)]. W rozpoznawanej sprawie jest bezsporne, że skarżąca nie złożyła wymaganego oświadczenia i pozostałych dokumentów. Sama skarżąca nie twierdzi, że to zrobiła, a jedynie powołuje się na przysługiwanie zwolnienia, mimo niezłożenia oświadczenia i innych dokumentów. W związku z tym zarzut nieistnienia egzekwowanego obowiązku jest bezzasadny. Dodać przy tym należy, że zwolnienie, którego domaga się skarżąca było przewidziane przepisami ustawy tylko przez część (znaczącą) okresu objętego tytułem wykonawczym (od 1 stycznia 2010 r. do 30 września 2015 r.), ponieważ wprowadzone zostało od 1 marca 2010 r. na podstawie art. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 13 czerwca 2008 r. o zmianie ustawy o opłatach abonamentowych (Dz. U. z 2010 r. Nr 13, poz. 70). Ponadto skarżąca spełniła jeden z niezbędnych warunków uzyskania zwolnienia dopiero w listopadzie 2010 r., bowiem – jak wynika z akt administracyjnych - wówczas ukończyła 60 lat. Problematyka zwolnienia z opłat abonamentowych była wielokrotnie przedmiotem rozważań sądów administracyjnych. Stanowisko podobne do wyżej przedstawionego wyrażone zostało między innymi przez WSA w Szczecinie w wyroku z dnia 19 lipca 2016 r. sygn. akt I SA/Sz 604/1, SIP Lex nr 2098210 a także przez WSA w Gliwicach, który w wyroku z dnia 7 czerwca 2016 r. sygn. akt I SA/Gl 669/15, SIP Lex nr 2077653 podkreślił, że fakt nabycia uprawnienia do zwolnienia z opłat sam w sobie nie jest wystarczającą podstawą do zaprzestania wnoszenia opłat za używanie odbiorników RTV. Zwolnienie z opłat abonamentowych, nie następuje z mocy prawa, lecz stosownie do art. 4 ust. 3 ustawy abonamentowej dla skorzystania z przedmiotowego zwolnienia konieczne jest przedłożenia w placówce [...] oświadczenia o spełnianiu warunków do korzystania ze zwolnienia i przedłożenia dokumentów potwierdzających stosowne uprawnienie. Z akt sprawy wynika, że zarzut przedawnienia zobowiązania został przedstawiony dopiero w zażaleniu na postanowienie organu egzekucyjnego. W związku z tym prawidłowe jest stanowisko organu odwoławczego, że zarzut ten nie mógł być rozpatrywany. Złożenie zarzutu ograniczone jest siedmiodniowym terminem od dnia doręczenia odpisu tytułu wykonawczego. Zobowiązany nie może po upływie terminu do wniesienia zarzutów uzupełniać zarzutów zgłoszonych w terminie, powołując nowe ich podstawy. Zatem zarówno organ odwoławczy, rozpatrujący zażalenie na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie zgłoszonych zarzutów, jak i sąd administracyjny, do którego skierowano skargę na rozstrzygnięcie organu drugiej instancji nie są uprawnione do rozpatrywania zarzutów zgłoszonych po raz pierwszy przez zobowiązanego w zażaleniu od postanowienia organu egzekucyjnego, a tym bardziej dopiero w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Stanowiłoby to bowiem naruszenie przepisu określającego termin do ich zgłoszenia. Organ – wobec konieczności wskazania przez zobowiązanego konkretnej przyczyny zarzutu – nie może także zastępować strony w formułowaniu zarzutu i przy okazji rozpoznawania zarzutu zgłoszonego przez stronę badać, czy nie zachodzą inne przyczyny wymienione w art. 33 u.p.e.a., a niewskazane przez zobowiązanego bądź modyfikować jej zarzut. Ustawodawca – odmiennie niż przykładowo w odwołaniu (art. 128 k.p.a.) nakazuje bowiem zobowiązanemu w środku zaskarżenia wskazanie wad postępowania egzekucyjnego, a nie ograniczenie się do wyrażenia sprzeciwu wobec czynności tego organu (por. wyrok NSA z dnia 26 sierpnia 2011 r., sygn. akt II FSK 474/10, SIP Lex nr 1068722). Niezależnie od powyższego celowe jest wyjaśnienie, że stanowisko skarżącej co do cywilistycznego charakteru opłaty abonamentowej i zastosowania 3 - letniego terminu przedawnienia dla roszczeń okresowych na podstawie art. 118 Kodeksu cywilnego, jest nieprawidłowe. Podzielić bowiem należy jednolite stanowisko sądów administracyjnych, że opłata abonamentowa stanowi opłatę, o której mowa w art. 2 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 poz. 613 ze zm.), a to oznacza, że ma do niej zastosowanie art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej, stanowiący, że opłata ta przedawnia się po upływie pięciu lat, licząc od końca roku, w którym upłynął termin jej płatności. (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 23 czerwca 2016 r. sygn. akt I SA/Po 485/16 SIP Lex nr 2087328, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 9 czerwca 2016 r., sygn. akt III SA/Wr 1177/15, SIP Lex nr 2103213, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 14 kwietnia 2015 r. sygn. akt I SA/Gl 1394/14, SIP Lex nr 1676030). Egzekwowane od skarżącej zobowiązania świadczenia nie uległy zatem przedawnieniu. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm.).