I SA/Lu 774/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Asesor WSA Jerzy Parchomiuk po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r., nr [...], w przedmiocie zaliczenia wpłaty - na skutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 9 marca 2018 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 9 marca 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy Wyrokiem z 22 listopada 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę P. W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z [...] r., nr [...], w przedmiocie zaliczenia wpłaty. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie uzasadnienia ww. wyroku skarżący zwrócił się o zwolnienie go od kosztów sądowych w całości. Z treści wniosku wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymując się z wynagrodzenia za pracę w kwocie [...]zł netto miesięcznie. Posiadany przez niego majątek to mieszkanie o pow. 39 m2, trzy nieruchomości gruntowe (działki o pow. 522 m2, 452 m2, 114 m2, 750 m2 i 356 m2. Posiada również środki pieniężne zgromadzone na rachunkach oszczędnościowych w kwocie [...]zł i [...] zł. W zakresie ponoszonych wydatków skarżący podał spłatę kredytów (raty w wysokości [...] zł i [...] zł) oraz koszty utrzymania mieszkania (900 zł). Nadto dodał, że w ostatnim czasie poniósł koszty remontu domu (4.564 zł) oraz wykonania protezy (1.000 zł). Wskazał, że od wielu lat zmuszony jest do zażywania lekarstw na receptę, których koszt wykupu wynosi około [...] zł rocznie. Postanowieniem z 9 marca 2018 r. referendarz odmówił przyznania prawa pomocy. W ocenie referendarza sytuacja materialna skarżącego nie jest na tyle trudna aby uniemożliwiała poniesienie kosztów postępowania sądowego. Skarżący ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe oraz posiada stałe źródło dochodów w postaci wynagrodzenia za pracę. Ponadto, skarżący posiada majątek znacznej wartości, który nabył w drodze spadkobrania w skład którego wchodzą nieruchomości gruntowe oraz środki pieniężne zgromadzona na rachunkach bankowych. Dysponowanie takim majątkiem wiąże się z potencjalnymi możliwościami zdobycia środków pieniężnych poprzez racjonalne nim gospodarowanie. Referendarz zauważył ponadto, że skarżący w dotychczasowym postępowaniu uiścił wpis od skargi w wysokości [...] zł, czyli pokrył już koszty sądowe w wymaganej obecnie wysokości, co jednoznacznie świadczy o zdolności poniesienia wymaganych kosztów sądowych. W terminie otwartym skarżący złożył sprzeciw od postanowienia referendarza. W sprzeciwie skarżący podniósł, że jest tylko współwłaścicielem wszystkich nieruchomości nabytych w drodze spadkobrania, a ponieważ w odniesieniu do żadnej z nich nie został przeprowadzony dział spadku, nie może nimi dysponować, bez zgody pozostałych współwłaścicieli, którzy nie zgodziliby się na obciążenie nieruchomości kredytem hipotecznym na zabezpieczenie ewentualnej pożyczki. Ponadto nie można wymagać, aby obywatel musiał zaciągać kredyty na uiszczenie opłat sądowych. Bieżące dochody skarżącego, po odliczeniu niezbędnych wydatków, wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Każdy dodatkowy uszczerbek uniemożliwi zaspokojenie tych potrzeb, tym bardziej, że wniosek o zwolnienie dotyczy również potencjalnych późniejszych kosztów, jakie mogą pojawić się w sprawie. Skarżący podniósł także, że już uiszczenie wpisu od skargi w kwocie [...]zł stanowiło dla niego duży wysiłek finansowy, zatem ponoszenie kolejnych opłat mogłoby uniemożliwić zaspokojenie jego podstawowych potrzeb życiowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). W obecnym stanie prawnym sąd dokonuje zatem merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia. Po doprecyzowaniu przez skarżącego treści wniosku o przyznanie prawa pomocy należy przyjąć, że skarżący ubiega się o zwolnienie z opłat sądowych, co oznacza wnioskowanie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Jak wynika z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na wstępie – w ślad za ugruntowanym orzecznictwem sądowym – należy podkreślić, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Prawo pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienia NSA: z 8 stycznia 2015 r., II OZ 1361/14; z 13 stycznia 2015 r., II OZ 1387/14; z 14 stycznia 2015 r., II OZ 1402/14; z 16 stycznia 2015 r., I OZ 4/15 i II OZ 1152/14; z 20 stycznia 2015 r., II OZ 11/15; z 22 stycznia 2015 r., I OZ 21/15; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – CBOSA, orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z 22 stycznia 2015 r., II GZ 935/14, CBOSA). Zdaniem Sądu trafne są konkluzje referendarza, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Kluczowym argumentem przesądzającym o takiej ocenie jest fakt posiadania przez skarżącego znacznych zasobów finansowych w postaci środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach oszczędnościowych w kwotach [...]zł i [...] zł. Argumentacja zawarta w sprzeciwie nie wskazuje na niemożność wygospodarowania z tych zasobów relatywnie niewielkiej kwoty [...]zł na uiszczenie opłaty kancelaryjnej. W tej sytuacji traci na znaczeniu akcentowana w sprzeciwie kwestia niemożności skorzystania z majątku nieruchomego, pozostającego we współwłasności, wynikającej ze spadkobrania. Skarżący nie ma nawet potrzeby sięgania do tego majątku, mając wskazane zasoby pieniężne. Nie można zatem żadną miarą zgodzić się ze skarżącym, że jest osobą ubogą, dla której poniesienie wydatku w kwocie [...]zł będzie stanowiło obciążenie finansowe, uniemożliwiające zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Nie zmieniają tej oceny podnoszone w sprzeciwie argumenty, że wniosek obejmuje również zwolnienie od przyszłych kosztów sądowych, jakie mogą pojawić się, jeżeli skarżący zdecyduje się podjąć kroki prawne w celu obrony swoich interesów. W badanej sprawie, z uwagi na przedmiot zaskarżenia – postanowienie – obowiązuje wpis stały w kwocie [...]zł, który determinuje wysokość dalszych kosztów sądowych. Ewentualny wpis od skargi kasacyjnej wynosiłby również [...] zł (zauważając przy tym, że termin do wniesienia tego środka już upłynął). Tego rzędu wydatki, wobec posiadanych przez skarżącego zasobów finansowych, nie byłyby w stanie w żaden sposób zagrozić zaspokojeniu jego podstawowych potrzeb życiowych. Wobec powyższych argumentów Sąd uznał, że nie ma podstaw do uchylenia postanowienia referendarza jako naruszającego prawo. Referendarz prawidłowo uznał, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając powyższe na uwadze sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 260 § 1 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.