I SA/Lu 779/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Wałejko po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P. W. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 9 marca 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi P. W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie kosztów postępowania postanawia - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wyrokiem z 21 listopada 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę P. W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z [...] w przedmiocie kosztów postępowania. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyżej wymienionego wyroku skarżący zwrócił się o zwolnienie go od kosztów sądowych w całości. Z treści wniosku wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymując się z wynagrodzenia za pracę w kwocie [...]zł netto miesięcznie. Posiadany przez niego majątek to mieszkanie o pow. 39 m2, i nieruchomości gruntowe, to jest działki o pow. 522 m2, 452 m2, 1.114 m2, 750 m2 i 356 m2. Posiada również środki pieniężne zgromadzone na rachunkach oszczędnościowych w kwocie [...]zł i [...] zł. W zakresie ponoszonych wydatków skarżący podał spłatę kredytów (raty w wysokości [...] zł i [...] zł) oraz koszty utrzymania mieszkania ([...] zł). Nadto dodał, że pokrywa koszty ubezpieczenia na życie, którego miesięczna rata wynosi [...] zł, a także, że ponosi koszty opłaty podatku od nieruchomości od odziedziczonych działek , w kwocie około [...] zł rocznie. Podał także, że w ostatnim czasie poniósł koszty remontu domu ([...] zł) oraz wykonania protezy ([...] zł). Wskazał, że od wielu lat zmuszony jest do zażywania lekarstw na receptę, których koszt wykupu wynosi około [...] zł rocznie. Postanowieniem z 9 marca 2018 r. referendarz odmówił przyznania prawa pomocy. W ocenie referendarza sytuacja materialna skarżącego nie jest na tyle trudna, aby uniemożliwiała poniesienie kosztów postępowania sądowego. Skarżący ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe oraz posiada stałe źródło dochodów w postaci wynagrodzenia za pracę. Ponadto, skarżący posiada majątek znacznej wartości, który nabył w drodze spadkobrania. W skład tego majątku wchodzą nieruchomości gruntowe oraz środki pieniężne zgromadzone na rachunkach bankowych. Dysponowanie takim majątkiem wiąże się z potencjalnymi możliwościami zdobycia środków pieniężnych poprzez racjonalne nim gospodarowanie. Referendarz zauważył ponadto, że skarżący w dotychczasowym postępowaniu uiścił wpis od skargi w wysokości [...] zł, czyli pokrył już koszty sądowe w wymaganej obecnie wysokości, co jednoznacznie świadczy o zdolności poniesienia wymaganych kosztów sądowych. W terminie otwartym skarżący złożył sprzeciw od postanowienia referendarza. W sprzeciwie skarżący podniósł, że jest tylko współwłaścicielem wszystkich nieruchomości nabytych w drodze spadkobrania, a ponieważ w odniesieniu do żadnej z nich nie został przeprowadzony dział spadku, nie może nimi dysponować, bez zgody pozostałych współwłaścicieli, którzy nie zgodziliby się na obciążenie nieruchomości kredytem hipotecznym na zabezpieczenie ewentualnej pożyczki. Ponadto nie można wymagać, aby obywatel musiał zaciągać kredyty na uiszczenie opłat sądowych. Bieżące dochody skarżącego, po odliczeniu niezbędnych wydatków, wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Każdy dodatkowy uszczerbek uniemożliwi zaspokojenie tych potrzeb, tym bardziej, że wniosek o zwolnienie dotyczy również potencjalnych późniejszych kosztów, jakie mogą pojawić się w sprawie. Skarżący podniósł także, że już uiszczenie wpisu od skargi w kwocie [...]zł stanowiło dla niego duży wysiłek finansowy, zatem ponoszenie kolejnych opłat mogłoby uniemożliwić zaspokojenie jego podstawowych potrzeb życiowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm.), dalej: P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). W obecnym stanie prawnym sąd dokonuje zatem merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia. Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym, może zostać przyznane w razie wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na wstępie – w ślad za ugruntowanym orzecznictwem sądowym – należy podkreślić, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Prawo pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienia NSA: z 8 stycznia 2015 r., II OZ 1361/14; z 13 stycznia 2015 r., II OZ 1387/14; z 14 stycznia 2015 r., II OZ 1402/14; z 16 stycznia 2015 r., I OZ 4/15 i II OZ 1152/14; z 20 stycznia 2015 r., II OZ 11/15; z 22 stycznia 2015 r., I OZ 21/15; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – CBOSA, orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z 22 stycznia 2015 r., II GZ 935/14, CBOSA). Przy czym podkreślić należy, że nie jest wystarczające, wskazywane w sprzeciwie, oświadczenie strony, że nie może ona takich kosztów ponieść. Z przepisów art. 252 § 1 P.p.s.a. oraz art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. wynika bowiem, że oświadczenie strony nie jest zapewnieniem, że strona nie może ponieść kosztów postępowania, lecz powinno informować o okolicznościach, które pozwalają na wykazanie, że strona nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (w razie ubiegania się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) albo na wykazanie, że strona nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (w razie ubiegania się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Treść wymienionych wyżej przepisów jednoznacznie wskazuje, że to osoba wnioskująca o przyznanie prawa pomocy powinna przedstawić okoliczności, które w sposób przekonujący uprawdopodobnią spełnienie przez nią opisanej wyżej przesłanki. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (por. postanowienie NSA z dnia 20 sierpnia 2014 r. w sprawie sygn. akt. II GZ 432/14, LEX nr 1502227). Stanowisko to jest ugruntowane nie tylko w orzecznictwie administracyjnym ale i sądów powszechnych. Wskazać tu choćby należy pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w postanowieniu z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt II CZ 104/84, LEX nr 8623, że ubiegający się o prawo pomocy winien, w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych środków utrzymania dla siebie i rodziny. Dopiero gdy poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa oraz, że nawet przejściowe trudności materialne strony w zasadzie nie stanowią podstawy do zwolnienia od kosztów sądowych (por. też orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 27 października 1955 r., sygn. akt IV CZ 196/55, OSN 1957, nr 1, poz. 11 i postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 2006 r., sygn. akt. V CZ 150/05, niepubl.). Przenosząc powyższe rozważania na grunt sprawy niniejszej, w ocenie Sądu, trafne są konkluzje referendarza, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Kluczowym argumentem przesądzającym o takiej ocenie jest fakt posiadania przez skarżącego zasobów finansowych w postaci środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach oszczędnościowych w kwotach [...]zł i [...] zł. Argumentacja zawarta w sprzeciwie nie wskazuje na niemożność wygospodarowania z tych zasobów relatywnie niewielkiej kwoty [...]zł na uiszczenie opłaty kancelaryjnej. W tej sytuacji traci na znaczeniu akcentowana w sprzeciwie kwestia niemożności skorzystania z majątku nieruchomego, pozostającego we współwłasności, wynikającej ze spadkobrania. Skarżący nie ma nawet potrzeby sięgania do tego majątku, mając wskazane zasoby pieniężne. Nie można zatem żadną miarą zgodzić się ze skarżącym, że jest osobą ubogą, dla której poniesienie wydatku w kwocie [...]zł będzie stanowiło obciążenie finansowe, uniemożliwiające zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Nie zmieniają tej oceny podnoszone w sprzeciwie argumenty, że wniosek obejmuje również zwolnienie od przyszłych kosztów sądowych, jakie mogą pojawić się, jeżeli skarżący zdecyduje się podjąć kroki prawne w celu obrony swoich interesów. W badanej sprawie, z uwagi na przedmiot zaskarżenia – postanowienie – obowiązuje wpis stały w kwocie [...]zł, który determinuje wysokość dalszych kosztów sądowych. Ewentualny wpis od skargi kasacyjnej wynosiłby również [...] zł (zauważając przy tym, że termin do wniesienia tego środka już upłynął). Tego rzędu wydatki, wobec posiadanych przez skarżącego zasobów finansowych, nie byłyby w stanie w żaden sposób zagrozić zaspokojeniu jego podstawowych potrzeb życiowych. Wobec powyższych argumentów Sąd uznał, że nie ma podstaw do uchylenia postanowienia referendarza jako naruszającego prawo. Mając powyższe na uwadze sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 260 § 1 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.