I SA/Lu 780/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Małysz Sędziowie WSA Wiesława Achrymowicz (sprawozdawca) WSA Grzegorz Grymuza Protokolant specjalista Kamil Rutkowski po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 15 listopada 2017 r. sprawy ze skargi L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego - oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (organ), po rozpatrzeniu zażalenia L. L. (wierzyciel), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w L. (organ egzekucyjny) z dnia [...] umarzające postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec A. Ż. (zobowiązany) na mocy tytułów wykonawczych z dnia [...] nr [...] i [...] W motywach powyższego rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że wymienione wyżej tytuły wykonawcze wystawione zostały przez wierzyciela na podstawie decyzji z [...] i [...] zobowiązujących A. Ż. do zwrotu dotacji, przyznanych w ramach wsparcia przewidzianego w Regionalnym Programie Województwa L. na lata 2007-2013, w wysokości [...] zł z odsetkami przekraczającymi już [...] zł. W celu odzyskania od zobowiązanego tych należności, na wniosek wierzyciela, doszło do wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Odpisy tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniem o zastosowaniu pierwszego środka egzekucyjnego w postaci zajęcia rachunku bankowego zobowiązany otrzymał [...] (k. 1-8 akt egzekucyjnych). W dniu [...] do organu egzekucyjnego wpłynęło pismo zobowiązanego, w którym domagał się umorzenia postępowania egzekucyjnego z powodu braku majątku, na podstawie art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U.2017.1201 ze zm. - u.p.e.a.). Zdaniem organu egzekucyjnego, a następnie organu, wniosek zobowiązanego o umorzenia postępowania egzekucyjnego znajduje uzasadnienie w przesłance sformułowanej w art. 59 § 2 u.p.e.a. Organ egzekucyjny wyczerpał dostępne źródła informacji o majątku zobowiązanego i mimo tego nie został ujawniony majątek dający szansę na pokrycie jakichkolwiek należności, także tych przysługujących organowi egzekucyjnemu w związku z podejmowanymi czynnościami. Przeprowadzone wyjawienie majątku pozwoliło ustalić, że zobowiązany nie uzyskuje dochodów; nie dysponuje środkami finansowymi; nie ma nieruchomości, a w odniesieniu do ruchomości, przysługuje mu jedynie udział do ˝ części w prawie współwłasności samochodu osobowego Volkswagen GOLF rok produkcji 2000, o wartości w momencie rejestracji w 2010 r. na poziomie [...] zł. W 2012 r. i jeszcze w 2013 r. zobowiązany sukcesywnie sprzedawał mieszkania i grunty, a pieniądze uzyskane z tego tytułu - jak twierdził - przeznaczył na realizację projektów dofinansowanych egzekwowanymi środkami (w przypadku jednego projektu wysokość dofinasowania wynosiła [...] zł, a zaangażowanie własne zobowiązanego [...] zł, zaś w przypadku drugiego odpowiednio [...] zł i [...] zł). W 2012 r. zobowiązany darował też córce [...] zł. Od kwietnia 2014 r. jest zarejestrowany jako bezrobotny. Emerytura żony zobowiązanego pozwala jedynie pokryć konieczne wydatki małżonków, w szczególności te związane z rehabilitacją żony (wyjawienie majątku k. 55-56 akt egzekucyjnych, wykaz czynności rozporządzających k. 107 akt egzekucyjnych, formularz oświadczenia zobowiązanego o jego aktualnej sytuacji materialnej k. 100 akt egzekucyjnych). Organy przeanalizowały również dane ujawnione w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, w Serwisie Ksiąg Wieczystych Ministerstwa Sprawiedliwości, w których nie ma żadnych informacji na temat dochodów czy majątku zobowiązanego. W zaistniałym stanie sprawy, w przekonaniu organów, realnie rzecz biorąc, nie ma możliwości skutecznego zastosowania środków egzekucyjnych, dających szansę na uzyskanie od zobowiązanego choćby części kosztów związanych z przymusową realizacją wymienionych wyżej tytułów wykonawczych. Jak motywowały organy, z urzędu wyczerpane zostały wszelkie dostępne źródła wiedzy o majątku i dochodach zobowiązanego. Zatem mnożenie czynności egzekucyjnych, których nieskuteczność jest w przedstawionych okolicznościach w istocie przesądzona i które w rzeczywistości nie mogą zmierzać do zrealizowania celu postępowania egzekucyjnego, ale jedynie będą generowały wydatki i inne koszty egzekucji, należy ocenić jako nieuzasadnione i jedynie prowadzące do obciążenia wierzyciela należnościami organu egzekucyjnego wynikającymi z jego bezprzedmiotowej aktywności. Organ podkreślił, że wierzyciel, składając zażalenie na postanowienie organu egzekucyjnego umarzające postępowanie egzekucyjne z uwagi na brak majątku zobowiązanego, nie wymienił żadnych składników majątkowych, które pozwalałyby na odzyskanie choćby części należności objętych realizowanymi tytułami wykonawczymi czy nawet części kosztów prowadzonej egzekucji. Podsumowując, zdaniem organów, należało umorzyć postępowanie egzekucyjne na mocy art. 59 § 2 u.p.e.a., gdyż w aktualnym stanie sprawy jedynym skutkiem jego kontynuowania będzie obciążenie wierzyciela należnościami wynikającymi z aktywności organu egzekucyjnego. Wierzyciel złożył skargę na zrelacjonowane wyżej postanowienie organu. Domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia wraz z postanowieniem organu egzekucyjnego oraz zasądzenia od organu na jego rzecz kosztów postępowania sądowego. Zarzucił naruszenie art. 7, art. 77, art. 80 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2016.23 - k.p.a.) w zw. z art. 18 i art. 59 § 2 u.p.e.a. przez brak prawidłowego wyjaśnienia stanu faktycznego i zaniechanie ustalenia kiedy podatnik sprzedał mieszkanie położone w L. przy ul. [...] i co stało się z pieniędzmi uzyskanymi z tytułu tej transakcji, a w rezultacie błędne przyjęcie, że postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec zobowiązanego nie pozwoli nawet na pokrycie jego kosztów. W uzasadnieniu skargi wierzyciel zasadniczo wykazywał, że skoro zobowiązany sprzedał mieszkanie położone w L. przy ul. [...], to istniały środki finansowe pozwalające na częściowe zrealizowanie tytułów wykonawczych. Tymczasem organy nie wyjaśniły tej kwestii, która ma kluczowe znaczenie z punktu widzenia oceny skuteczności egzekucji. W orzecznictwie sądów zgodnie podkreśla się, że prawidłowe zastosowanie art. 59 § 2 u.p.e.a. obligatoryjnie wymaga uprzedniego zupełnego i wszechstronnego wyjaśnienia przez organy sytuacji materialnej zobowiązanego. W realiach niniejszej sprawy, w przekonaniu wierzyciela, tak się nie stało. Dlatego należy uchylić kwestionowane postanowienia. Organ, odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie. W całości podtrzymał stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny [...] zważył, co następuje: Skarga wierzyciela nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie, podobnie jak postanowienie organu egzekucyjnego, odpowiadają prawu. Spór wierzyciela z organem koncentruje się na kwestii istnienia przesłanek wymienionych w art. 59 § 2 u.p.e.a., a więc czy organ egzekucyjny faktycznie wykazał brak majątku zobowiązanego, pozwalającego na pokrycie choćby wydatków związanych z egzekucją. Wierzyciel bowiem konsekwentnie oczekuje stosowania środków egzekucyjnych, tyle że nie wskazuje do jakich konkretnie składników majątkowych zobowiązanego mogłyby one zostać skierowane. Jednocześnie organ egzekucyjny twierdził, że wyczerpał dostępne źródła wiedzy dotyczące majątku zobowiązanego, jego dochodów i mimo tego nie jest możliwe skuteczne zastosowanie jakiegokolwiek środka egzekucyjnego. Zgodnie z art. 59 § 2 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W takim przypadku organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 3 tej ustawy. W myśl zaś art. 59 § 4 u.p.e.a. postanowienie to wydaje się na żądanie zobowiązanego lub wierzyciela albo z urzędu. Natomiast zgodnie z art. 61 u.p.e.a. w razie umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyny określonej w art. 59 § 2 ustawy wszczęcie ponownej egzekucji może nastąpić wówczas, gdy zostanie ujawniony majątek lub źródła dochodu zobowiązanego przewyższające kwotę wydatków egzekucyjnych. Zatem, na potrzeby zastosowania art. 59 § 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny jest zobligowany do wyczerpującego i wszechstronnego wyjaśnienia stanu majątkowego zobowiązanego, ustalenia źródeł jego dochodów, co w efekcie pozwoli prawidłowo ocenić realne szanse na skuteczne przeprowadzenie egzekucji. Zgodnie natomiast z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. organ administracji publicznej zobowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a). Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie sygn. akt II FSK 169/10 (orzeczenie dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl) stwierdził, że umorzenie postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnej w sytuacji, gdy postępowanie to nie doprowadzi do uzyskania kwoty przewyższającej koszty jego prowadzenia, następuje wedle uznania organów egzekucyjnych, które winny kierować się względami celowości. Organ egzekucyjny ma zatem prawo umorzenia postępowania, gdy zaistnieje opisana wyżej przesłanka. Podsumowując, przed podjęciem rozstrzygnięcia na podstawie 59 § 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny ma za zadanie przeprowadzić wyczerpujące i wszechstronne postępowanie wyjaśniające w zakresie istnienia przesłanki bezskuteczności egzekucji, gdyż tylko wówczas umorzenie postępowania egzekucyjnego w tym trybie będzie zasługiwało na akceptację z punktu widzenia prawa. Natomiast zaniechanie ze strony organu egzekucyjnego wyjaśnienia realnych szans na skuteczną egzekucję w dającej się przewidzieć przyszłości powoduje, że rozstrzygnięcie umarzające wydane w takich okolicznościach jest dowolne i podlega wyeliminowaniu z obrotu prawnego (por. orzeczenie sygn. II FSK 2883/15 dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Przenosząc powyższe rozważania na grunt analizowanej sprawy, należy zgodzić się z organem, według którego nie ulega wątpliwości, że zachodzi przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego określona w art. 59 § 2 u.p.e.a., ponieważ organ egzekucyjny wyczerpał wszelkie dostępne źródła wiedzy o majątku zobowiązanego i o źródłach jego dochodów. Z czynności wyjaśniających jakie przeprowadził organ egzekucyjny wynika jednoznacznie, że na czas podejmowania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego nie są znane jakiekolwiek składniki majątku zobowiązanego, pozwalające na zastosowanie środków egzekucyjnych w sposób efektywny, a więc prowadzący do uzyskania od zobowiązanego choćby zwrotu jakichkolwiek wydatków organu egzekucyjnego czy innych kosztów tej procedury. Wierzyciel nie podważył ustaleń organu egzekucyjnego w tym zakresie. Co więcej, kwestionując umorzenie postępowania egzekucyjnego przy zastosowaniu art. 59 § 2 u.p.e.a., nie wymienił żadnych składników majątkowych należących do zobowiązanego. Nie twierdził też, aby miał podjąć możliwe w świetle prawa działania w związku z czynnościami rozporządzającymi zobowiązanego. W przekonaniu wierzyciela, umorzenie postępowania egzekucyjnego jest pozbawione podstaw faktycznych, gdyż organy nie wyjaśniły co stało się z pieniędzmi uzyskanymi przez zobowiązanego ze sprzedaży mieszkania położonego w L. przy ul. [...]. Rzecz jednak w tym, że gdyby wierzyciel zapoznał się z wynikami czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny wiedziałby, że mieszkanie to zobowiązany sprzedał [...] za [...] zł (k.107 akt egzekucyjnych), a otrzymaną cenę przeznaczył na "pokrycie strat wynikających ze zrealizowanych projektów", które były współfinasowane środkami obecnie egzekwowanymi (o czym jest mowa w wyjawieniu majątku, k. 91-92 akt egzekucyjnych). Wobec powyższego, na czas kontrolowanego przez sąd umorzenia postępowania egzekucyjnego, nic nie wskazuje na to, aby środki ze sprzedaży mieszkania, które wierzyciel ma na uwadze, mogły zostać przymusowo odzyskane od zobowiązanego przez organ egzekucyjny. Skoro więc organ egzekucyjny wyczerpał dostępne mu z urzędu możliwości pozyskania wiedzy o majątku i dochodach zobowiązanego, a wierzyciel ze swej strony nic w tej materii nie wnosi, w następstwie trafne jest stanowisko organu, który przyjął, że z uwagi na brak wiedzy o jakimkolwiek istniejącym majątku czy dochodach zobowiązanego, nadających się do egzekucji, niemożliwe było dalsze efektywne stosowanie jakichkolwiek środków egzekucyjnych, to jest prowadzących do zaspokojenia dochodzonych należności na poziomie ponad [...] zł czy choćby kosztów związanych z realizacją tytułów wykonawczych, w tym wydatków organu egzekucyjnego. Zatem, wbrew przekonaniu wierzyciela, organ egzekucyjny wykazał faktyczną niemożność przymusowego odzyskania od zobowiązanego dochodzonych należności wraz z należnościami organu egzekucyjnego z powodu braku majątku. Taki stan rzeczy stanowi ustawową przesłankę umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a., o czym prawidłowo orzekł organ egzekucyjny. Należy też zaaprobować argument organu, według którego podejmowanie nieefektywnych czynności, stosowanie nieefektywnych środków egzekucyjnych niesie realne niebezpieczeństwo, że wierzyciel nie tylko nie uzyska dochodzonej należności, ale jeszcze dodatkowo poniesie ciężar kosztów związanych z aktywnością organu egzekucyjnego. Warto przy tym wyjaśnić wierzycielowi, że postępowanie organu egzekucyjnego, wszelkie podejmowane przez niego czynności zawsze muszą być bezpośrednio ukierunkowane na wykonanie obowiązku ujętego w tytule wykonawczym, o czym stanowi art. 7 § 1 - § 3 u.p.e.a. Dodać też można, że umorzenie na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. nie stanowi przeszkody do ponownego wszczęcia egzekucji, gdy zostanie ujawniony majątek zobowiązanego lub źródła jego dochodów ponad wysokość wydatków wynikających z jej prowadzenia (por. art. 61 u.p.e.a.). Nie znaczy to jednak, że uzasadnione jest domaganie się od organu egzekucyjnego utrzymywania w toku nieefektywnej egzekucji, w sposób sprzeczny z celami tej procedury. Mając na uwadze powyższe, niezasadne okazały się zawarte w skardze zarzuty wierzyciela dotyczące nieprzeprowadzenia zupełnego i wnikliwego postępowania wyjaśniającego odnośnie do sytuacji majątkowej zobowiązanego na potrzeby zastosowania art. 59 § 2 u.p.e.a. Argumentacja wierzyciela, za pomocą której zmierza on do podważenia legalności kontrolowanego postanowienia, w żadnym razie nie daje podstaw do zasadnego stwierdzenia, że kontynuowanie analizowanej egzekucji jest celowe i stwarza realne szanse na uzyskanie od zobowiązanego choćby równowartości wydatków egzekucyjnych (por. art. 64b § 1 u.p.e.a.). Z powodów omówionych wyżej niezasadna skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2017.1369 ze zm.). .