I SA/Lu 781/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku rolnego za 2013 r. p o s t a n a w i a 1. przyznać J. W. prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata; 2. odmówić zmiany prawomocnego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 16 października 2014 r., sygn. akt I SA/Lu 781/14 odmawiającego J. W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 16 października 2014 r., sygn. akt I SA/Lu 781/14 odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że skarżący nie wykazał braku środków na pokrycie kosztów związanych z zainicjowanym postępowaniem sądowym. Od rozstrzygnięcia tego skarżący nie wnosił zażalenie i stało się ono prawomocne. Następnie zwracając się o sporządzenie uzasadnienia wyroku Sądu z dnia 9 stycznia 2015 r., skarżący ponownie zażądał przyznania prawa pomocy tym razem w zakresie zwolnienia od kosztów i ustanowienia adwokata z urzędu. Nie czekając na rozpatrzenie żądania w dniu 23 lutego 2015 r. złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w takim samym zakresie. W złożonych na tę okoliczność wnioskach wskazał, podobnie jak za pierwszym razem, że jest osobą samotną, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zamieszkuje w domu o pow. ok. 100 m2, stanowiącym współwłasność z siostrą i bratem. W skład jego majątku wchodzą również grunty o pow. ok. 3,90 ha fiz., również stanowiące współwłasność z siostrą i bratem. Skarżący wykazał ponadto, że nie posiada żadnych zasobów finansowych, jest osobą chorą (usztywnienie biodra, deformacja kolana), posiada orzeczoną bezterminowo II grupę inwalidzką wraz z koniecznością częściowej pomocy osób drugich w czynnościach codziennych (orzeczenie lekarskie z 27 lipca 1992 r.). Z tytułu niepełnosprawności skarżący otrzymuje świadczenie rentowe w kwocie [...] zł netto (potwierdzenie odbioru świadczenia za październik 2014 r.). Do stałych miesięcznych kosztów utrzymania skarżący zaliczył opłaty za: wodę, wywóz nieczystości, opał, telefon, energię elektryczną, gaz, ubezpieczenie budynków i motoroweru oraz paliwo, zakup leków i butów ortopedycznych. Na większość wykazanych wydatków skarżący przedstawił stosowne faktury i dowody wpłat. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Prawo pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Przystępując do rozpoznania wniosków (z dnia 14 stycznia 2015 r. i z dnia 24 lutego 2015 r.) w pierwszej kolejności wskazać trzeba, że dotyczą one zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania oraz ustanowienia adwokata. Warunki jakie powinna spełnić strona by skorzystać z tego prawa określa art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., zgodnie z którym przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w tym zakresie następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podnieść jednak trzeba, że kwestia przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych była już przedmiotem rozpoznania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, który prawomocnym postanowieniem z dnia 16 października 2014 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z treścią art. 170 p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Wspomniana moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, że dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2006, s. 365). Powyższe nie wyklucza jednak możliwości ponownego ubiegania się przez stronę o przyznanie prawa pomocy, z tym jednak wyjątkiem, iż rozpatrzenie takiego wniosku następuje w trybie art. 165 p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu postanowienia niekończące postępowania w sprawie (a do takich należy rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy) mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Innymi słowy odstąpienie od oceny powziętej we wcześniejszym prawomocnym postanowieniu może wchodzić w grę jedynie wtedy, gdy okoliczności stanowiące przesłankę danego rozstrzygnięcia uległy zmianie. Tym samym bez zmiany okoliczności sprawy nie można uchylić ani zmienić prawomocnego postanowienia. Przez zmianę okoliczności sprawy, należy zaś rozumieć zmianę okoliczności faktycznych, które legły u podstaw poprzednio wydanego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia rozstrzygającego o odmowie przyznania prawa pomocy należy założyć, że będą to nowe okoliczności świadczące o tym, iż sytuacja materialna wnioskodawcy uległa pogorszeniu w stosunku do stanu istniejącego w dacie wydania tegoż postanowienia, co wnioskodawca musi wykazać, zgodnie z regułami, jakimi rządzi się postępowanie w przedmiocie prawa pomocy. Dlatego też wniosek strony w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, należało potraktować jako wniosek o zmianę prawomocnego postanowienia Sądu z dnia 16 października 2014 r., sygn. akt I SA/Lu 781/14, którym jak wskazano odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Dokonując zaś jego oceny, zdaniem referendarza sądowego, wnioskodawca nie wykazał by jego sytuacja majątkowa uległa pogorszeniu w stosunku do okresu, kiedy wydano poprzednie postanowienie w przedmiocie prawa pomocy. Przede wszystkim podnieść należy, że skarżący nie wskazał żadnych nowych, istotnych okoliczności, które mogłyby zostać ocenione w korzystny sposób dla skarżącego i tym samym uzasadniałyby ponowne zajęcie się kwestią zwolnienia go od poniesienia kosztów sądowych. W rozpoznawanym obecnie wniosku skarżący podaje dokładnie te same dane, które w poprzednim postępowaniu z zakresu prawa pomocy uznane zostały za wystarczające do odmowy zwolnienia go od kosztów sądowych. Przywołanie tych samych okoliczności nie może natomiast uchylać skutków prawomocności wydanego wcześniej prawomocnego postanowienia sądu pierwszej instancji odmawiającego przyznania prawa pomocy w omawianym zakresie. W związku z powyższym, referendarz sądowy działając na podstawie art. 165 p.p.s.a, orzekł jak w pkt 2 postanowienia. Za zasadne natomiast uznał żądanie ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika do reprezentowania strony w ewentualnym postępowaniu odwoławczym. Sytuacja dochodowa i majątkowa strony wykazuje bowiem, iż jakkolwiek jest ona w stanie ponieść niewielkie koszty postępowania, to poniesienie kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru byłoby dla niej niemożliwym do uniesienia ciężarem. Na taki stan rzecz wskazują w szczególności niskie dochody, brak oszczędności i wartościowych składników majątku, a nadto koszty związane z niepełnosprawnością skarżącego. Mając na względzie powyższą argumentację, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. postanowiono jak w pkt 1 postanowienia.