I SA/Lu 796/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. sp. z o.o. z siedzibą w Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia w podatku od towarów i usług kwoty zwrotu różnicy podatku za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2010 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi, A. sp. z o.o. z siedzibą w Z. (dalej: spółka) wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych w części wymaganego wpisu sądowego. Uzasadniając wniosek spółka wskazała, ze pozostaje w skrajnie niekorzystnej sytuacji finansowej spowodowanej w głównej mierze działaniem organów podatkowych polegającym na wstrzymaniu zwrotu podatku VAT w łącznej kwocie 25.850.000 zł. Niezwrócony w terminie podatek przyniósł skutki w postaci wypowiedzenia umów kredytowych przez banki i postawienie ich w stan natychmiastowej wymagalności. Ponadto w stosunku do spółki prowadzona jest egzekucja administracyjna m.in. na rzecz [...] Urzędy Skarbowego (3.048.861,39 zł), Prezydent Miasta [...] (92.882,96 zł), Navo Polska Grupa Dystrybucyjna sp. z o.o. (997.757,18 zł), ING Banku Śląskiego (3.116.205,86 zł), BRE Factoring S.A. (7.287.201,90 zł). Skutkiem braku finansowania i wszczęcia egzekucji jest także to, że spółka od lata 2013 r. nie jest w stanie prowadzić żadnej działalności gospodarczej, a przez to nie osiąga regularnych dochodów. Skala egzekucji jest tak duża, że potrzeby finansowych spółki nie są w stanie zaspokoić udziałowcy. Ponadto jakiekolwiek środki będące rezultatem jednorazowych transakcji lub dopłat byłyby natychmiast zajęte przez organy egzekucyjne. W dalszej części urzędowego formularza strona wykazała, że kapitał zakładowy spółki wynosi 70.000 zł, wartość środków trwałych (zabezpieczonych) 719.130,66 zł, strata z działalności gospodarczej za 2013 r. wyniosła 5.844.215,00 zł,, zaś stan trzech rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosi – 0 zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza spółka złożyła m.in.: wyciągi z rachunków bankowych, sprawozdania finansowe z działalności spółki za lata 2012 - 2013, zeznanie podatkowe CIT-8 za 2013 r., deklaracje podatku VAT za okres marzec – sierpień 2014 r., raporty kasowe za okres od 15 lipca 2014 r. do 10 października 2014 r., zawiadomienia o wszczęciu egzekucji oraz wypowiedzenia umów: factoringu odwrotnego, wykupu wierzytelności i kredytu bankowego. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca spółka składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w części obejmującej kwotę wpisu od skargi (60.177,00 zł). Kwestię rozstrzygnięcia tak zakreślonego żądania reguluje art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej "p.p.s.a.", który stanowi, że osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy - w takim zakresie - może być przyznane gdy ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przystępując do oceny wniosku przypomnieć jednak należy, że co do zasady strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.), co oznacza że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia. Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku. Jednocześnie podkreślić należy, że regulacja normatywna w zakresie prawa pomocy w przypadku osób prawnych, zgodnie z treścią art. 246 § 2 in principio p.p.s.a., ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet gdyby przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie występujących w sprawie opłat byłaby spełniona, rozpoznający wniosek nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia stronie konstytucyjnego prawa do sądu. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należało stwierdzić, że skarżąca spółka nie wykazała, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy. Do wniosku takiego prowadzi analiza złożonej na wezwanie dokumentacji obrazującej sytuację majątkową i dochodową spółki. Z dokumentów tych nie wynika bowiem by strona nie miała możliwości uiszczenia wpisu od skargi, we wskazanej powyżej wysokości. Co w sprawie istotne przez pojęcie "środki", jakim posługuje się ustawodawca w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. należy rozumieć zarówno środki finansowe gromadzone na rachunkach bankowych, wartość środków trwałych, a także wysokość kapitału zakładowego. Dlatego też rzeczywiste możliwości płatnicze nie mogą być oceniane tylko na podstawie kwot wolnych środków na rachunku bankowym. Ponadto spółka jako podmiot powołany celem prowadzenia działalności gospodarczej, powinna w procedurze planowania wydatków, uwzględniać również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Koszty sądowe nie mogą być natomiast stawiane na ostatnim miejscu za wszystkimi pozostałymi kosztami prowadzenia działalności gospodarczej, a ich wystąpienie wchodzi w zakres ryzyka prowadzonej działalności gospodarczej. Ocena sytuacji materialnej strony postępowania musi zatem uwzględniać nie tylko to, czy strona ma środki na koszty postępowania na koncie czy w kasie, ale też czy ma realną możliwość ich zgromadzenia (np. z najmu, dzierżawy, egzekucji wierzytelności, sprzedaży udziałów lub majątku, pozyskania dopłat od wspólników itp.). Jedną z możliwości uzyskiwania środków na prowadzenie postępowań sądowych, związanych z działalnością gospodarczą, są również przychody z tej działalności. Jak natomiast wynika za złożonych przez stronę dokumentów, spółka w 2013 r. osiągnął przychód w kwocie [...] zł. Już samo to przeczy twierdzeniom strony o braku zdolności zdobycia potrzebnych środków finansowych. Jednocześnie bez znaczenia przy tym jest, że bilans roczny działalności spółki wykazuje stratę. Pomijając wysokość tej straty, która w ujęciu wielkości przychodów jest niewielka, zaznaczyć należy, że straty tej w żadnym razie nie należy utożsamiać z nierentownością firmy, ale z wysokością ponoszonych kosztów prowadzonej działalności. Jak się przyjmuje w orzecznictwie dochód lub strata jest jedynie wynikiem bilansowym przychodów i kosztów ich uzyskania, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci m.in. zwolnienia z kosztów (postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I GZ 260/08, LEX nr 479125). Generalnie, strata jest to podsumowanie całokształtu prowadzonej działalności w danym okresie (miesięcznym, rocznym) w aspekcie finansowym. Nie zmienia to jednak faktu, że w toku bieżącej działalności gospodarczej, prowadzonej "na co dzień", podmiot gospodarczy może dysponować gotówką, nawet w znacznych rozmiarach. Co więcej istnieją legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować lub go całkowicie uniknąć. Odnośnie kosztów prowadzonej działalności gospodarczej kreujących stratę, za ugruntowanym w doktrynie poglądem stwierdzić należy, iż nic nie stoi na przeszkodzie by w ramach wspomnianych kosztów prowadzonej działalności, przyjmujących dużo wyższe wartości, znalazły się również wydatki dotyczące postępowania sądowego. Tym bardziej, że koszty sądowe należą do normalnych kosztów takiej działalności, a dochodzenie praw na drodze sądowej - jako element tej działalności - wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie. Innymi słowy powstanie straty finansowej nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Podniesienia również wymaga, że wnioskodawca jest osobą prawną - spółką prawa handlowego, powołaną celem prowadzenia działalności gospodarczej, a więc w celu zarobkowym, nastawionym na przynoszenie zysków swoim udziałowcom. W tej więc sytuacji, w której wolą tychże udziałowców jest dalsze podtrzymywanie bytu prawnego spółki oraz jej funkcjonowania w obrocie gospodarczym, winni oni uzupełnić ewentualne niedobory środków niezbędnych na pokrycie jej uzasadnionych wydatków chociażby w trybie dopłat na podstawie art. 177 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1030). Dopłaty takie mogą być wnoszone nie tylko w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, czy koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych, ale mogą być także wykorzystane na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z 2 grudnia 2011 r., II FZ 701/11; postanowienie NSA z 5 lutego 2014 r., II FZ 1470/13). Są one formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, zaś w bilansie spółki są one ujmowane pod pozycją "kapitał rezerwowy z dopłat wspólników" (por. komentarz do art. 177 i art. 178 K.s.h. A. Kidyba LEX/el.2014). Z akt sprawy (informacja dodatkowa do sprawozdania finansowego spółki za 2012 r.) wynika, że spółka zaciągała już zobowiązania u członków zarządu, które następnie spłacała z należnymi odsetkami. Zdolność wygospodarowania należnej kwoty wpisu, wynika nie tylko ze wskazanych okoliczności, lecz również z wykazu majątku jakim dysponuje spółka oraz jego wartości. Ze sprawozdania finansowego spółki sporządzonego za ostatni rok obrotowy wynika, że spółka na koniec 2013 r. posiadała aktywa trwałe o łącznej wartości 6.364.146,54 zł, w skład których wchodzą m.in: grunty - 72.937,00 zł, budynki i lokale – 393.605,41 zł, środki transportu - 200.224,37 zł i aktywa obrotowe w wysokości 35.426.610,87 zł, w tym zapasy na kwotę 1.589.569,60 zł i należności krótkoterminowe na kwotę 33.448.875,38 zł. Bez znaczenia przy tym jest okoliczność zajęcia przez komornika sądowego majątku spółki. Gdyby tak nawet było, co nie zostało wykazane (brak jakichkolwiek w tym zakresie dokumentów), to wskazać należy, iż zajęcie majątku (np. w postaci ustanowienia hipoteki przymusowej) nie jest równoznaczne z tym, że strona nie może czerpać z niego określonych pożytków. Co więcej postępowania egzekucyjne toczą się dopiero od połowy 2013 r. i do tego czasu skarżąca miała pełną swobodę dysponowania środkami i majątkiem jakie posiadała. Nie podjęła jednak żadnych działań celem gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych, jakie mogą wyniknąć w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej. Już kiedy toczyło się postępowanie kontrolne, skarżąca spółka uzyskany przychód rozdysponowała na inne cele, zupełnie pomijając, że organ weryfikuje deklarowane rozliczenie podatkowe, co może znaleźć finał przed sądem. Nie jest również prawdą, że spółka od połowy 2013 r. nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej. Przeczą temu złożone deklaracje dla podatku od towarów i usług z okresu ostatnich sześciu miesięcy oraz raporty kasowe. Mianowicie z dokumentów tych wynika, że spółka wykazuje regularne obroty. Przykładowo w miesiącu maju 2014 r. spółka dokonała dostawy towarów oraz świadczenia usług na kwotę 66.578 zł, zaś w lipcu 2014 r. na kwotę 23.296 zł. Konkludując. z przedstawionych powyżej danych jednoznacznie wynika, że strona osiągnęła w 2013 r. i w dalszym ciągu osiąga przychody, które jednocześnie posiadają cechę regularności. To zaś pozwoliło na negatywną ocenę jej działań zmierzających do przeniesienia ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa, a w ostatecznym rozrachunku na innych obywateli, w sytuacji, gdy posiadane przez stronę środki są w stanie zabezpieczyć rzeczone należności budżetowe. Należy ich poszukiwać przede wszystkim w przychodach z prowadzonej działalności gospodarczej, jak również w posiadanych środkach trwałych i aktywach obrotowych. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.