I SA/Lu 796/14

Przewodnicząca w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Lublinie Sędzia WSA Halina Chitrosz-Roicka po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "A" sp. z o.o. z siedzibą w Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia w podatku od towarów i usług kwoty zwrotu różnicy podatku za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2010 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 60.177 zł od wniesionej skargi "A" sp. z o.o. z siedzibą w Z. (dalej: spółka) wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych w części wymaganego wpisu sądowego. Wskazała, ze pozostaje w skrajnie niekorzystnej sytuacji finansowej spowodowanej w głównej mierze działaniem organów podatkowych polegającym na wstrzymaniu zwrotu podatku VAT w łącznej kwocie 25.850.000 zł. Niezwrócony w terminie podatek przyniósł skutki w postaci wypowiedzenia umów kredytowych przez banki i postawienie ich w stan natychmiastowej wymagalności. Ponadto w stosunku do spółki prowadzona jest egzekucja administracyjna m.in. na rzecz Urzędu Skarbowego (3.048.861,39 zł), Prezydenta Miasta Z. (92.882,96 zł), "B" sp. z o.o. (997.757,18 zł), Banku (3.116.205,86 zł), "C" S.A. (7.287.201,90 zł). Skutkiem braku finansowania i wszczęcia egzekucji jest także to, że spółka od lata 2013 r. nie jest w stanie prowadzić żadnej działalności gospodarczej, a przez to nie osiąga regularnych dochodów. Skala egzekucji jest tak duża, że potrzeb finansowych spółki nie są w stanie zaspokoić udziałowcy. Ponadto jakiekolwiek środki będące rezultatem jednorazowych transakcji lub dopłat byłyby natychmiast zajęte przez organy egzekucyjne. Kapitał zakładowy spółki wynosi 70.000 zł, wartość środków trwałych (zabezpieczonych) 719.130,66 zł, strata z działalności gospodarczej za 2013 r. wyniosła 5.844.215,00 zł, zaś stan trzech rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosi – 0 zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza spółka złożyła m.in.: wyciągi z rachunków bankowych, sprawozdania finansowe z działalności spółki za lata 2012 - 2013, zeznanie podatkowe CIT-8 za 2013 r., deklaracje podatku VAT za okres marzec – sierpień 2014 r., raporty kasowe za okres od 15 lipca 2014 r. do 10 października 2014 r., zawiadomienia o wszczęciu egzekucji oraz wypowiedzenia umów: factoringu odwrotnego, wykupu wierzytelności i kredytu bankowego. Postanowieniem z dnia 17 listopada 2014r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie odmówił spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie spółka podkreśliła, że bezterminowe wstrzymywanie zwrotu podatku VAT w kwocie 25.850 zł spowodowało, że wszelkie przewidziane wcześniej środki gromadzone na cele postępowań sądowych, zostały poddane egzekucji w związku z nieregulowaniem bieżących zobowiązań, a spółka utraciła płynność finansową. Nadto suma przychodów za 2013r. nie może być oceniana jako sukces, przy jednoczesnej stracie z działalności gospodarczej w wysokości ponad 5 mln zł. Zdaniem spółki nie bez znaczenia pozostają zajęcia majątku spółki przez komornika, ponieważ wszelkie pożytki są przeznaczane na zaspokojenie roszczeń wierzycieli. Za niezrozumiałe uznała wskazanie, że spółka rozdysponowała uzyskany przychód na inne cele, podczas gdy wszelkie przychody zostały przeznaczone na spłatę wymagalnych zobowiązań, a żadna część przychodów nie została podzielona pomiędzy wspólników. Końcowo zakwestionowała regularność przychodów spółki, i wskazała że jedyne przychody pochodzą z licytacji komorniczej. Do sprzeciwu dołączyła faktury sprzedaży majątku ruchomego – samochodów na łączną kwotę ok. 100.000 zł, protokół zajęcia ruchomości, zawiadomienie o wszczęciu egzekucji z nieruchomości z wezwaniem do zapłaty długu z wniosku wierzyciela Banku "D" S.A., zajęcie wierzytelności na wniosek wierzyciela Banku "D" S.A., 5 zawiadomień o zajęciach środków transportu, protokół zacięcia ruchomości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Wniosek skarżącej spółki o zwolnienie od kosztów sądowych zawiera żądanie udzielenia prawa pomocy w zakresie częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w takim zakresie następuje natomiast, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania - art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej "ppsa"). Zważyć przy tym należy, że zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest odpłatność, tzn. sąd podejmuje określone przepisami czynności jedynie wówczas, gdy strona lub uczestnik postępowania wniosą stosowną, przewidzianą dla danej czynności, opłatę - wpis od skargi. Wyjątki od tej zasady wynikają bądź z konkretnych przepisów ustawy lub też mają charakter prawa pomocy. Celem zaś prawa pomocy jest umożliwienie osobom o niskich dochodach i trudnej sytuacji materialnej poddania ich sprawy rozpatrzeniu przez sąd oraz umożliwienie realizacji innych uprawnień w postępowaniu sądowoadministracyjnym bez konieczności uiszczania opłat. Należy podkreślić, iż z uwagi na to, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego, jego przyznanie następuje w sytuacjach wyjątkowych, szczególnych, po uprzednim wnikliwym zbadaniu sytuacji materialnej wnioskodawcy. W konsekwencji, co wymaga podkreślenia, to na żądającym zwolnienia od kosztów sądowych spoczywa wyłączny ciężar wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania powstających w związku z zainicjowaną sprawą. Okoliczność, czy warunki do przyznania prawa pomocy zostały spełnione, podlega ostatecznie ocenie Sądu. Jednocześnie dodania wymaga, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, nawet w przypadku spełnienia ustawowych przesłanek, zależy od uznania sądu (por. Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego B. Dauter, wyd. 3, LexisNexis, Warszawa 2011 r. s. 736-737). Mając na uwadze powyższe uregulowania prawne, treść oświadczenia spółki oraz dokumenty dotyczące jej sytuacji finansowej nie sposób stwierdzić, że nie miała ona możliwości zgromadzenia środków niezbędnych na pokrycie kosztów wpisu od skargi. Ocena jej sytuacji materialnej uwzględnia nie tylko fakt posiadania obecnie środków na koszty postępowania na koncie czy w kasie, ale przede wszystkim realną możliwość ich zgromadzenia (np. z najmu, dzierżawy, egzekucji wierzytelności, sprzedaży udziałów lub majątku, pozyskania dopłat od wspólników, przychodów z działalności). W tym zaś zakresie podnieść należy, co wielokrotnie Sąd podnosił, że w odniesieniu do przedsiębiorcy istotne jest czy mógł (i powinien był) on gromadzić wcześniej środki na partycypowanie w kosztach postępowań związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. W przypadku planowania bądź wystąpienia na drogę sądową powinien bowiem się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie NSA z dnia 14 października 2013 r., sygn. akt I FZ 377/14) Jak natomiast wynika z akt sprawy spółka za 2010r. deklarowała nadwyżki podatku naliczonego nad należnym o znacznej wysokości, co jednocześnie wprost świadczy o wysokim poziomie środków finansowych w dyspozycji skarżącej, przeznaczanych na zakupy w prowadzonej działalności gospodarczej. Rok 2013 przyniósł skarżącej przychód rzędu 44.372.200 zł. Wiedząc zatem, że w marcu 2011 r. w stosunku do spółki zostały wszczęte postępowania kontrolne, winna się ona była liczyć z koniecznością gromadzenia środków na ewentualne przyszłe spory sądowe. Ten zaś obowiązek skarżąca spółka całkowicie zignorowała. Jednocześnie wyjaśnienia wymaga, że wykazana w zeznaniu podatkowym za 2013 r. strata nie może stanowić podstawy do przyjęcia, iż przedmiotowy wniosek zasługuje na uwzględnienie. Należy mieć bowiem na uwadze, że strata podatkowa powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, co skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania - brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego, nie stanowi natomiast automatycznie o braku środków finansowych. Ze sprawozdania finansowego spółki wynika, że spółka na koniec 2013 r. posiadała aktywa trwałe o łącznej wartości 6.364.146,54 zł, w skład których wchodzą m.in: grunty - 72.937,00 zł, budynki i lokale – 393.605,41 zł, środki transportu - 200.224,37 zł i aktywa obrotowe w wysokości 35.426.610,87 zł, w tym zapasy na kwotę 1.589.569,60 zł i należności krótkoterminowe na kwotę 33.448.875,38 zł. Sąd miał na uwadze także dostarczone przez spółkę dokumenty dotyczące sprzedaży jej majątku ruchomego, zgodnie z ich treścią sprzedane zostały pojazdy spółki na łączną kwotę ok. 100.000 zł. Nadto protokół zajęcia ruchomości, zawiadomienie o wszczęciu egzekucji z nieruchomości z wezwaniem do zapłaty długu z wniosku wierzyciela Banku "D" S.A., zajęcie wierzytelności na wniosek wierzyciela Banku "D" S.A., zawiadomienia o zajęciach środków transportu, protokół zacięcia ruchomości. Podnieść należy, że spółka "A" jest osobą prawną - spółką prawa handlowego, powołaną celem prowadzenia działalności gospodarczej, a więc w celu zarobkowym, nastawionym na przynoszenie zysków swoim udziałowcom. W tej więc sytuacji, w której wolą tychże udziałowców jest dalsze podtrzymywanie bytu prawnego spółki oraz jej funkcjonowania w obrocie gospodarczym (a tak jest w niniejszej sprawie, brak informacji co do tego, że spółka złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości), winni oni uzupełnić ewentualne niedobory środków niezbędnych na pokrycie jej uzasadnionych wydatków. Takiego postulatu nie można pominąć nawet w świetle wcześniejszych dopłat poczynionych przez wspólników, zwłaszcza z perspektywy spłaty tych zobowiązań przez spółkę względem wspólników z należnymi odsetkami. Do wydatków tych należy zaliczyć także wydatki związane z toczącymi się postępowaniami sądowymi. Natomiast decyzja udziałowców spółki o jej niedokapitalizowaniu w sytuacji, gdy nie posiada ona środków koniecznych do finansowania czynności zmierzających do ochrony jej interesu prawnego (opłacenia kosztów sądowych), stanowi o rezygnacji udziałowców ze starań o zabezpieczenie materialnych podstaw działania spółki. W tym stanie rzeczy Sąd ocenił, że skarżąca spółka nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 2 pkt 2 ppsa podstaw do przyznania jej prawa pomocy.