I SA/Lu 809/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. sp. z o.o. w L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi L. sp. z o.o. w L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za lipiec, wrzesień, październik, listopad i grudzień 2012 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca spółka pismem z dnia 26 kwietnia 2017 r. wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych w całości i ustanowienie doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że pozostaje w trudnej sytuacji finansowej, co obrazują liczne posiadane przez nią zaległości wobec organów administracji publicznej oraz podmiotów prywatnych w łącznej wysokości [...] zł. Obecnie nie jest w stanie regulować na bieżąco wszystkich stałych zobowiązań wynoszących [...] zł miesięcznie. Ponadto z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy spółki zamyka się w kwocie [...]zł, natomiast wartość środków trwałych strony wynosi [...] zł. W ostatnim roku obrotowym spółka poniosła stratę w wysokości [...] zł. Z oświadczenia zawartego na urzędowym formularzu wynika również, że spółka na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku posiadała na rachunku bankowym debet w wysokości [...] zł Jak wynika z akt sprawy przed złożeniem wniosku skarżąca uiściła wpis od skargi w kwocie [...]zł. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2016.718) - powoływana dalej jako "p.p.s.a.", strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Zastosowanie prawa pomocy nie może bowiem prowadzić do ochrony czy też wzbogacania majątku podmiotów, które występując na drogę postępowania sądowego winny mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i - w miarę możliwości - zgromadzić i zabezpieczyć środki na jego prowadzenie. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 15 października 2014 r., sygn. akt II FZ 1509/14). Mianowicie, osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym bądź częściowym, gdy wykaże, że nie ma jakichkolwiek środków na poniesienie kosztów postępowania czy też dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Zatem to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Jednocześnie dodania wymaga, że osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Dodania również wymaga, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, nawet w przypadku spełnienia ustawowych przesłanek, zależy od uznania. Oceniając sytuację materialną spółki w oparciu o dostępne dokumenty i oświadczenia należało dojść do wniosku, że spółka nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Rozpocząć należy od wskazania, że skarżąca powstała z dniem 4 stycznia 2016 r. w wyniku przekształcenia BIO-ENERGY System II sp. z o.o. w P.. Z akt sprawy nie wynika, iżby wobec spółki obecnie prowadzone było postępowanie upadłościowe, układowe, czy likwidacyjne. Ponadto z przedłożonych dokumentów wynika, że spółka cały czas prowadzi działalność gospodarczą osiągając z tego tytułu przychody, a tym samym ma możliwość zdobycia środków niezbędnych do dalszego prowadzenia postępowania sądowego, które na obecnym etapie postępowania ograniczają się do uiszczenia opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w kwocie 100 zł i ewentualnej opłaty od skargi kasacyjnej w wysokości kwocie 527 zł. Co przy tym istotne skarżąca uregulowała na wcześniejszym etapie postępowania wpis od skargi w wysokości znacznie wyższej niż mogące wystąpić obecnie koszty sądowe, bez ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych. Już samo to skutkuje uznaniem, że skarżąca mimo deklarowanego braku środków, jest w stanie znaleźć źródło poniesienia wymienionych wyżej wydatków związanych z postępowaniem sądowym. Ponadto z przedłożonych dokumentów wynika, że spółka nadal osiąga przychody oraz posiada majątek znacznej wartości. Mianowicie, jak wynika z akt sprawy spółka posiada kapitał zakładowy w kwocie [...]zł, aktywa trwałe o wartości [...] zł i aktywa obrotowe o wartości [...] zł w tym zapasy na kwotę [...]oraz należności krótkoterminowe na kwotę [...]zł (stan na 31 grudnia 2016 r.). Na brak możliwości poniesienia kosztów postępowania nie wskazują również inne dołączone do wniosku dokumenty. Mianowicie ze złożonego fragmentarycznego sprawozdania finansowego spółki za rok 2016 wynika, że spółka za wskazany okres osiągnęła z tytułu sprzedaży przychód netto w kwocie [...]zł. Podobnie w roku 2015 spółka osiągnęła wysoki przychód określony kwotą [...]zł. Wyjaśnienia przy tym wymaga, że bez znaczenia jest, że bilans za wskazane lata wskazał stratę w działalności. Zaznaczyć bowiem należy, że dla oceny możliwości płatniczych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą istotny jest nie dochód, czy strata, a osiągnięty przychód z tej działalności. Zauważyć bowiem trzeba, że strata jest jedynie wynikiem bilansowym przychodów i kosztów ich uzyskania. Potwierdza to ukształtowana w tym zakresie linia orzecznicza (w szczególności w zakresie straty), według której strata i dochód wynikające z zeznań podatkowych i bilansu są jedynie wynikiem bilansowym kosztów w stosunku do przychodów. Nie oznacza to natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci m.in. zwolnienia z kosztów (postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I GZ 260/08, LEX nr 479125). Nadto z dołączonego do sprawy bilansu za 2016 r. wynika, że spółka na koniec tego roku posiadała środki pieniężne w kasie i na rachunkach w kwocie [...]zł. Do wskazanej argumentacji należy dodać, że spółka jako podmiot powołany celem prowadzenia działalności gospodarczej, powinna w procedurze planowania wydatków, uwzględniać również potrzebę gromadzenia środków na wszczynanie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa, skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej, zaś podmiot prowadzący działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Poza tym niedopuszczalnym jest by koszty sądowe były stawiane na ostatnim miejscu za wszystkimi pozostałymi kosztami prowadzenia działalności gospodarczej. Wystąpienie kosztów sądowych wchodzi w zakres ryzyka prowadzonej działalności gospodarczej. Ryzyko niepowodzenia takiej działalności nie powinno zaś obciążać dochodów budżetowych państwa związanych z działalnością sądów. W przeciwnym razie, to budżet, a w konsekwencji całe społeczeństwo musiałoby kredytować działania podmiotu gospodarczego polegające na kwestionowaniu na drodze sądowej rozstrzygnięć organów podatkowych. Na zakończenie przywołać należy pogląd wyrażony wielokrotnie w orzecznictwie sądów administracyjnych, że spółka nie może czuć się zwolniona z konieczności pokrycia kosztów sądowych z tego powodu, iż musi zabezpieczyć środki na spłatę innych zobowiązań i uchronić się przez to przed grożącymi jej negatywnymi następstwami zaległości w tej materii. Nie może ona traktować tych zobowiązań z pierwszeństwem względem kosztów sądowych, które jako należności o charakterze publicznoprawnym powinny być dla niej priorytetowe. Jest tak zwłaszcza w sytuacji, gdy na te inne cele przeznacza kwoty wprost niewspółmiernie wyższe. Wobec powyższego, referendarz sądowy uznając, że skarżąca spółka nie wykazała niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.