I SA/Lu 825/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 4 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. B. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi B. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania egzekucyjnego p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem złożonym w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od zażalenia na postanowienie tut. Sądu z dnia 24 września 2015 r. odrzucające skargę skarżący zwrócił się o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. Uzasadniając wniosek podał, że prowadzi jednoosobowe, samodzielne gospodarstwo domowe, zamieszkuje w wymagającym kapitalnego remontu domu o pow. 24 m2, posiada gospodarstwo rolne o pow. ok. 6,50 ha fiz. i utrzymuje się z emerytury w wysokości [...] zł netto. Część posiadanych gruntów użytkuje syn. Wobec uznania, że złożone oświadczenie nie jest wystarczające do oceny sytuacji majątkowej skarżącego, na podstawie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. - dalej "p.p.s.a.") wezwano go do złożenia wyjaśnień dotyczących sytuacji materialnej, w tym m.in. do złożenia: dokumentu wskazującego wysokość otrzymywanej emerytury, zaświadczenia właściwego urzędu gminy informującego o wielkości posiadanych gruntów rolnych i leśnych, wykazu posiadanych maszyn oraz urządzeń używanych do prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz wskazania rodzaju posiadanych budynków i ich powierzchni, wykazu posiadanych w roku bieżącym upraw oraz ich areału, a także gatunków i ilości inwentarza żywego, dokumentów dotyczących przysługujących płatności przekazywanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (decyzji przyznających dopłaty, zawiadomienia o przyznaniu płatności), umowy dzierżawy lub innego dokumentu na podstawie którego oddał należące do niego grunty do użytkowania synowi, wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych oraz dokumentów wykazujących jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. W odpowiedzi na powyższe skarżący złożył odcinek wypłaty emerytury za listopad 2015 r. i dowód wpłaty za energię elektryczną na kwotę 318,05 zł oraz wskazał, że innych dokumentów nie posiada. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Celem instytucji prawa pomocy dla osoby fizycznej jest zapewnienie jej prawa do sądu w sytuacji, gdy z przyczyn od siebie niezależnych nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania. Głównym czynnikiem ją warunkującym jest stan majątkowy osoby wnioskującej (oraz osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe – jeżeli takie są), oceniany przez pryzmat uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków związanych z kosztami koniecznego utrzymania. Zgodnie bowiem z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu następuje gdy ta wykaże (podkreślenie referendarza sądowego), że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oznacza to, że szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione, tak aby Sąd miał przekonanie, co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Uchylenie się strony od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, w szczególności w uzupełniającym postępowaniu, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a., stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania. Obowiązkiem strony jest zaś wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Jednocześnie brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd (referendarz sądowy) nie jest bowiem zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne i wiarygodne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie wnioskowanego prawa pomocy. Nie udokumentował on bowiem w należyty sposób swojej aktualnej sytuacji dochodowej i majątkowej, co w istocie uniemożliwiło merytoryczne rozpoznanie wniosku. Przede wszystkim podnieść należy, że skarżący w ogóle nie przedłożył wyciągów, ani wykazów z rachunków bankowych. Nie złożył również żadnego oświadczenia o ich nieposiadaniu. Skarżący nie złożył również zaświadczenia właściwego urzędu gminy informującego o wielkości posiadanych gruntów rolnych i leśnych, wykazu posiadanych maszyn oraz urządzeń używanych do prowadzenia gospodarstwa rolnego, dokumentów dotyczących przysługujących wnioskodawcy, płatności przekazywanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i umowy dzierżawy lub innego dokumentu na podstawie którego oddał należące do niego grunty do użytkowania synowi, także pozwalających ocenić jego sytuację materialną w kontekście osiąganych dochodów i posiadanego majątku. Skarżący wbrew wezwaniu (poza rachunkiem za energie elektryczną) nie złożył również dokumentów określających stałe miesięczne koszty utrzymania gospodarstwa domowego, co również stanowi istotną lukę uniemożliwiająca ocenę jego zdolności płatniczych. W tych okolicznościach należało wysnuć wnioski, których zwieńczeniem jest paremia fraus latet in generalibus, zgodnie z którą ogólnikowe twierdzenia mają ograniczoną moc dowodową. Decyzja o odmiennej treści - niż ta w sentencji - byłaby wyrazem nieposzanowania dorobku sądów administracyjnych w zakresie badania zdolności strony do uiszczenia kosztów postępowania w sprawie. Zdaniem referendarza sądowego, skoro strona nie wykazała niemożliwości zgromadzenia środków finansowych we własnym zakresie, poprzestając na deklaracjach nie wypełniających znamion odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, to należało wniosek strony o przyznanie prawa pomocy oddalić. Stąd referendarz sądowy, działając na zasadzie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.