I SA/Lu 846/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Erwin Srebrny po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B.P i J. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] 2009 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za [...] r. - w zakresie wniosku B. i J. P. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych; postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Małżonkowie B. i J. P. wraz ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej wniesioną przez ich pełnomocnika złożyli na urzędowym formularzu PPF jeden wniosek o przyznanie prawa pomocy zakreślając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wniosku wynika, iż podatnicy mają majątek ale jest on w całości zajęty w postępowaniu egzekucyjnym. Pojazdy są częściowo w leasingu. Zajęcie uniemożliwia prowadzenie działalności gospodarczej. Brak jest obecnie dochodów wystarczających na utrzymanie rodziny i na wpis sądowy. We wspólnym gospodarstwie domowym poza skarżącymi pozostaje jeszcze czwórka pozostająca na ich utrzymaniu dzieci Majątek wspólnego gospodarstwa domowego stanowi dom o powierzchni około [...] m2 oraz nieruchomości rolne. Podając swój stan majątkowy skarżący podali, iż żyją z oszczędności i pomocy rodziny. Pozycja urzędowego formularza wskazującą na dochody wspólnego gospodarstwa domowego pozostała nie wypełniona. Podane informacje potrzebne do oceny braku możliwości uiszczenia przez stronę kosztów sądowych - w ocenie referendarza sądowego - nie były wystarczające i wymagały weryfikacji. Dlatego tez wezwano wnioskodawców do nadesłania dodatkowych dokumentów w postaci: odpisów wyciągów z posiadanych rachunków bankowych (w tym kont i lokat dewizowych) z okresu ostatnich czterech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, oświadczenia wykazującego jakie i w jakiej wysokości są stałe konieczne wydatki (nie stanowiące kosztów uzyskania przychodów) miesięczne związane z utrzymaniem wnioskodawców jak i wspólnego gospodarstwa domowego (np. czynsz, energia elektryczna, gaz, woda, ścieki, ogrzewanie, telefon, wydatki na żywność, leki itp.) i kto je ponosi, odpisów dokumentów wykazujących (np. Podatkowa Książka Przychodów i Rozchodów), jakie przychody osiągnięto z tytułu działalności gospodarczej w miesiącach od września do grudnia 2009 roku oraz jakie poniesiono z tego tytułu koszty /kwotowo i rzeczowo/; dane te można przedstawić odrębnie za każdy z wymienionych miesięcy; odpisów zeznań podatkowych małżonków za rok podatkowy 2009 r., (jeżeli zostały już złożone), odpisu ostatniego nakazu płatniczego na podatek rolny lub zaświadczenia z właściwego urzędu gminy o ilości posiadanych hektarów przeliczeniowych (złożone oświadczenie o posiadanych nieruchomościach rolnych /liczbie hektarów/ jest nieczytelne) oraz do oświadczenia wskazującego czy pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym pełnoletni członkowie rodziny (dwoje dzieci wnioskodawców) uzyskują dochody jeżeli tak to w jakiej wysokości miesięcznie. Z nadesłanych kopii oświadczeń podpisanych przez jednego z małżonków wynika, iż jedno z ich dorosłych dzieci prowadzi własną działalność gospodarczą i nie pozostaje na ich utrzymaniu. Kwota na utrzymanie wspólnego gospodarstwa domowego (czynsz, energia, gaz, woda, żywność) wynosi [...] zł. Natomiast co do żądanego wyciągu z rachunku bankowego nadesłano internetowy wyciąg ze wspólnego konta bankowego małżonków z dnia [...] 2010 r. wskazujący jedynie na operację bankową z dnia [...] 2009 r. tytułem opłaty za prowadzenie rachunku. Wyciąg ten został opatrzony informacją własną wnioskodawców, iż od grudnia [...] r. konto jest zajęte przez organ podatkowy pierwszej instancji. Kopia zaświadczenia z właściwego urzędu gminy (miasta) wskazuje, że jedno z małżonków posiada nieruchomości rolne o powierzchni [...] ha przeliczeniowych. Nadesłane podsumowanie księgi podatkowej (PKPiR) za [...] 2009 r. wskazuje, iż prowadzona przez skarżących działalność gospodarcza generowała jedynie koszty w tym okresie (nie stanowiące wynagrodzenia w gotówce i naturze) w wysokości [...] zł miesięcznie. Zamiast żądanego odpisu rocznego zeznania podatkowego małżonków za rok 2009 r. skarżący nadesłali kopię rocznego zeznania podatkowego (PIT-36 i PIT B) za rok podatkowy 2008 r. Wynika z niego, iż skarżący prowadzący działalność gospodarcza w formie spółki cywilnej osiągnęli w tym roku podatkowym łączny przychód w wysokości [...] zł przy kosztach jego uzyskania w wysokości [...] zł. W wyniku czego powstała strata w wysokości /minus/ [...] zł. (Udział skarżących w spółce wynosi po 50 %) Należnych zaliczek na podatek nie wykazano. Z przedłożonego wspólnego zeznania podatkowego małżonków wynika również, iż nie wykazano strat z lat ubiegłych. Referendarz sądowy rozpoznając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych stwierdził, co następuje: W celu rzetelnej oceny braku możliwości poniesienia przez wnioskodawców sądowych kosztów tego postępowania konieczne jest przede wszystkim poznanie ich pełnej wysokości. Koszty sądowe związane z niniejszym postępowaniem sądowym, które skarżący zobowiązani mogą ponieść, z uwagi na określoną w skardze wartość przedmiotu zaskarżenia sprowadzają się do wpisu stosunkowego od wniesionej skargi w kwocie co najmniej 2000 zł (§ 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 221, poz. 2193) oraz do ewentualnych pozostałych kosztów sądowych (zażalenie, opłata kancelaryjna za odpis wyroku z uzasadnieniem), które mogą ale nie muszą wystąpić na późniejszym etapie, a nie przekroczą każdorazowo kwoty 100 zł ( § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych – Dz.U. Nr 221, poz. 2192). Sytuacja ta dotyczy również potencjalnych kosztów związanych z wniesieniem skargi kasacyjnej, od której wpis sądowy wynosi połowę wpisu od skargi nie mniej jednak niż 100 zł (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Dyspozycja art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "ppsa" statuuje w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadę zgodnie, z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Oznacza to, że każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego, co do zasady ponosi koszty swojego udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym chyba, że przepis szczególny zwalnia ją od tego obowiązku. Odstępstwem od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych jest - zawarta w cytowanej wyżej ustawie - instytucja prawa pomocy. Celem tej instytucji jest zapewnienie prawa do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa. Dlatego też, instytucja ta stanowi swoisty kredyt udzielany przez całe społeczeństwo. Zakres tej pomocy określa art. 245 ppsa, stanowiąc, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Dlatego też, złożony wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w ww. przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Na stronie spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się ona w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Strona [...] zobowiązana jest do dostarczenia "materiału" co oceny zasadności jej żądań, natomiast sąd (referendarz sądowy) ma ocenić w oparciu o dostarczone dane, ewentualnie o okoliczności znane z urzędu (np. inne zawisłe przed tym samym sądem sprawy), a także doświadczenie życiowe i zasady logiki, czy zgłoszone żądanie w świetle odpowiednich przepisów jest zasadne (por. postanowienie NSA z dnia 19-08-2009 r., sygn. akt I FZ 290/09, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Odnosząc to na grunt niniejszej sprawy, należy zadać pytanie czy wobec wykazanego powyżej stanu majątkowego wnioskodawców uiszczenie przez nich kosztów sądowych w pełnej wysokości mogłoby spowodować zachwianie ich sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób, iż nie byliby w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W opinii referendarza sądowego przedstawiany w uzasadnieniu złożonego wniosku brak możliwości ponoszenia przez skarżących kosztów sądowych należy ocenić negatywnie. Wniosek ten wypływa m.in. z oceny osiąganych przez wnioskodawców przychodów. W 2008 r. spółka wnioskodawców osiągnęła łączny przychód w wysokości [...] zł. Wnioskodawcy nie wykazali przy tym, że osiągnięty w tym roku przychód jest przychodem np. jedynie zaksięgowanym (należnym). Wynika z tego, iż był to przychód faktycznie osiągnięty. Odnosząc się do stwierdzonej przez wnioskodawcę straty z działalności gospodarczej należy stwierdzić, iż strata jest pojęciem wytworzonym na potrzeby prawa podatkowego i nie można na tej podstawie oceniać realnych korzyści ekonomicznych z prowadzenia działalności gospodarczej. Strata ta mogła wynikać np. z zaplanowanego w danym roku procesu inwestycyjnego. Także zajęcie ruchomości oraz zajęcie rachunków bankowych nie oznacza przecież całkowitego zaprzestania prowadzonej działalności gospodarczej. Instytucja prawa pomocy zwana wcześniej prawem ubogich jest kierowana do osób znajdujących się w naprawdę ciężkich warunkach materialnych. W przypadku wnioskodawców mieszkających w domu o powierzchni [...] m2, utrzymujących się z oszczędności i prowadzących obecnie w ograniczonym zakresie działalność gospodarczą nie można do kategorii takich osób zaliczyć. Biorąc pod uwagę powyższe, działając art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak na wstępie.