I SA/Lu 849/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 8 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia [...] czerwca 2013 r. nr .[...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za wrzesień 2011 r. p o s t a n a w i a 1. przyznać T. K. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie z połowy wpisu od wniesionej skargi; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 113 zł, skarżący złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący oświadczył, że nie pracuje, studiuje zaocznie, a semestr studiów kosztuje 3.300,00 zł. Do tego dochodzą koszty dojazdów, zamieszkania i utrzymania ok. 700 zł miesięcznie. Całość tych kosztów oraz koszty jego utrzymania w całości pokrywają rodzice. Dochody matki wynoszą 1.456,00 zł netto miesięcznie, zaś ojca 865,00 zł netto miesięcznie, razem 2.321,00 zł. Ponadto z oświadczenia strony wynika, że rodzina posiada dom o pow. 100 m2 oraz samochód osobowy marki Mercedes-Benz z 1993 r. W skład kosztów utrzymania gospodarstwa domowego wchodzą zaś opłaty zaległych podatków - 800 zł, leczenie rodziców – 300 zł, utrzymanie domu – 300 zł oraz spłata pożyczek - 260 zł. W wykonaniu wezwania skarżący złożył wyciągi z kont bankowych członków rodziny, zaświadczenia o osiąganych dochodach oraz oświadczenie jego oraz jego matki odnośnie posiadanych środków oraz majątku. Referendarz sądowy rozpoznając przedmiotowy wniosek zważył, co następuje: Intencją wnioskodawcy jest w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się zatem do zbadania, czy spełniona jest przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej "p.p.s.a.". Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Koszty koniecznego utrzymania dotyczą według treści powołanego przepisu zarówno wnioskującej jak i członków jego rodziny. Co istotne, wskazany przepisy stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Przyznanie prawa pomocy ma z tych względów charakter wyjątkowy i jest stosowane tylko w przypadku osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź posiadają środki bardzo ograniczone, zaspokajające tylko podstawowe potrzeby życiowe. Jak się podkreśla w orzecznictwie instytucja prawa pomocy wprawdzie stanowi konstytucyjną gwarancję ochrony praw strony, to jednak ze względu na to, że jest wydatkowana ze środków Skarbu Państwa powinna być stosowana z dużą ostrożnością. Stanowi ona bowiem odstępstwo od konstytucyjnej zasady równego ponoszenia danin publicznych, dlatego powinna obejmować wyłącznie wyjątkowe sytuacje, tj. takie, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 niepubl.). W niniejszej sprawie uznać należało, że wniosek strony zasługuje jedynie na częściowe uwzględnienie, tj. przez zwolnienie z obowiązku uiszczenia połowy wpisu sądowego od skargi. Tytułem wstępu podnieść należy, że oprócz wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie niniejszej, skarżący złożyła wniosek o prawo pomocy jeszcze w 5 sprawach zawisłych przed sądem na skutek wniesionych przez niego skarg. Dokonując zatem oceny możliwości poniesienia kosztów postępowania, wzięto pod uwagę wysokość kosztów we wszystkich tych sprawach. Wysokość wpisu w niniejszej sprawie wynosi 113 zł. Zaś łączna wysokość wpisów we wszystkich sprawach wynosi 874 zł. Natomiast pozostałe ewentualne koszty sądowe jakie mogą wystąpić w tych sprawach nigdy nie przeskoczą jednorazowo kwoty 100 zł. Koszty te jednak należy obecnie uznać za czysto hipotetyczne, które jeśli nawet zaistnieją będą rozłożone w czasie. Zestawienie powyższych kosztów, częściowo ewentualnych i odroczonych w czasie z możliwościami finansowymi strony skarżącej prowadzi do wniosku, iż zbyt dużym obciążeniem dla skarżącego byłoby wyłącznie jednorazowe uiszczenie wpisów od wniesionych skarg w pełnej wysokości, tj. 874 zł. Przedstawiona przez stronę sytuacja rodzinna i majątkowa nie pozwala jednak na zwolnienia jej z kosztów w większym zakresie. Sytuacja majątkowa rodziny skarżącego nie jest bowiem na tyle zła, aby istniała konieczność zniesienia obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w szerszym lub pełnym zakresie. Nie sposób pominąć, że obydwoje rodzice skarżącego mają stały dochód oraz zabezpieczone warunki mieszkaniowe. Dochody te nie są co prawda wysokie - 2.231,00 zł, jednakże – jak wynika z akt sprawy - w pełni zabezpieczają potrzeby rodziny w których skład wchodzą wysokie koszty kształcenia skarżącego. Nie wynika z akt sprawy by rodzina skarżącego zalegała z jakimikolwiek płatnościami lub zaciągała kredyty konsumpcyjne na bieżące utrzymanie. Nie można również pominąć okoliczności przekazania matce skarżącego znacznych sum pieniężnych przez jej teścia. Bez znaczenia przy tym jest, iż kwoty te zostały przeznaczone na opłatę czesnego za studia skarżącego oraz zwrot pożyczki w kwocie 5.100,00 zł. Również wskazane wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego nie uzasadniają zwolnienia skarżącego z kosztów sądowych w większym zakresie. Przede wszystkim ich wielkość odpowiada średnim wydatkom gospodarstwa domowego liczącego taką samą ilość członków, co rodzina skarżącego. W tych okolicznościach uznać należało, że sytuacja finansowa i majątkowa strony skarżącej pozwala zapewnić niezbędne warunki utrzymania gospodarstwa domowego, a przy właściwym ich gospodarowaniu ponieść ciężar części kosztów postępowania sądowego, który obecnie ogranicza się do uiszczenia połowy wpisu od skargi. W kontekście wydatków skarżącego oraz jego zobowiązań pamiętać należy, iż koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Co więcej, strona wstępująca na drogę sądową powinna liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i powinna w związku z tym znaleźć pokrycie w swych dochodach przez ograniczenie innych wydatków, niebędących niezbędnymi dla jej utrzymania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 2009 r., I OZ 753/09, niepubl.). Uwzględniając zatem to wszystko i korzystając, że sąd (referendarz sądowy) nie jest związany żądaniem strony zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy. (tak. J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz Warszawa 2004, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis (wydanie I) przyznano skarżącemu prawo pomocy tyle, że nie poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych w całości a jedynie z połowy wpisu od skargi. Takie rozstrzygnięcie uwzględnia bowiem ogólną sytuacją materialną, bytową i rodzinną strony skarżącej zabezpieczając gwarantowane jej konstytucją prawo do sądu, a jednocześnie chroni wymiar sprawiedliwości przed ewentualną, zbędną roszczeniowością strony. Nie powoduje też przerzucenia całości kosztów procesu na Skarb Państwa czyli resztę społeczeństwa. Na marginesie należy jeszcze zaznaczyć, iż w razie uwzględnienia skargi przez sąd administracyjny pierwszej instancji, przysługuje stronie skarżącej od organu, który wydał zaskarżony akt - zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 p.p.s.a.). Mając na uwadze wszystkie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.