I SA/Lu 852/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 1 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. W. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej członka zarządu za zaległości podatkowe spółki p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem zawartym w skardze skarżąca zwróciła się o zwolnienie jej od kosztów sądowych wskazując, że nie jest w stanie ich ponieść. W tym zakresie podniosła, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem, utrzymując się z wynagrodzenia za wykonywaną przez nich pracę w kwocie po [...] zł brutto miesięcznie. Majątek małżonków stanowi natomiast nieruchomość rolna o pow. 2,26 ha oraz nieruchomość gruntowa o pow. 1,14 ha zabudowana halą magazynową. Wobec uznania, że złożone oświadczenie nie jest wystarczające do oceny sytuacji majątkowej skarżącej, na podstawie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. - dalej "p.p.s.a.") wezwano ją do złożenia wyjaśnień dotyczących sytuacji materialnej, w tym m.in. do złożenia: wyciągów i wykazów z rachunków bankowych jej oraz jej małżonka, zeznań podatkowych za rok 2014, zaświadczeń pracodawcy określającego aktualną wysokość wynagrodzenia małżonków, zaświadczenia informującego o wielkości wszystkich posiadanych przez skarżącą i jej małżonka nieruchomości gruntowych i budynkowych, oświadczenia wskazującego kto i w jakiej wysokości poniósł koszty ustanowienia pełnomocnika procesowego reprezentującego stronę, oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na skarżącą i jej małżonka pojazdów mechanicznych, oświadczenia, czy w stosunki do skarżącej lub jej małżonka prowadzone są jakiekolwiek postępowania egzekucyjne, jeśli tak to do nadesłania wystawionych tytułów wykonawczych oraz dokumentów wykazujących jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Ponadto mając na względzie nowelizację art. 252 p.p.s.a. wezwano wnioskodawcę do usunięcia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenia oświadczenia dotyczącego odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia przesyłając w tym celu odpowiedni formularz oświadczenia. W odpowiedzi na powyższe wezwania pełnomocnik strony wskazał, że oświadczenie dotyczące odpowiedzialności karnej jest częścią samego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz to, że sytuacja majątkowa strony uzasadnia uwzględnienie wniosku, nie składając żadnych dokumentów i oświadczeń. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Celem instytucji prawa pomocy dla osoby fizycznej jest zapewnienie jej prawa do sądu w sytuacji, gdy z przyczyn od siebie niezależnych nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania. Głównym czynnikiem ją warunkującym jest stan majątkowy osoby wnioskującej (oraz osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe – jeżeli takie są), oceniany przez pryzmat uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków związanych z kosztami koniecznego utrzymania. Zgodnie bowiem z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowym następuje gdy ta wykaże (podkreślenie referendarza sądowego), że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przed przystąpieniem do rozpatrzenia wniosku strony w pierwszej kolejności należy odnieść się do niewykonania przez stronę wezwania referendarza sądowego z dnia 11 września 2015 r. do złożenie oświadczenia – w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania – wg wymogów z art. 252 § 1 a p.p.s.a. (o świadomości odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia). W zakresie tym wskazać należy, że nie ma racji pełnomocnik strony wskazując, że oświadczenie takie jest częścią samego formularza wniosku o prawo pomocy. Nie dostrzegł on bowiem, że z dniem 15 sierpnia 2015 r. został znowelizowany art. 252 p.p.s.a. poprzez dodanie § 1a, zawierającego właśnie wymóg złożenia tego typu oświadczenia. Pomijając brak wiedzy profesjonalnego pełnomocnika w tym zakresie, referendarz sądowy postanowił jednak uznać pierwszeństwo zasady in dubio pro actione i rozpoznać, co do istoty wniosek strony - zamiast zastosować rygor "pozostawienia bez rozpoznania". Nie znajduje natomiast zrozumienia referendarza sądowego nienadesłanie dokumentów i oświadczeń szczegółowo wskazanych w wezwaniu z dnia 10 września 2015 r. W tym zakresie podkreślić należy, że dla przyznania prawa pomocy konieczne jest niewątpliwe wykazanie, że poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania ze względu na sytuację dochodową i majątkową wnioskodawcy nie jest możliwe. W postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym przyjmuje się, że to na wnioskodawcy ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek należytego wykazania, tj. dowiedzenia, udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonywający, pokazania, unaocznienia - por. Słownik języka polskiego pod red. M. Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1978, wyd. IX z 1994 r., str. 805 -, że przewidziana w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przesłanka przyznania prawa pomocy w jego przypadku wystąpiła. Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania. Obowiązkiem strony jest zaś wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Jednocześnie brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd (referendarz sądowy) nie jest bowiem zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne i wiarygodne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca nie udowodniła w sposób przekonujący, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Nie udokumentowała bowiem w należyty sposób aktualnej sytuacji dochodowej swojej oraz pozostającego z nią we wspólnym gospodarstwie domowym męża, co w istocie uniemożliwiło merytoryczne rozpoznanie wniosku. Przede wszystkim podnieść należy, że skarżąca w ogóle nie przedłożyła wyciągów, ani wykazów z rachunków bankowych: swojego oraz swojego małżonka. Nie złożył również żadnego oświadczenia o posiadaniu takowych lub ich braku. Co również istotne, nie złożyła żadnych wyjaśnień pozwalających ocenić jej sytuację majątkową w kontekście wysokości miesięcznych uzyskiwanych przez małżonków dochodów. Skarżąca wbrew wezwaniu nie złożyła również zaświadczenia o wielkości wszystkich posiadanych nieruchomościach gruntowych i budynkowych oraz dokumentów określających stałe miesięczne koszty utrzymania gospodarstwa domowego, co również stanowi istotną lukę uniemożliwiająca ocenę jego zdolności płatniczych. W tych okolicznościach niezłożenie ww. dokumentów oraz oświadczeń należało uznać za celowego działania, mającego na celu ukrycie rzeczywistej wysokości dochodów oraz posiadanego majątku. Taka postawa strony, która wybiórczo prezentuje informacje mające potwierdzać jej sytuację majątkową i dochodową uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej. W tym względzie należy podzielić wnioski, których zwieńczeniem jest paremia fraus latet in generalibus, zgodnie z którą ogólnikowe twierdzenia mają ograniczoną moc dowodową. Decyzja o odmiennej treści - niż ta w sentencji - byłaby wyrazem nieposzanowania dorobku sądów administracyjnych w zakresie badania zdolności strony do uiszczenia kosztów postępowania w sprawie. Zdaniem referendarza sądowego, skoro strona nie wykazała niemożliwości zgromadzenia środków finansowych we własnym zakresie, zaistnienia którejkolwiek przesłanki przyznania prawa pomocy, poprzestając na deklaracjach nie wypełniających znamion odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, to należało wniosek strony o przyznanie prawa pomocy oddalić. Stąd referendarz sądowy, działając na zasadzie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.