I SA/Lu 856/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Małysz (sprawozdawca) Sędziowie WSA Krystyna Czajecka-Szpringer, WSA Andrzej Niezgoda Protokolant Sekretarz sądowy Ewelina Piskorek po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 10 maja 2019 r. sprawy ze skargi W. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania podatkowego w sprawie zwrotu opłaty skarbowej - uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Prezydenta Miasta B. P. z dnia [...] r. nr [...] Postanowieniem z [...] r., po rozpatrzeniu zażalenia W. P. na postanowienie Prezydenta Miasta [...] z [...] r. odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu opłaty skarbowej uiszczonej [...] r. w Starostwie Powiatowym w [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji. Z uzasadnienia powyższego postanowienia wynika, że organ I instancji postanowieniem z [...] r., wydanym na podstawie art. 165a § 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2018 r. poz. 800 ze zm.), zwanej dalej "o.p.", odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu opłaty skarbowej w wysokości [...] zł uiszczonej w kasie Starostwa Powiatowego w [...], bowiem – jak stwierdził - wniosek W. P., zwanego dalej także "stroną" lub "skarżącym", z [...] r. o zwrot opłaty skarbowej dotyczy tej samej opłaty skarbowej, w stosunku do której została wydana ostateczna decyzja - sprawa zwrotu przedmiotowej opłaty skarbowej została już merytorycznie rozstrzygnięta ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] r., nr [...], utrzymującą w całości mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] r., nr [...] W zażaleniu strona wniosła o uchylenie postanowienia organu I instancji wyjaśniając, że nie jest z niego zadowolona. Przedstawiając motywy podjętego rozstrzygnięcia o utrzymaniu w mocy postanowienia organu I instancji Samorządowe Kolegium Odwoławcze podniosło, że kwestionowane przez stronę postanowienie zostało wydane na podstawie art. 165a § 1 o.p., który stanowi, że gdy żądanie, o którym mowa w art. 165 o.p. (wszczęcie postępowania podatkowego), zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn to postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Jedną z przyczyn, z powodu których postępowanie nie może być wszczęte, jest sytuacji, gdy w sprawie zapadła już decyzja ostateczna. Taka przesłanka wystąpiła w niniejszej sprawie i wobec tego organ I instancji wydał prawidłowo postanowienie na podstawie art. 165a § 1 o.p. o odmowie wszczęcia postępowania podatkowego w sprawie już rozstrzygniętej ostatecznymi decyzjami. Niezależnie od powyższego, w związku z twierdzeniem strony o nieprawidłowym pouczeniu co do prawa wniesienia zażalenia, organ odwoławczy stwierdził, że zarzut ten jest nieuzasadniony, gdyż organ I instancji w wydanym postanowieniu prawidłowo pouczył stronę o terminie i sposobie złożenia środka zaskarżenia. W. P. wniósł na powyższe postanowienie skargę, w której sformułował żądanie uchylenia tego postanowienia. W uzasadnieniu skargi skarżący stwierdził, że występował do Prezydenta Miasta [...] o zwrot opłaty skarbowej w kwocie [...]zł, jednak organy podatkowe wykorzystały jego nieznajomość prawa i odmówiły zwrotu tej opłaty. Nie zastosowały przy tym art. 9 k.p.a. i nie udzieliły mu wyjaśnień, w jakiej kolejności należy postępować. Obecnie organy powołały się na ostateczną decyzję i uchyliły się od zajęcia stanowiska w sprawie nadpłaty opłaty skarbowej, która została uiszczona przez wnioskodawców w okresie do [...] r. w sprawie o ustalenie wykazu uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej. Ponadto skarżący wskazał, że stawiał zarzut, iż organ I instancji nie udzielił mu właściwego pouczenia o sposobie odwołania, co organ odwoławczy uznał za nieuzasadnione, chociaż w postanowieniu organu I instancji nie pouczono, że zażalenie wnosi się za pośrednictwem organu, który wydał to postanowienie. Jednocześnie podniósł, że organ II instancji nie zauważył, że "odwołanie zostało przekazane do Kolegium po terminie wynikającym z art. 133 k.p.a.". Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skargę należy uznać za uzasadnioną. Z przedstawionych sądowi akt sprawy wynika, że [...] r. skarżący złożył w Starostwie Powiatowym w [...] wniosek o ustalenie udziałów we wspólnocie gruntowej i w związku z tym uiścił opłatę skarbową w kwocie [...]zł, tj. w wysokości wskazanej w poz. 53 załącznika do ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (Dz.U. z 2016 r. poz. 1827), zwanej dalej "u.o.s.". Następnie: - [...] r. skarżący złożył wniosek o zwrotu nadpłaconej opłaty skarbowej, w którym zarzucił naruszenie przepisów u.o.s. i podniósł, że w przedmiocie ustalenia udziałów we wspólnocie gruntowej ma być wydana jedna wspólna decyzja, a nie decyzje indywidualne (dla poszczególnych uprawnionych). Dodatkowo, w związku z zapoznawaniem się z materiałem sprawy, skarżący stwierdził, że "decyzja została opłacona przez wszystkich zainteresowanych po [...] zł". Decyzją z [...] r., wydaną na podstawie art. 9 u.o.s. i art. 210 o.p., Prezydent Miasta [...] (organ I instancji) odmówił zwrotu opłaty skarbowej, o której mowa. W uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, że do opłaty skarbowej mogą mieć zastosowanie zarówno przepisy u.o.s., jak i przepisy o.p. (wówczas, gdy w momencie zapłaty opłata byłoby nienależna). Następnie, odwołując się do treści art. 9 ust. 1 pkt 1 u.o.s., stwierdził, że w sprawie nie występuje sytuacja niedokonania czynności urzędowej, gdyż z informacji uzyskanej ze Starostwa Powiatowego w [...] wynika, że toczy się postępowanie administracyjne w sprawie udziałów we wspólnocie gruntowej i będzie wydana decyzja administracyjna. Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] r., w uzasadnieniu której organ odwoławczy wskazał, że obowiązek uiszczenia opłaty skarbowej w wysokości [...] zł powstał z chwilą złożenia wniosku o ustalenie osób uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej do uprawnionego organu, "który to wniosek zostanie zakończony wydaniem decyzji administracyjnej", oraz że w sprawie nie zaistniały przesłanki z art. 9 u.o.s. do zwrotu opłaty. - [...] r. skarżący wniósł kolejny wniosek z żądaniem zwrotu opłaty skarbowej, o której mowa wyżej, podnosząc, że decyzją ostateczną orzeczono o nieustaleniu wykazu uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej. Po rozpoznaniu tego wniosku organ I instancji wydał, na podstawie art. 9 u.o.s. i art. 210 o.p., decyzję z [...] r., którą ponownie odmówił zwrotu przedmiotowej opłaty skarbowej. W uzasadnieniu wyjaśnił, że została wydana decyzja (o nieustaleniu wykazu uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej), a zatem dokonano czynności urzędowej, nie zachodzi więc sytuacja, o jakiej mowa w art. 9 ust. 1 pkt 1 u.o.s. - [...] r. skarżący złożył następny wniosek dotyczący przedmiotowej opłaty skarbowej. Podniósł w nim, że jego wcześniejsze wystąpienia o zwrot nadpłaty nie zostały uwzględnione, a w toku postępowań nie uzyskał informacji stosownie do art. 9 k.p.a. Jednocześnie stwierdził, że jego "obecne żądanie jest już zgodne z art. 75 o.p.", a określając je wskazał, że wnosi "o stwierdzenie nadpłaty opłaty skarbowej, a konkretnie wykazanie jaką kwotę (suma ze wszystkich wniosków złożonych przez wnioskodawców do [...] r.) w sprawie ustalenia udziałów we wspólnocie gruntowej)...", a także, między innymi, o wskazanie podstawy prawnej pozwalającej na pobranie opłaty skarbowej przez Starostwo Powiatowe w [...] wyższej niż [...] zł od wydanej decyzji oraz o zwrot opłaty skarbowej w kwocie [...]zł. W wyniku rozpatrzenia tego wniosku wydane zostało, na podstawie art. 165a § 1 i 2 o.p., opisane wyżej postanowienie organu I instancji z [...] r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu opłaty skarbowej oraz utrzymujące je w mocy postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] r., zaskarżone skargą wszczynającą postępowanie w niniejszej sprawie sądowoadministracyjnej. Należy podkreślić, że w decyzjach organów obu instancji powołanych w uzasadnieniach zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji, podobnie jak w ostatecznej decyzji organu I instancji z [...] r., w podstawie prawnej wskazany został art. 9 u.o.s., a z uzasadnień tych decyzji w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że wnoszone przez skarżącego żądania zwrotu opłaty skarbowej uiszczonej [...] r. rozpatrywane były właśnie w oparciu o regulację prawną zawartą w tym przepisie. Stanowi on, w kolejnych jednostkach redakcyjnych, że opłata skarbowa od dokonania czynności urzędowej podlega zwrotowi - jeżeli mimo zapłacenia opłaty nie dokonano czynności urzędowej, że zwrot opłaty skarbowej następuje na wniosek oraz że opłata skarbowa nie podlega zwrotowi po upływie pięciu lat licząc od końca roku, w którym dokonano zapłaty opłaty. Należy jednak zwrócić uwagę, że we wniosku z [...] r. skarżący nie powoływał się na okoliczności lub argumenty, które mogłyby być odnoszone do przywołanej regulacji art. 9 u.o.s., lecz podniósł, że w związku z postępowaniem w sprawie ustalenia uprawnionych do udziałów we wspólnocie gruntowej pobrana została opłata skarbowa w kwocie wyższej od wynikającej z przepisów prawa, odwołał się też do art. 75 o.p., a ponadto jednoznacznie sformułował żądanie stwierdzenia nadpłaty opłaty skarbowej. W ocenie sądu, z brzmienia pisma skarżącego, o którym mowa, nie wynika, aby żądał on wszczęcia postępowania w takiej samej sprawie, która zostało już uprzednio ostatecznie rozstrzygnięta, tj. zwrotu opłaty skarbowej na podstawie art. 9 u.o.s. Wynika z niego natomiast, że skarżący zażądał stwierdzenia nadpłaty, co regulują przepisy o.p., a nie przepisy u.o.s., w tym jej art. 9. Zwrot podatku na podstawie art. 9 u.o.s. i nadpłata, o której mowa w przepisach o.p., są odrębnymi instytucjami prawnymi funkcjonującymi w ramach systemu podatkowego. Art. 9 u.o.s. został przytoczony wyżej, zaś w zakresie nadpłaty należy tu przywołać w szczególności art. 72 o.p., który stanowi, że za nadpłatę uważa się, między innymi, kwotę nadpłaconego lub nienależnie zapłaconego podatku (§ 1 pkt 1), art. 73 o.p., zgodnie z którego § 1 pkt 1 nadpłata powstaje w szczególności z dniem zapłaty przez podatnika podatku nienależnego lub w wysokości większej od należnej, art. 75 § 2 o.p., z którego wynika, że uprawnienie do złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty przysługuje między innymi podatnikom, art. 74a o.p., zgodnie z którym w przypadkach niewymienionych w art. 73 § 2 i art. 74 wysokość nadpłaty określa organ podatkowy, oraz art. 76 § 1 o.p., z którego wynika, że konsekwencją stwierdzenia nadpłaty może być zwrot (nadpłaconego lub nienależnie uiszczonego) podatku (wraz z oprocentowaniem). Dodać przy tym należy, że za nadpłacony uważa się podatek uiszczony w kwocie wyższej niż wynikająca z przepisów prawa, zaś za podatek zapłacony nienależnie – podatek uiszczony pomimo braku ustawowego obowiązku jej zapłacenia, a także że - jak prawidłowo odnotował organ I instancji w uzasadnieniu decyzji z [...] r. - przywołane przepisy o.p. mogą mieć zastosowanie także do nadpłaconej lub nienależnie uiszczonej opłaty skarbowej (por. art. 2 § 1 pkt 3 o.p.). Zdaniem sądu, organy obu instancji naruszyły art. 165 § 1 i 3 w związku z art. 168 § 2, art. 121 § 1 i art. 122 o.p. przez nieuprawnione uznanie, że treść wniosku skarżącego z [...] r. uzasadnia przyjęcie, że zawiera on ponowne żądanie zwrotu opłaty skarbowej na podstawie art. 9 u.o.s., co doprowadziło do błędnego zastosowania art. 165a o.p. W rzeczywistości jest to wniosek o stwierdzenie nadpłaty w trybie przepisów o.p., a organy podatkowe nawet nie twierdzą, że postępowanie w takiej sprawie było prowadzone i zostało zakończone ostatecznym rozstrzygnięcie. Na marginesie jedynie powyższego, gdyż nie ma to istotnego znaczenia dla wyniku sprawy, należy stwierdzić, że uzasadnione są także zastrzeżenia skarżącego co do kompletności pouczenia zawartego w poprzedzającym zaskarżone postanowienie postanowieniu organu I instancji z [...] r. Wprawdzie, jak słusznie zauważył organ odwoławczy, pouczono skarżącego o prawie wniesienia zażalenia i terminie jego wnoszenia, jednak trafnie podniósł skarżący, że nie pouczono go o tym, że zażalenie wnosi się za pośrednictwem organu I instancji, tj. tego, który wydał to postanowienie. Nie można zatem uznać, że udzielone skarżącemu pouczenie w zakresie trybu wnoszenia zażalenia było kompletne. Nie ma również wpływu na wynik sprawy okoliczność, jak dużo czasu potrzebował organ I instancji na przekazanie zażalenia organowi wyższego stopnia. W związku z zarzutem skargi w tym zakresie należy jednak stwierdzić, że – w ocenie sądu – nie narusza art. 227 § 1 w związku z art. 239 o.p. przekazanie zażalenia organowi odwoławczemu w 9. dniu po jego otrzymaniu. Wyjaśnić ponadto należy, że w niniejszej sprawie powołany w skardze art. 133 k.p.a. nie ma zastosowania (por. art. 3 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 1 pkt 3 o.p.). Rozpoznając sprawę ponownie organy podatkowe winny rozpatrzeć żądanie skarżącego zgodnie z jego treścią, tj. jako wniosek o stwierdzenie nadpłaty w opłacie skarbowej uiszczonej przez osobę fizyczną od dokonania czynności urzędowej na jej wniosek. Biorąc powyższe pod uwagę, sąd uchylił postanowienia organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.).