I SA/Lu 867/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz-Roicka Sędziowie WSA Krystyna Czajecka-Szpringer WSA Ewa Kowalczyk (sprawozdawca) Protokolant starszy asystent sędziego Karolina Orłowska po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 6 grudnia 2017r. sprawy ze skargi J. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem nr [...] z dnia [...] sierpnia 2017r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej też: "SKO") odmówiło J. S. ("skarżący") przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia [...] czerwca 2017 r. w sprawie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich G. G., M. M. oraz J. S. za zaległości niepodatkowe K. wraz z odsetkami i kosztami postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia SKO wskazało, że decyzją z dnia [...] czerwca 2017 roku Prezydent Miasta L. orzekł o odpowiedzialności podatkowej osób trzecich G. G., M. M. oraz J. S. za zaległości niepodatkowe K. K. S. N. wraz z odsetkami i kosztami postępowania egzekucyjnego. Decyzja została doręczona skarżącemu w dniu [...] czerwca 2017 roku. W dniu [...] lipca 2017 roku skarżący złożył odwołanie od tej decyzji wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia. We wniosku o przywrócenie terminu skarżący podniósł, że ustawowy termin do wniesienia odwołania upłynął w dniu [...] lipca 2017 r. jednak w tym okresie zaistniały nadzwyczajne okoliczności uniemożliwiające terminowe jego wniesienie. Podał, że w dniu [...] lipca 2017r. jego córka uległa wypadkowi w związku z czym przebywała w szpitalu. Wyjaśnił ponadto, że usiłował skontaktować się z G. G., który samodzielnie podejmował działania związane z rozliczeniem dotacji. Do wniosku dołączył zaświadczenie Szpitala Klinicznego z [...] lipca 2017 r. potwierdzające fakt hospitalizacji córki od [...] lipca 2017 r. Wskazał, że ze względu na opisane okoliczności bez własnej winy, nie dochował ustawowego terminu do wniesienia odwołania. Odnosząc się do wniosku skarżącego, SKO w pierwszej kolejności wskazało na treść art. 162 § 1 ustawy z dnia [...] sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r. poz. 201 ze zm. – dalej też: "O.p.") który stanowi, że w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin (§ 2). SKO wskazało również, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania zostało stwierdzone postanowieniem Kolegium nr [...] z dnia [...] sierpnia 2017 r. W odniesieniu do powołanej we wniosku okoliczności pozostawania córki skarżącego w szpitalu organ uznał, że nie stanowiło to okoliczności uniemożliwiającej co do zasady złożenie w terminie odwołania, skoro wniosek o przywrócenie terminu wraz z załączonym odwołaniem złożony został w dniu, w którym córka nadał przebywała w szpitalu. Niezależnie od tego SKO wskazało, że przyczyna uchybienia terminowi powoływana we wniosku nie ustała w dacie jego złożenia, zatem nie można przyjąć, że wniosek o przywrócenie terminu został złożony w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Odnosząc się z kolei do powołanych przez skarżącego prób podejmowania kontaktu z G. G., SKO stwierdziło, że nie jest to okoliczność usprawiedliwiająca uchybienie terminu. SKO odwołało się w tym zakresie do orzecznictwa sądów administracyjnych, z którego wynika, iż do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminowi przez zainteresowanego zaliczyć można przerwę w komunikacji, nagłą chorobę uniemożliwiającą wyręczenie się inną osobą, powódź czy pożar, a zatem zdarzenia mające charakter siły wyższej, nadzwyczajnej przeszkody niemożliwej do przezwyciężenia. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podkreślono, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminowi nastąpiło na skutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W tym kontekście niemożność skontaktowania się z jedną z osób, na którą została wydana zaskarżona decyzja nie może zostać zdaniem Kolegium uznana za nadzwyczajną okoliczność uniemożliwiającą złożenie odwołania. W konkluzji SKO oceniło, że w sprawie nie zaistniały przesłanki umożliwiające przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Na powyższe postanowienie skarżący, reprezentowany przez doradcę podatkowego, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. W skardze, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia, zarzucił naruszenie art. 120, art. 121, art. 122, art. 124 i art. 163 § 3 Ordynacji podatkowej. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik wywodziła, iż skarżący ma świadomość, że to do niego należy wskazanie organowi przyczyn uchybienia terminu i że nie jest rzeczą organu poszukiwanie tych okoliczności, jednak przedstawiając materiał dla uprawdopodobnienia braku winy nie jest w stanie przewidzieć, czy dla organu jest to materiał wystarczający i przekonywujący. Pełnomocnik skarżącego nie kwestionowała uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji akcentując, że ustawowy termin do wniesienia odwołania upłynął w okresie, w którym po stronie skarżącego zaistniały nadzwyczajne okoliczności niepozwalające na złożenie odwołania, do których zaliczyła wypadek komunikacyjny córki skarżącego i jej hospitalizację, podkreślając iż zaabsorbował on uwagę całej rodziny. Argumentowała, że moment, w którym dziecko doznaje wypadku i jest umieszczane w szpitalu oraz są wykonywane zabiegi operacyjne, w znacznym stopniu zakłóca a wręcz wyłącza normalny rytm życia. Jest to okoliczność nadzwyczajna, nieprzewidywalna i zupełnie niezawiniona. Zdaniem pełnomocnika skarżącego w tych okolicznościach błędne było uznanie przez organ wniosku za przedwczesny. W skardze podniesiono, że organ nie wyjaśnił wszystkich okoliczności, jakie wystąpiły w sprawie, nie przesłuchał na te okoliczność skarżącego aby wyjaśnić, czy choroba dziecka uniemożliwiła skarżącemu złożenie w terminie odwołania i czy mógł się w tym zakresie posłużyć osobą trzecią. Podnosiła, że organ nie zbadał, czy po stronie skarżącego istniały nie dające się usunąć przeszkody do dokonania czynności procesowej w terminie wiedząc, że skarżący działający bez profesjonalnego pełnomocnika i nie mając doświadczenia w kontaktach urzędowych i nie znając obowiązującej procedury i orzecznictwa mógł nie mieć fachowej pomocy w konstruowaniu wniosku. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoją argumentację zawartą w postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia [...] sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej: "p.p.s.a." wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd oddala skargę, jeżeli nie stwierdzi tego rodzaju naruszeń prawa. Kontrola sądowa przeprowadzona z uwzględnieniem wskazanych przepisów doprowadziła do uznania, że zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem, co powoduje, że skarga nie mogła zostać uwzględniona. Stosownie do art. 162 § 1 i 2 O.p. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. Odnosząc się do przesłanek przywrócenia terminu należy wskazać, że przepis art. 162 O.p. nie uzależnia uprawnienia do przywrócenia terminu od stopnia zawinienia. To zaś oznacza, że każdy, nawet najlżejszy stopień zawinienia w uchybieniu terminu wyłącza możliwość zastosowania tej instytucji. Uniknięcie negatywnych skutków dokonania czynności postępowania po upływie ustawowego terminu zakreślonego do jej wykonania wymaga więc uprawdopodobnienia nie tylko braku winy umyślnej (przy rozumieniu umyślności jako zamierzonego działania sprzecznego z regułą lub regułami postępowania bądź na powstrzymaniu się od działania mimo obowiązku czynnego zachowania), ale także lżejszej jej postaci, czyli niedbalstwa (rozumianego jako niedołożenie należytej staranności, jakiej można wymagać od każdej osoby dbającej o swoje interesy). Wykluczenie winy w uchybieniu terminu wymaga zatem wykazania, że mimo dołożenia wszelkich możliwych w danych warunkach starań, strona nie mogła przezwyciężyć przeszkody, uniemożliwiającej jej dokonanie czynności postępowania w terminie ustawowym. Takie rozumienie przesłanki przywrócenia terminu jest utrwalone zarówno w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia [...] maja 2006 r. II FSK 616/2005, z dnia [...] grudnia 2006 r. I FSK 374/2006, z dnia [...] sierpnia 2000 r. III SA [...], z dnia [...] kwietnia 1997 r. III SA 1581/95), jak i w doktrynie (por. B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Wrocław 2004, str. 586; H. Dzwonkowki (w:) C. Kosikowski, A. Huchla, H. Dzwonkowski, Ustawa Ordynacja Podatkowa. Komentarz, Dom Wydawniczy ABC 2004, str. 437). W przedmiotowej sprawie sporne jest uprawdopodobnienie braku winy skarżącego w uchybieniu terminu do złożenia odwołania od decyzji. W kontekście argumentacji skargi należy podkreślić, że obowiązek uprawdopodobnienia braku winy spoczywa na zainteresowanym i nie może być przerzucany na organ podatkowy. Organ podatkowy dokonuje natomiast oceny, czy strona dopuściła się uchybienia terminu bez swojej winy i bierze pod uwagę, wszystkie okoliczności faktyczne, oceniając winę według obiektywnych mierników staranności. Z dorobku orzecznictwa wynika, że do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez stronę zalicza się okoliczności nagłe, niespodziewane, których nie można wcześniej przewidzieć, a które uniemożliwiają dokonanie czynności, np. przerwę w komunikacji, nagłą lub obłożną chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia [...] lutego 2000 r. I SA 1072/2000, z dnia [...] października 1999 r. I SA [...], z dnia [...] kwietnia 1999 r. I SA/Ka [...], z dnia [...] marca 1999 r. II SA [...], z dnia [...] grudnia 1998 r. I SA [...], z dnia [...] listopada 1995 r. SA/Wr [...]). Z akt rozpoznawanej sprawy w sposób jednoznaczny wynika, że decyzja organu pierwszej instancji z dnia [...] czerwca 2017 r. została doręczona skarżącemu w dniu [...] czerwca 2017 r. Zakreślony przepisem art. 223 § 2 pkt 1 O.p. 14-dniowy termin do wniesienia odwołania rozpoczął zatem swój bieg [...] czerwca 2017 r. i upłynął bezskutecznie [...] lipca 2017 r. Wnosząc odwołanie od decyzji w dniu [...] lipca 2017 r. skarżący niewątpliwie dopuścił się uchybienia terminu do jego wniesienia, co zostało stwierdzone postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2017 r. W kontekście wymienionych wyżej przesłanek skutecznego wniesienia wniosku o przywrócenie terminu, należy wbrew stanowisku SKO uznać, że wymóg zachowania 7 dniowego terminu od ustania przyczyny uchybienia jak i dokonanie uchybionej czynności zostały spełnione. Sąd nie podziela argumentacji SKO o przedwczesności wniosku z powołaniem się na nieustanie przyczyny uchybienia, czyli hispitalizacji córki skarżącego. Datą początkową biegu terminu złożenia wniosku, o którym mowa w art. 162 § 2 O.p. może być też dzień w jakim strona powzięła wiadomość o jego uchybieniu (por. wyrok WSA w Gdańsku z [...] marca 1999 r. I SA/Gd 1664/98). Ocena zachowania przesłanki terminowego wniesienia wniosku, winna zatem być dokonana również z uwzględnieniem tego subiektywnego aspektu. W związku z powyższym rozstrzygnięcia wymaga, czy w sprawie została spełniona ustawowa przesłanka przywrócenia terminu, a mianowicie uprawdopodobnienie braku winy skarżącego w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Co do zasady, uprawdopodobnienie istnienia danej okoliczności jest środkiem zastępczym dowodu w ścisłym tego słowa znaczeniu i nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Uprawdopodobnienie nie oznacza zatem obowiązku udowodnienia braku winy. Jednakże wskazać należy, że kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przy ocenie winy należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić gdy strona nie mogła dopełnić obowiązku z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, której nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Każdy nawet najlżejszy stopień zawinienia w uchybieniu terminowi dokonania czynności wyłącza możliwość zastosowania instytucji przywrócenia terminu. Jak wskazano wyżej, uniknięcie negatywnych skutków dokonania czynności postępowania po upływie ustawowego terminu, , wymaga więc uprawdopodobnienia nie tylko braku winy umyślnej (przy rozumieniu umyślności jako zamierzonego działania sprzecznego z regułą lub regułami postępowania bądź na powstrzymaniu się od działania mimo obowiązku czynnego zachowania), ale także lżejszej jej postaci - niedbalstwa (rozumianego jako niedołożenie należytej staranności, jakiej można wymagać od każdej osoby dbającej o swoje interesy). Jak już zaznaczono, w sprawach o przywrócenie terminu wystarczające jest jedynie uprawdopodobnienie zdarzeń, które były przeszkodą do złożenia pisma w terminie, nie zaś przedstawienie niepodważalnych dowodów, świadczących o niedających się przezwyciężyć przeszkodach (por. wyrok NSA z dnia [...] grudnia 2013 r., II FSK 178/12,LEX nr 1430265). Nie zmienia to jednak oceny, że obowiązek wykazania okoliczności w tym zakresie spoczywa na stronie. Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie sądów administracyjnych nie ma wątpliwości co do tego, że organ podatkowy nie ma obowiązku poszukiwania dowodów wskazujących na możliwość braku winy strony w uchybieniu terminu. Odnosząc powyższe uwagi do realiów rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że jedyną okolicznością na jaką skarżący powoływał się we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania był pobyt córki w szpitalu w następstwie wypadku komunikacyjnego, któremu uległa w dniu 1 lipca 2017 r. Z zaświadczenia dołączonego do wniosku wynika, że córka skarżącego przebywała w szpitalu od [...] lipca 2017 r. do momentu wydania zaświadczenia, co nastąpiło w dniu [...] lipca 2017 r. (k. 77 akt pod.). W tym kontekście trzeba wskazać, że ostatni dzień ustawowego terminu do złożenia odwołania przypadający [...] lipca 2017 r. i był już trzecim w kolejności dniem trwania przeszkody uniemożliwiającej zdaniem skarżącego dokonanie czynności procesowej. pobytu córki w szpitalu. W drugiej kolejności należy zwrócić uwagę, że z danych zawartych w treści zaświadczenia lekarskiego wynika, że córka skarżącego jest osobą pełnoletnią, natomiast ani z wniosku skarżącego ani z treści zaświadczenia placówki leczniczej nie wynika, aby pobyt ten wiązał się z jakimiś nadzwyczajnymi okolicznościami związanymi z przebiegiem leczenia. W ocenie sądu w tych okolicznościach słuszne jest stanowisko organu, iż emocjonalne i organizacyjne zaangażowanie związane z tym pobytem, nie wykluczało możliwości terminowego wniesienia odwołania. Organ akcentował przy tym fakt posiadania przez skarżącego wiedzy na temat toczącego się postępowania i wydania decyzji o jego odpowiedzialności. Z akt sprawy wynika, że postanowienie o wszczęciu postępowania zostało mu doręczone 21 kwietnia 2017 r. (k. 58 akt pod.) a decyzja organu I instancji została doręczona [...] czerwca 2017 r. (k. 69 akt pod.). Z zestawienia tych faktów wynika, że to sam skarżący odłożył wniesienie odwołania na ostatnie dni terminu. Nie sposób zanegować, że pobyt córki skarżącego w szpitalu zaburzył normalny rytm funkcjonowania rodziny, w tym i skarżącego, niemniej jednak w opisanych okolicznościach za prawidłową uznać należy ocenę, że ta przyczyna nie stanowiła dla skarżącego przeszkody nie do przezwyciężenia w dochowaniu ustawowego terminu do dokonania czynności procesowej. Świadczy o tym chociażby fakt, że pomimo jej trwania, skarżący zdołał jednak w dniu 7 lipca (gdy córka była jeszcze w szpitalu) złożyć wniosek o przywrócenie terminu wraz z krótkim odwołaniem. W obiektywnej ocenie należy uznać, że okoliczność pobytu córki w szpitalu, chociaż uprawdopodobniona, nie stanowiła o braku winy skarżącego w uchybieniu temu terminowi. Skarżący nie wyjaśnił też powodów, dla których nie mógł przy dokonaniu czynności posłużyć się inną osobą (np. ustanowić pełnomocnika w osobie członka rodziny lub też wyznaczyć fachowego pełnomocnika). Zasadnie więc organ podnosi, że skarżący wiedząc o toczącym się postępowaniu w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich związanej ze zwrotem dotacji miał możliwość zadbać o skuteczne złożenie środka ochrony prawnej jakim było odwołanie od decyzji. Zdaniem sądu okoliczności, które wskazuje skarżący jako przyczynę niedochowania terminu, nie są wystarczające dla stwierdzenia braku winy. Należy też podkreślić, iż wbrew zapatrywaniom skarżącego organ nie negował faktu ich wystąpienia, uznając je za uprawdopodobnione. Przypisywał im natomiast inne niż skarżący znaczenie w kontekście przesłanki braku winy, o której mowa w art. 162 § 1 O.p. Sąd uznaje ocenę organu za prawidłową. Sąd podziela też stanowisko organu, że próba kontaktu z G. G. nie może stanowić okoliczności wyłączającej brak winy skarżącego w dochowaniu terminu. Reasumując trzeba stwierdzić, że o braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić wyłącznie w przypadku gdy dopełnienie tego obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkód nie do przezwyciężenia, a oceny tej należy dokonywać w kategoriach reguł starannego działania, biorąc pod uwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań, mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. Z argumentacji wniosku i skargi nie wynika, aby takie działania skarżący w sprawie podejmował. Sąd nie stwierdził naruszenia przez organ wskazanych w skardze przepisów Ordynacji podatkowej. Należy wskazać, że z uwagi na incydentalny, wpadkowy charakter postępowania uruchamianego wnioskiem o przywrócenie terminu, w stosunku do toku postępowania zasadniczego, wprowadzono do niego środek w postaci uprawdopodobnienia. Ustawodawca przewidział w tym postępowaniu jedynie namiastkę dowodu, co oznacza że weryfikacja twierdzeń zawartych we wniosku nie może przerodzić się w osobne postępowanie. W ramach tego postępowania organ jedynie ocenia prawdopodobieństwo określonego ciągu zdarzeń. Wbrew argumentom skargi przeprowadzanie dowodów mających na celu weryfikację uprawdopodobnienia ogranicza się do niezbędnego minimum (por. wyrok WSA w Poznaniu z października 2017 r. sygn. akt I SA/Po [...]). Przy czym jednoznacznie należy stwierdzić, że organ nie zakwestionował wskazanych przez skarżącego okoliczności stanowiących przeszkodę w dochowaniu terminu, tyle że nie były to zdarzenia wyczerpujące przesłankę braku winy w uchybieniu terminu. Wskazane w skardze zarzuty naruszenia prawa materialnego, jak też prawa procesowego okazały się więc nietrafne. Mając powyższe na uwadze, sąd na mocy art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił jako pozbawioną uzasadnionych podstaw.