I SA/Lu 868/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 24 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi R. O. na postanowienie Dyrektora Izby skarbowej w L. z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący R. O. wraz ze skargą na opisaną wyżej decyzję złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Skarżący oświadczył, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymując się z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1.680,00 zł brutto (1.237,20 zł netto). Nie posiada żadnego majątku, oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Mieszkanie które zajmuje należy do jego matki i to ona ponosi koszty jego utrzymania. W odpowiedzi na wezwanie referendarza skarżący złożył wyciąg z rachunku bankowego oraz deklaracje podatkowe za 2013 r. i oświadczył, że nie posiada żadnych pojazdów mechanicznych oraz zobowiązań z tytułu kredytów lub innego zadłużenia. Wpis od skargi w niniejszej sprawie wynosi 100 zł. Wpis w takiej samej wysokości skarżący zobowiązany jest uiścić także w innej sprawie zawisłej przed Sądem i zarejestrowanej pod sygn. akt I SA/Lu 869/14. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - zwanej dalej p.p.s.a. prawo pomocy może zostać przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z przepisu art. 246 §1 pkt 1 tej ustawy wynika z kolei, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym może nastąpić wówczas, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie, przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lipca 2013 r., sygn. akt II OZ 604/13, Lex nr 1345059). Udzielenie stronie prawa pomocy dotyczy wyłącznie osób na tyle ubogich, że ich rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to forma dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się winna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 372/13, Lex nr 1319075). Uwzględniwszy treść przywołanych wyżej przepisów oraz sposób ich wykładni i konfrontując je z przedstawionym przez skarżącego stanem majątkowym uznać przyjdzie, że jego wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim zauważyć wypada, że skarżący nie jest osobą ubogą w potocznym tego słowa znaczeniu. Gospodarstwo domowe skarżącego ma bowiem zapewnione stałe źródło dochodu w wysokości 1.680,00 zł brutto. Kwota ta jakkolwiek odpowiada najniższemu w kraju wynagrodzeniu, zaspakaja wszystkie niezbędne potrzeby życiowe skarżącego. Nie wskazał on bowiem by zalegał z jakimikolwiek płatnościami. Nie posiada również niespłaconych pożyczek czy kredytów. Skarżący ma również w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe. Zajmuje lokal należący do jego matki nie ponosząc przy tym żadnych kosztów. Dokonując zatem zestawienia pomiędzy wysokością wymaganych nas obecnym etapie postępowania kosztów sądowych w sprawie (wpis od skargi – 100 zł), a przedstawioną sytuacją finansową strony nie da się stwierdzić, aby skarżący wykazał, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jednocześnie dodania wymaga, że wątpliwości rozpoznającego wniosek budzi analiza wyciągu z rachunku bankowego skarżącego. Mianowicie wynagrodzenie skarżącego z tytułu pracy nie jest przelewane na wskazany rachunek. Ponadto w okresie ostatnich trzech miesięcy na rachunku bankowym wnioskodawcy, nie było żadnych operacji finansowych oprócz opłat za prowadzenie rachunku i kartę, które wynoszą łącznie 22,50 zł miesięcznie. Uzasadnia to podejrzenie o posiadaniu bądź jeszcze innych rachunków bankowych bądź celowe pobieranie wynagrodzenia "na rękę", celem utajnienia rzeczywistej jego wysokości. Stanowisko zajmowane przez skarżącego z pewnością nie odpowiada kwocie otrzymywanego wynagrodzenia. Ponadto niezrozumiałe jest, że w przypadku nie korzystania z rachunku bankowego skarżący je utrzymuje ponosząc wymierne z tego tytułu obciążenia. Na wysokie zdolności finansowe skarżącego wskazuje co więcej treść jego zeznania podatkowego za miniony rok. Określa ona, że strona skarżąca osiągnęła przychód z tytułu świadczonej pracy w wielkości [...] zł, który po potrąceniu kosztów uzyskania przyniósł dochód w kwocie [...] zł. W tych okolicznościach należało uznać, że sytuacja finansowa skarżącego nie jest na tyle trudna aby uniemożliwiała poniesienie wskazanych kosztów. Skarżący dysponuje stałym dochodem, ma zapewnione warunki mieszkaniowe, nie wykazuje przy tym żadnych problemów z regulowaniem bieżących zobowiązań i należności. Jednocześnie nie stwierdzono uzasadnionych podstaw do pozytywnego rozpoznania wniosku w części dotyczącej ustanowienia radcy prawnego z urzędu. Po pierwsze ze względu na przedstawioną sytuację materialną wnioskodawców byłoby to nieuzasadnione, a po drugie udział profesjonalnego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania nie jest potrzebny. Należy wskazać, że zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 8 kwietnia 2013 r. I FZ 70/13, Sąd (referendarz sądowy) decydując o udzieleniu stronie prawa pomocy musi przede wszystkim kierować się przesłankami z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., a więc brakiem jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych, ale również odnośnie wniosku o przyznanie pełnomocnika procesowego z urzędu, powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania. W tym aspekcie bierze pod uwagę, w szczególności aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych. Otóż zgodnie z art. 175 § 1 p.p.s.a. oraz art. 194 § 4 p.p.s.a. – wymóg posiadania profesjonalnego pełnomocnika staje się niezbędny dopiero w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej od orzeczenia sądu kończącego postępowanie lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Ponadto w myśl art. 6 p.p.s.a. Sąd powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać je o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, a według art. 134 § 1 p.p.s.a. nie jest związany granicami skargi i kontroluje sprawę w jej całokształcie. Poczynione wyżej uwagi pozwoliły na negatywną ocenę działań strony zmierzających do przeniesienia ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa, a w ostatecznym rozrachunku na innych obywateli, w sytuacji, gdy posiadane przez nią środki są w stanie zabezpieczyć rzeczone należności budżetowe. Na marginesie należy jeszcze zaznaczyć, iż w razie uwzględnienia skargi przez sąd administracyjny pierwszej instancji, przysługuje stronie skarżącej (na jej wniosek) od organu, który wydał zaskarżony akt - zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 p.p.s.a.), czego skarżący ma świadomość, a co wynika z treści skargi. Mając na uwadze wszystkie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.