I SA/Lu 887/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Niezgoda Sędziowie WSA Krystyna Czajecka-Szpringer, WSA Małgorzata Fita (sprawozdawca ) Protokolant Starszy asystent sędziego Monika Bartmińska po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 4 marca 2016 r. sprawy ze skargi O. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej - oddala skargę. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2015 r., wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 poz. 267 ze zm., dalej – K.p.a.), w zw. z art. 18 oraz art. 33 § 1 pkt 1), 2), 6), 10) ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2014 poz. 1619 ze zm., dalej – u.p.e.a.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu zażalenia O.P Spółka Akcyjna z siedzibą w W. na postanowienie Wójta Gminy M. z dnia [...] kwietnia 2015 r. w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów złożonych w postępowaniu egzekucyjnym, utrzymało zaskarżone postanowienie w mocy. W uzasadnieniu przypomniało, że Wójt Gminy M. w zaskarżonym postanowieniu z dnia [...] kwietnia 2015 r. za zasadne uznał zarzuty zobowiązanego dotyczące podjęcia egzekucji w zakresie nieistniejącego obowiązku co do odsetek, a za bezzasadne – pozostałe zarzuty. W zażaleniu na to postanowienie, pełnomocnik O. P. S.A. podniósł, że skoro postanowienie o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności nie zostało skarżącej spółce prawidłowo doręczone, to podniesione na podstawie art. 33 § 1 pkt 2 i 6 u.p.e.a. zarzuty należało uznać za zasadne. Nadto, tytuł wykonawczy nie spełniał wymogów prawem przewidzianych, gdyż błędnie określono, że egzekwowany obowiązek jest wymagalny. Kolegium uznało zarzuty zażalenie za niezasadne. Podkreśliło, że niniejsza sprawa ograniczona jest przedmiotowo zakresem zarzutów zgłoszonych przez zobowiązanego i uwzględniło, że w zakresie zarzutów co do zawyżenia obowiązku w zakresie odsetek - zarzuty te zostały przez organ pierwszej instancji uznane za zasadne. Dalej Kolegium stwierdziło, że decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. SKO w L. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy M. z dnia [...] października 2014 r. o określeniu O. P. S.A. wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości na 2009 r. w kwocie [...]zł. Decyzja Kolegium została doręczona spółce w dniu 16 grudnia 2014 r. Wcześniej, postanowieniem z dnia [...] października 2014 r. Wójt [...] nadał decyzji z dnia [...] października 2014 r. rygor natychmiastowej wykonalności. Postanowienie to zostało doręczone stronie w dniu 13 października 2014 r. W dniu [...] stycznia 2015 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowienie to utrzymało w mocy. Następnie wierzyciel spółki – Wójt Gminy M. wystawił tytuły wykonawcze na zaległość podatkową spółki z tytułu nieuiszczenia określonego w decyzji z dnia [...] października 2014 r. podatku od nieruchomości za 2009 r. (nr [...] i [...]), które skierował do egzekucji. W dniu 28 listopada 2014 r. doręczono stronie zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. W dniu 4 grudnia 2014 r. spółka podniosła zarzut nieistnienia obowiązku co do kwoty głównej oraz co do odsetek, zarzut niedopuszczalności egzekucji, zarzut nieuwzględnienia nienaliczania okresów odsetek, zarzut braku wymagalności obowiązku i zarzut niedopełnienia wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. przez tytuł wykonawczy. Oceniając zasadność złożonych przez spółkę zarzutów, Kolegium podało, że zgodnie z art. 212 O.p., organ podatkowy, który wydał decyzję, jest nią związany od chwili jej doręczenia. Zgodnie z art. 239a O.p., decyzja nieostateczna kończąca postępowanie podatkowe, nakładająca na stronę obowiązek podlegający wykonaniu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, nie podlega wykonaniu, chyba że decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności. W niniejszej sprawie wykonalność decyzji organu pierwszej instancji została nadana na mocy postanowienia o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności, a skutek prawny nadania rygoru zaistniał od momentu wprowadzenia do obrotu prawnego postanowienia, tj. od dnia 13 października 2014 r. i w tej dacie obowiązek stał się wymagalny. Egzekucja została wszczęta w dniu doręczenia spółce zawiadomienia o zajęciu wierzytelności, tj. w dniu 28 listopada 2014 r., po doręczeniu decyzji organu pierwszej instancji oraz po doręczeniu postanowienia o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności. W zażaleniu na postanowienie wierzyciela w przedmiocie zarzutów, spółka podniosła zarzut braku istnienia, braku wymagalności obowiązku oraz niedopuszczalności egzekucji wynikające z nieprawidłowego doręczenia decyzji oraz postanowienia o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności, z pominięciem trybu art. 152a O.p. w sytuacji, gdy pełnomocnik wskazał adres poczty elektronicznej jako adres do doręczeń. Odnosząc się do tego zarzutu, Kolegium wskazało, że celem doręczenia jest umożliwienie stronie zapoznania się z treścią doręczanego pisma, gdyż organ ma zapewnić stronie czynny udział w postępowaniu (art. 123 § 1 O.p.). Precyzyjny tryb doręczeń w formie dokumentu elektronicznego wskazuje art. 152a O.p. Z treści art. 152a § 1 pkt 2 O.p. wynika, że adresat powinien dokonać potwierdzenia doręczenia pisma pod adresem wskazanym przez organ; z art. 152a § 1 pkt 3 O.p. wynika, iż adresat powinien dokonać identyfikacji pod wskazanym przez organ adresem elektronicznym w systemie teleinformatycznym organu; z art. 152a § 1 pkt 3 O.p. z kolei wynika, że adresat pisma powinien podpisać urzędowe poświadczenie odbioru w sposób, o jakim mowa w art. 20a ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (profil zaufany ePUAP). Wskazanie przez fachowego pełnomocnika w toku postępowania "zwykłego" adresu poczty elektronicznej jako adresu do doręczeń - nie spełniało wymagań wniosku o dokonywanie doręczeń w formie dokumentu elektronicznego, o jakim mowa w art. 144 a § 1 w zw. z art. 152 a § 1 O.p., toteż doręczenie decyzji i postanowienia o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności w trybie "tradycyjnym" było skuteczne, obowiązek zaistniał, stał się wymagalny, a egzekucja była dopuszczalna. W zakresie zarzutu nieprawidłowego wypełnienia tytułu wykonawczego, Kolegium stwierdziło, że wystawione przez wierzyciela tytuły wykonawcze spełniają wymagania określone w art. 27 u.p.e.a., w tym zawierają stwierdzenie wymagalności obowiązku. W konsekwencji, za nieuzasadniony należy uznać zarzut niespełnienia wymogów art. 27 u.p.e.a. Na powyższe postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego spółka złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie: 1. art. 33 § 1 pkt 2 oraz pkt 6 u.p.e.a., przez uznanie za bezzasadne zarzutów nieistnienia obowiązku, braku wymagalności oraz niedopuszczalności egzekucji w sytuacji, w której egzekucję podjęto pomimo nienadania tej decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności oraz 2. art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a., przez uznanie za bezzasadny zarzut nieprawidłowo sporządzonego tytułu wykonawczego w sytuacji, w której błędnie określono w nim, że egzekwowany obowiązek jest wymagalny. Wskazując na powyższe zarzuty strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia Wójta Gminy M. z dnia [...] kwietnia 2015 r. oraz o zwrot kosztów postępowania, w tym zwrot kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu skargi, pełnomocnik spółki stwierdził, że wbrew stanowisku Kolegium, zarzuty braku wymagalności oraz niedopuszczalności egzekucji nie mogły zostać uznane za nieuzasadnione, skoro nie nadano decyzji nieostatecznej rygoru natychmiastowej wykonalności. Wbrew stanowisku Kolegium, jedynym skutecznym sposobem doręczenia w tej sprawie był tryb określony w art. 152a O.p., a tego - pomimo, że wniosek złożony przez skarżącą spełniał wymagania wynikające z art. 144a O.p. w przedmiotowej sprawie zaniechano. Zatem - wbrew stanowisku Kolegium - czyniło to zasadnym zarzuty podniesione na podstawie art. 33 § 1 pkt 2 oraz pkt 6 u.p.e.a. Pełnomocnik spółki przypomniał też, że jednym z wymogów tytułu wykonawczego jest określony w art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. wymóg wskazania w tytule wykonawczym "treści podlegającego egzekucji obowiązku, podstawy prawnej tego obowiązku oraz stwierdzenia, że obowiązek jest wymagalny, a w przypadku egzekucji należności pieniężnej - także określenia jej wysokości, terminu, od którego nalicza się odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie, oraz rodzaju i stawki tych odsetek". Błędne oznaczenie, iż egzekwowany obowiązek jest wymagalny, powoduje, że wymóg określony w tym przepisie nie został zrealizowany. W odpowiedzi na skargę, Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być: 1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku; 2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej; 3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4; 4) błąd co do osoby zobowiązanego; 5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym; 6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego; 7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1; 8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego; 9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny; 10) niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 (...). Zarzuty skarżącej spółki, zgłoszone w postępowaniu egzekucyjnym, a oparte na podstawach, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 2, 6 i 10 u.p.e.a. związane są z jej stanowiskiem, z którego wynika, że skoro pełnomocnikowi spółki nie doręczono postanowienia o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji o określeniu spółce wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2009 r., to egzekucja dotycząca tego zobowiązania była niedopuszczalna. Brak doręczenia tego postanowienia, w ocenie pełnomocnika skarżącej - polegał na niedoręczeniu mu go na podany przez niego organowi podatkowemu adres elektroniczny. Zgodnie natomiast ze stanowiskiem wierzyciela, podzielonym przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w sytuacji, gdy pełnomocnikowi skarżącej postanowienie o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności doręczono skutecznie za pośrednictwem Poczty Polskiej – nie można mówić o braku doręczenia. Jak wynika natomiast ze stanu faktycznego sprawy, decyzją z dnia [...] października 2014 r. Wójt Gminy M. określił O. P. S.A. wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości na 2009 r. w kwocie [...]zł. Postanowieniem z dnia [...] października 2014 r. nadał decyzji tej rygor natychmiastowej wykonalności. Postanowienie to zostało doręczone stronie w dniu 13 października 2014 r. Decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy M. z dnia [...] października 2014 r. Decyzja ta została doręczona spółce w dniu 16 grudnia 2014 r. W dniu 28 stycznia 2015 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy postanowienie Wójta Gminy M. o nadaniu decyzji nieostatecznej rygoru natychmiastowej wykonalności. Po wystawieniu przez wierzyciela tytułów wykonawczych na zaległość podatkową spółki z tytułu nieuiszczenia określonego w decyzji z dnia 6 października 2014 r. podatku od nieruchomości za 2009 r. (nr [...] i [...]), wszczęto postępowanie egzekucyjne. W dniu 28 listopada 2014 r. doręczono stronie zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, a w dniu 4 grudnia 2014 r. spółka podniosła zarzut nieistnienia obowiązku co do kwoty głównej oraz co do odsetek, zarzut niedopuszczalności egzekucji, zarzut nieuwzględnienia nienaliczania okresów odsetek, zarzut braku wymagalności obowiązku i zarzut niedopełnienia wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. przez tytuł wykonawczy. Organy podzieliły jej stanowisko w części dotyczącej odsetek, natomiast w pozostałej części zarzuty – związane z podnoszonym przez pełnomocnika spółki brakiem doręczenia postanowienia o nadaniu decyzji nieostatecznej rygoru natychmiastowej wykonalności – uznały za bezzasadne. W ocenie sądu, stanowisko wierzyciela skarżącej spółki i Kolegium co do bezzasadności złożonych zarzutów i skutków doręczenia postanowienia za pośrednictwem Poczty Polskiej, a nie poczty elektronicznej, zasługują na aprobatę. Zgodnie z art. 144 § 1 O.p., organ podatkowy doręcza pisma: 1) za pokwitowaniem, za pośrednictwem operatora pocztowego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe, pracowników urzędu obsługującego ten organ, funkcjonariuszy celnych lub upoważnionych pracowników innego organu podatkowego, lub przez organy lub osoby uprawnione na podstawie odrębnych przepisów, lub 2) za urzędowym poświadczeniem odbioru, za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej. W myśl art. 144 § 2, jeżeli przepisy ustawy przewidują doręczanie pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej, doręczenie następuje przez portal podatkowy w zakresie wynikającym z odrębnych przepisów lub przez elektroniczną skrzynkę podawczą. Stosownie do art. 144 § 3, w przypadku wystąpienia problemów technicznych uniemożliwiających organowi podatkowemu doręczenie pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej, pisma doręcza się w sposób określony w § 1 pkt 1. Zgodnie zaś z art. 144 § 5, doręczanie pism pełnomocnikowi będącemu adwokatem, radcą prawnym lub doradcą podatkowym oraz organom administracji publicznej następuje za pomocą środków komunikacji elektronicznej albo w siedzibie organu podatkowego. Zgodnie z art. 144a § 1 O.p., doręczanie pism następuje za pomocą środków komunikacji elektronicznej, jeżeli strona spełni jeden z następujących warunków: 1) złoży podanie w formie dokumentu elektronicznego przez elektroniczną skrzynkę podawczą organu podatkowego lub portal podatkowy; 2) wniesie o doręczenie za pomocą środków komunikacji elektronicznej i wskaże organowi podatkowemu adres elektroniczny; 3) wyrazi zgodę na doręczanie pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej i wskaże organowi podatkowemu adres elektroniczny. Użycie w § 1 czasownika "następuje" oznacza, że w razie spełnienia jednego z powyższych warunków organ ma obowiązek doręczenia pisma za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Ustawa z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz.U. z 2013 r., poz. 1422 ze zm., dalej – u.ś.u.d.e.) przyjmuje szeroką definicję adresu elektronicznego, określając go w art. 2 pkt 1 jako oznaczenie systemu teleinformatycznego umożliwiające porozumiewanie się za pomocą środków komunikacji elektronicznej, w szczególności poczty elektronicznej. Pojęcia składające się na definicję adresu elektronicznego zostały zdefiniowane w art. 2 pkt 3 (system teleinformatyczny) oraz art. 2 pkt 5 (środek komunikacji elektronicznej) u.ś.u.d.e. Adresami elektronicznymi są na przykład adresy e-mail, adresy stron internetowych, adres IP komputera, numer telefonu komórkowego (ponieważ można na nim odbierać i wysyłać SMS-y bądź e-maile; por. P. [...], Świadczenie usług drogą elektroniczną..., s. 188). W pojęciu adresu elektronicznego w rozumieniu art. 2 pkt 1 u.ś.u.d.e. mieścić się będzie zarówno ich zapis numeryczny, jak i słowny (por. M. Świerczyński, Komentarz do art. 2 ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną, Wyd. Lex). Jak wynika z akt sprawy pełnomocnik spółki podał organom jako adres dla doręczeń adres e-mail, co w sprawie jest bezsporne. Mając na uwadze powyższe regulacje, zgodzić się należy z pełnomocnikiem spółki, że organ, stosując art. 152a O.p. powinien wysyłać mu korespondencje na podany adres. Jednak nieprzesłanie postanowienia na adres elektroniczny pełnomocnika tylko doręczenie go za pomocą Poczty Polskiej (zgodnie z art. 144 § 1 pkt 1 O.p.) nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy, gdyż strona nie została pozbawiona możliwości podjęcia działań w celu zrealizowania przysługującego jej prawa do obrony, czemu dała wyraz w złożonym zażaleniu, po uprzednim otrzymaniu postanowienia w formie tradycyjnej. Zauważyć przy tym należy, że odpowiednio spełnienie wymogu doręczenia decyzji określającej zobowiązanie skarżącej spółki w podatku od nieruchomości za rok 2009 i postanowienia o nadaniu jej rygoru natychmiastowej wykonalności, były przedmiotem badania organu w celu ustalenia dopuszczalności wniesionego przez skarżącą spółkę odwołania od decyzji wymiarowej oraz zażalenia od postanowienia o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności. Gdyby akty te nie zostały doręczone niemożliwe byłoby rozpatrzenie wniesionych od nich środków zaskarżenia. Ocena zatem tych doręczeń nie powinna w zasadzie być dokonywana w postępowaniu egzekucyjnym. Kończąc, odnosząc się do zarzutów spółki zwrócić można uwagę, że ze stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartego w wyroku z dnia 7 listopada 2014 r., sygn.. akt II FSK 280/13, dotyczącego zarzutu z art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. wynika, że sposób doręczenia postanowienia o nadaniu decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności nie uzasadnia stwierdzenia o braku wykonalności. Niedopuszczalność musi wynikać z przepisów prawa, wyłączających w ogóle możliwość przymusowej realizacji takiego obowiązku w drodze egzekucji administracyjnej bądź prowadzenia egzekucji w stosunku do osoby posiadającej konkretne przymioty. Zestawienie art. 29 § 1 in fine z art. 33 pkt 2 u.p.e.a. prowadzi do wniosku, że zarzut w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego wskazujący na brak wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, dotyczyć może wyłącznie sytuacji, kiedy ów brak wymagalności obowiązku jest następstwem okoliczności, które nastąpiły już po wydaniu tego tytułu. Z kolei w przepisie art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a. chodzi o niedopuszczalność egzekucji ze względów formalnych, a nie merytorycznych, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1 i 2 u.p.e.a. Jako przykład wskazuje się na dopuszczalność egzekucji sądowej w stosunku do danego obowiązku czy też niemożność jej prowadzenia z uwagi na posiadany przez zobowiązanego immunitet. Niedopuszczalność musi wynikać z przepisów prawa, wyłączających w ogóle możliwość przymusowej realizacji takiego obowiązku w drodze egzekucji administracyjnej. W związku z powyższym Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) skargę oddalił.