I SA/Lu 93/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Erwin Srebrny po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] 2008 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005 r. – na skutek wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. postanawia: odmówić A.B. przyznania prawa pomocy. A.B. wezwana do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 1500 zł od wniesionej skargi złożyła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy zakreślając żądanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wniosku strona podaję, iż jest jedynym żywicielem pięcioosobowej rodziny. Firma męża jest w upadłości i nie przynosi dochodu. Natomiast połowa wynagrodzenia (wynagrodzenie wynosi [...] zł) z tytułu umowy o pracę skarżącej jest zajęta przez komornika. Majątek wnioskodawczyni stanowi dom o powierzchni użytkowej [...] m2. Jako posiadane przedmioty wartościowe o wartości powyżej 3000 euro skarżąca wskazała na używany samochód osobowy m-ki [...] z 2002 r. zakupiony za kredyt bankowy. Strona wskazała, iż należy do niej 50 % udziałów w spółce z o.o.. Udziały te są zajęte przez organ podatkowy. Jako dane istotne skarżąca wskazała, iż wszystkie należące do niej nieruchomości i ruchomości są zajęte w toczących się postępowaniach egzekucyjnych. W myśl art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "ppsa" jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 (wniosek o przyznanie prawa pomocy - przypis własny), okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W związku z tym, że złożone na urzędowym formularzu PPF oświadczenie, w ocenie referendarza sądowego okazało się niewystarczające, co do prawidłowej oceny sytuacji finansowej oraz możliwości płatniczych wspólnego gospodarstwa domowego wnioskodawcy stwierdzono, że zachodzi konieczność doprecyzowania jego sytuacji finansowej poprzez złożenie szeregu dokumentów źródłowych związanych m.in. z uzyskiwanymi dochodami w ubiegłym roku podatkowym oraz kosztami utrzymania. Dlatego też, wezwano wnioskodawczynię do nadesłania: odpisów zeznań podatkowych skarżącej i jej męża za 2008 r., wyciągu z rachunku bankowego skarżącej i jej męża z ostatnich 3 miesięcy, oświadczenia wykazującego jakie i w jakiej wysokości miesięcznie są stałe konieczne wydatki związane z utrzymaniem wnioskodawczyni jak i wspólnego gospodarstwa domowego (np. czynsz, energia elektryczna, gaz, woda, ścieki, ogrzewanie, telefon, wydatki na żywność) oraz odpisów dokumentów (np. protokół zajęcia) potwierdzających zajęcie komornicze posiadanych nieruchomości i ruchomości. Z nadesłanych dokumentów wynika, iż łączne stałe wydatki skarżącej wynoszą około [...] zł (k. nr 49). Z nadesłanych rocznych zeznań podatkowych wynika, iż wnioskodawczyni z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej (PIT 36L) osiągnęła przychody rzędu [...] zł. Koszty uzyskania przychodów wyniosły [...] zł. Dlatego też dochód wyniósł [...] zł, który to został przeznaczony na pokrycie strat z lat ubiegłych. W związku z tym, dochód po rozliczeniu strat wyniósł 0 zł (zero). Z nadesłanego zeznania wskazującego na uzyskiwane w 2008 r. przychody za pośrednictwem płatnika (PIT 37) wynika, iż łączny dochód skarżącej z uwzględnieniem składek na ubezpieczenie społeczne wyniósł [...] zł. Nadpłata podatku dochodowego wyniosła [...] zł (k. nr 44). Natomiast z nadesłanych deklaracji podatkowych męża wnioskodawczyni wynika, iż nie osiągał on żadnych przychodów w tym okresie. Z załączonej kopii postanowienia sądu wynika, iż w dniu [...] 2009 r. została ogłoszona upadłość prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Z załączonej kopii odpisu zawiadomienia z ksiąg wieczystych wynika, iż wpisano ostrzeżenie o wszczęciu egzekucji do nieruchomości udziału [...] części należących do skarżącej i jej męża. Tymczasem analiza nadesłanego wyciągu z rachunku bankowego skarżącej (mąż nie posiada rachunku bankowego) wskazuje, iż w okresie ostatnich 3 miesięcy, czyli od dnia [...] do dnia [...] łączne wpływy (wpłaty gotówkowe i przelewy) na rachunek wnioskodawczyni wyniosły około [...] zł. Na dzień [...] 2009 r. rachunek wykazywał dodatnie saldo w wysokości [...] zł. Referendarz sądowy rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy stwierdził, co następuje: Zakres przyznawanego prawa pomocy określa art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "ppsa", stanowiąc, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych (opłaty sądowe i zwrot wydatków) oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych (wpis i opłata kancelaryjna) w całości lub w części albo tylko od wydatków albo tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Skarżąca wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt. 1 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przyznanie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe (prawo pomocy w zakresie całkowitym) bądź wiąże się to z uszczerbkiem w koniecznych kosztach utrzymania (prawo pomocy w zakresie częściowym). Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym wykazać musi, że rzeczywiście nie posiada żadnych środków i nie ma realnych możliwości pozyskania środków, które umożliwiłyby jej, choć częściowe partycypowanie w kosztach jej udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Wobec osiąganych przez wspólne gospodarstwo domowe wnioskodawczyni stałych dochodów w określonej wyżej wysokości nie można stwierdzić, iż strona wykazała zasadność swojego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tzn. obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Biorąc pod uwagę te przesłanki brak jest podstaw do przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym, co nie stanowi przeszkody do rozważenia możliwości przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym. Forma prawa pomocy jaka może być przyznana stronie w zakresie częściowym jest ściśle określona w ww. art. 245 § 3 ppsa. Oznacza to, iż prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznawane jedynie w odniesieniu do kosztów sądowych (ewentualnie zwrotu wydatków) lub może odnosić się jedynie do ustanowienia pełnomocnika, w tym przypadku doradcy podatkowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt. 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym wyżej mowa należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu z drugiej strony jej możliwości finansowych. Wykładnia art. 246 ( 1 ppsa prowadzi do wniosku, iż zasadą jest, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania, wobec tego należy przyjąć, że jeżeli po zaspokojeniu najbardziej elementarnych potrzeb strony skarżącej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie, pozostają jakiekolwiek środki finansowe, to strona zobowiązana jest – na miarę swoich możliwości - w tych kosztach uczestniczyć. Kierując sprawę na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, powinna liczyć się ona z mogącymi powstać kosztami i poczynić na ten cel stosowne oszczędności, nawet kosztem bieżących lecz niekoniecznych wydatków. Orzecznictwo sądowe prezentuje ugruntowany pogląd, iż nie ma uzasadnionych przesłanek co do tego, aby Skarb Państwa pokrywał pełne koszty prowadzenia sprawy za stronę, która przy dołożeniu należytej staranności i poczynieniu możliwych oszczędności, mogła zgromadzić środki finansowe dla dochodzenia swych praw. Wskazać należy, iż wynikającą z przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a w szczególności jej art. 199, 214 i 237 zasadą jest, że każdy uczestnik postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej ponosi koszty tego postępowania związane z jego udziałem, w tym opłaty sądowe należne od niego zgodnie z przepisami tej ustawy. W ocenie referendarza sądowego znajdujące się w aktach sądowych dokumenty obrazujące sytuację materialną strony nie wskazują, iż poniesienie przez stronę kosztów tego postępowania mogłoby spowodować uszczerbek w koniecznych kosztach utrzymania dla siebie i rodziny. Ocena ta wynika m.in. z analizy rachunku bankowego skarżącej, gdzie łączne wpływy na rachunku w badanym okresie wyniosły około [...] zł. Średnio miesięczne wpływy na rachunek bankowy znacznie przewyższają koszty tego postępowania również z uwzględnieniem stałych kosztów utrzymania wspólnego gospodarstwa domowego. Dlatego też brak jest podstaw do przyznania stronie prawa pomocy także w zakresie częściowym zarówno w odniesieniu do kosztów sądowych jak i do kosztów ustanowienia doradcy podatkowego. Wobec powyższego, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ppsa należało orzec jak w postanowieniu.