I SA/Lu 93/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi P. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do lipca 2013 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący wnioskiem dołączonym do skargi zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku tym podał, że gospodarstwo domowe prowadzi razem z małżonką oraz dwójką dzieci w wieku 7 i 13 lat zamieszkując w należącym do niego domu o pow. 100 m2. Skarżący w chwili obecnej nie osiąga żadnego dochodu, gdyż zlikwidował prowadzoną działalność gospodarczą. Rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę małżonki skarżącego w wysokości 2.000 zł netto. Majątek skarżącego oprócz wskazanego domu to jedynie udział ˝ w prawie własności nieruchomości rolnej o pow. 2 ha. Wobec uznania, że złożone oświadczenie nie jest wystarczające do oceny sytuacji majątkowej skarżącego, wezwaniem referendarza sądowego, wydanym na podstawie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. - dalej "p.p.s.a.") zobowiązano skarżącego do złożenia określonych dokumentów i oświadczeń dotyczących możliwości finansowych skarżącego i jego małżonki. W odpowiedzi skarżący złożył wyciąg z rachunku bankowego małżonki za okres od 13 września 2017 r. do 12 listopada 2017 r. oraz rachunki za gaz, wodę, odbiór nieczystości płynnych, odbiór odpadów komunalnych, usługi telekomunikacyjne oraz energię elektryczną (v. akta sprawy I SA/Lu 92/18). Mając powyższe na względzie, zważono, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Jak natomiast stanowi art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - zwanej dalej p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim, jakiego przyznania domaga się skarżący, może zostać przyznane w razie wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powyższy przepis jednoznacznie wskazuje przy tym, że to osoba wnioskująca o przyznanie jej prawa pomocy powinna przedstawić okoliczności, które w sposób przekonujący uprawdopodobnią spełnienie przez nią opisanych wyżej przesłanek. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią bowiem informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę (art. 252 § 1 P.p.s.a.). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Obowiązek ten rozciąga się przy tym na wszystkie dokumenty zawierające dane na temat sytuacji majątkowej strony, pozwalające tym samym zbadać istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Wystosowanie rozpatrywanego wezwania ma na celu weryfikację informacji zawartych we wniosku poprzez ich konfrontację ze stosowną dokumentacją i w efekcie poczynienie ustaleń, które byłyby wolne od jakichkolwiek wątpliwości. Podkreślić w tym miejscu także należy, że sąd (referendarz sądowy) przyznaje prawo pomocy, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Użyte w treści art. 246 P.p.s.a. słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). W świetle powyższych uwag strona ma więc obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieuczynienie zadość temu obowiązkowi pociąga natomiast za sobą negatywne konsekwencje w postaci niemożliwości uwzględnienia wniosku. Taka sytuacja miała miejsce w rozpatrywanej sprawie, gdyż dane zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego skarżącego i jego możliwości płatniczych. Dlatego też został on wezwany do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń. Skierowane wezwanie, nie zostało jednak wykonane, a w konsekwencji nie zostały złożone dokumenty i oświadczenia, od których zależy rozstrzygnięcie rozpatrywanego wniosku. Zarzut ten dotyczy w szczególności braku złożenia: wyciągów z rachunków bankowych za żądany okres (złożony wyciąg dotyczy okresu wcześniejszego, niż wskazany w wezwaniu), zeznań podatkowych skarżącego i jego małżonki oraz dowodów na okoliczność zawieszenia lub zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej. Ponadto skarżący nie złożył żadnego zaświadczenia informującego o wszystkich posiadanych przez niego i jego małżonkę nieruchomościach gruntowych i budynkowych oraz rzeczach ruchomych. Dotyczy to w szczególności bazy transportowej oraz sprzętowo-maszynowej wykorzystywanej przez skarżącego do prowadzonej działalności gospodarczej (usługi transportowe). Skarżący nie wskazał, co stało się z wykorzystywaną do działalności gospodarczej bazą oraz taborem samochodowym i sprzętem towarzyszącym. W orzecznictwie nie budzi zaś wątpliwości, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). Ponadto dodania wymaga, że z dokumentów dołączonych do innych spraw skarżącego zawisłych przed sądem (np. I SA/Lu 856/17) wynika, że skarżący w 2016 r. osiągnął z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej przychód w kwocie 823.822,05 zł. Małżonka skarżącego w tym okresie osiągnęła zaś przychód w kwocie 44.411,94 zł. Obecnie skarżący twierdzi, że nie osiąga żadnego dochodu. Jego małżonka otrzymuje natomiast wynagrodzenie za pracę w kwocie 2.036,84 zł netto oraz za dodatkowe godziny pracy w wysokości 300 – 400 zł netto miesięcznie. Okoliczności te nie pozwalają natomiast uznać wnioskodawcy za osobę, która wpisuje się w kanony ubóstwa dla których przeznaczona jest instytucja prawa pomocy nazywanego pierwotnie "prawem ubogich". Zaznaczyć bowiem należy, że dla oceny możliwości płatniczych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą istotny jest nie dochód, a osiągnięty przychód z tej działalności. Zauważyć bowiem trzeba, że dochód jest jedynie wynikiem bilansowym przychodów i kosztów ich uzyskania. Potwierdza to ukształtowana w tym zakresie linia orzecznicza (w szczególności w zakresie straty), według której strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci m.in. zwolnienia z kosztów (postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I GZ 260/08, LEX nr 479125). Tym samym brak podstaw do twierdzenia, że skarżący nie miał możliwość zgromadzenia środków celem opłacenia kosztów sądowych zainicjowanego postępowania. Jak już wskazano strona występująca na drogę postępowania sądowego musi mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a co za tym idzie konieczności zgromadzenia środków na ten cel. Trudno zaś uznać, że skarżący osiągając tak wysokie przychody nie liczył się z tym obowiązkiem skoro przez całe postępowanie podatkowe oraz następnie sądowe reprezentowany był i jest przez zawodowego pełnomocnika. Okoliczność ta sama w sobie przeczy bowiem dopuszczalności uznania, że skarżący nie jest w stanie ponieść opłat sądowych, gdyż albo już na ustanowienie pełnomocników wygospodarowała pewne środki finansowe, albo też oceniając swoje możliwości finansowe liczył się z taką potrzebą w przyszłości. Jednocześnie dodania wymaga, iż w kontekście wskazanych wydatków ponoszonych na spłatę kredytu (rata 1.200 zł) wskazać należy, iż nie każdy wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się jednoznacznie, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez wnioskodawcę postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby i jej rodziny zostałby przerzucony na pozostałych współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.). Innymi słowy brak jest podstaw aby zobowiązania cywilne (raty kredytów) przedkładać nad obowiązek poniesienia kosztów związanych z zainicjowanym przez stronę postępowaniem sądowym. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.