I SA/Lu 949/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz-Roicka (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Fita, Sędzia WSA Grzegorz Wałejko Protokolant Referent stażysta Paweł Kobylarz po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu [...] marca 2016 r. sprawy ze skargi J. N. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz J. N. [...] zł [...]) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2014r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: "SKO") po rozpatrzeniu wniosku J. N. o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Burmistrza Miasta H. z dnia [...] sierpnia 2010r., nr [...] w sprawie jego odpowiedzialności jako nabywcy nieruchomości za zaległości podatkowe w podatku od nieruchomości za okres od listopada 2008r. do grudnia 2009r. wraz z odsetkami - odmówiło przywrócenia terminu. W uzasadnieniu wskazało, że Burmistrz Miasta H. decyzją z dnia [...] sierpnia 2010r. orzekł o odpowiedzialności skarżącego jako nabywcy nieruchomości za zaległości podatkowe w podatku od nieruchomości wraz z odsetkami. W dniu 21 czerwca 2013r. złożył on za pośrednictwem organu pierwszej instancji wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania. Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2013r., nr [...] SKO orzekło o odmowie przywrócenia terminu. Na skutek wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, powyższe postanowienie wyrokiem z dnia 14 marca 2014r., sygn. akt I SA/Lu 1225/13 zostało uchylone, jako wydane z naruszeniem art. 162 § 2 i art. 169 § 1 Ordynacji podatkowej, poprzez nie wezwanie strony do złożenia odwołania. Po uprawomocnieniu się wyroku, sprawa z wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania ponownie stała się przedmiotem rozpoznania SKO. W dniu 26 maja 2014r. zostało nadane w polskiej placówce pocztowej w O. odwołanie skarżącego od decyzji Burmistrza H. z dnia [...] sierpnia 2010r. W odwołaniu jako adres do korespondencji wskazał on: O. [...], ulica [...], a więc adres na który była adresowana wszelka korespondencja organu podatkowego pierwszej instancji, w tym zaskarżona decyzja. W uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania skarżący podniósł, iż decyzja organu I instancji nie została mu doręczona, a o jej istnieniu dowiedział się dopiero w dniu 13 czerwca 2013r. Przyznał jednocześnie, że korespondencja była awizowana w miejscu jego zameldowania tj. O. ulica [...] lecz w dniach awiza nie przebywał pod wskazanym adresem, ale na Ukrainie. W rozpoznaniu wniosku SKO wskazało, że zgodnie z art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej, w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy, zaś stosownie do art. 163 § 2 Ordynacji podatkowej w sprawie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania lub zażalenia postanawia ostatecznie organ podatkowy właściwy do rozpatrzenia odwołania lub zażalenia. Dalej organ wyjaśnił, że organ administracji publicznej jest obowiązany przywrócić termin, gdy zostaną spełnione łącznie przesłanki wymienione w art. 162 Ordynacji podatkowej, a mianowicie: 1) uchybienie terminu nastąpiło bez winy zainteresowanego i brak winy zostanie uprawdopodobniony; 2) zainteresowany złożył wniosek o przywrócenie terminu w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu; 3) zainteresowany dopełnił czynności, dla której określony był termin jednocześnie ze złożeniem wniosku o przywrócenie terminu. W kontekście przesłanki uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu, SKO podkreśliło, że w orzecznictwie i doktrynie ugruntowany jest pogląd, że jako kryterium braku winy w uchybieniu terminu procesowego należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. W jego ocenie, do okoliczności uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez stronę zaliczyć można: przerwę w komunikacji, chorobę wymagającą hospitalizacji, czy inną nagłą i obłożną chorobę, która nie pozwoliła na dokonanie czynności procesowej lub posłużenie się osobą trzecią w celu dokonania czynności w zakreślonym terminie. Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy SKO uznało, że niewątpliwie doręczenie decyzji z dnia [...] sierpnia 2010r. nastąpiło w dniu 30 września 2010r. w trybie art. 150 Ordynacji podatkowej. Wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania został wniesiony w dniu 21 czerwca 2013r., zaś odwołanie zostało złożone w dniu 3 czerwca 2014r. Przyczyną uchybienia terminu do jego złożenia był fakt przebywania skarżącego u żony na Ukrainie. Zdaniem SKO wskazane okoliczności nie stanowią przyczyny uzasadniającej brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania i nie uzasadniają przywrócenia tego terminu. Odnosząc się do kolejnej przesłanki przywrócenia terminu tj. złożenia wniosku w określonym w art. 162 § 2 Ordynacji podatkowej terminie, SKO wyjaśniło, że w przedmiotowej sprawie wnioskodawca oświadczył, że o istnieniu decyzji podatkowej dowiedział się w dniu 13 czerwca 2013r. - na etapie postępowania egzekucyjnego, zaś wniosek o przywrócenie terminu wpłynął do organu pierwszej instancji w dniu 21 czerwca 2013r. W związku z tym, że z akt sprawy nie wynika, czy wniosek został złożony osobiście, czy też został wysłany drogą pocztową (brak koperty), organ przyjął, że został zachowany termin do wniesienia odwołania, a zatem spełniona została druga ustawowa przesłanka przywrócenia terminu. Jednocześnie SKO stwierdziło, że skarżący spełnił również trzecią przesłanką, a mianowicie - dokonał czynności, dla której termin został uchybiony, aczkolwiek nastąpiło to dopiero po wydaniu wyroku przez WSA w Lublinie. Reasumując stwierdziło, jednak, że nie wykazał on, iż uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. W skardze złożonej na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, J. N. zarzucił, że zostało ono wydane w oparciu o błędne ustalenia faktyczne mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na uznaniu, że: 1) nie uprawdopodobnił, iż uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy, 2) składając odwołanie "noszące datę" 26 maja 2014r. wskazał jako miejsce do korespondencji adres: O. [...], ul. [...], 3) przyznał, iż "korespondencja była awizowana w miejscu jego zameldowania lecz w dniach awiza przebywał na Ukrainie". Wskazując na powyższe wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi, skarżący odnosząc się do argumentacji SKO, że nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, a także należytej staranności w dbałości o własne interesy, stwierdził że stanowisko takie jest dla niego krzywdzące i całkowicie chybione. Oświadczył, że pozostaje w związku małżeńskim z obywatelką Ukrainy, z którą ma dwoje małoletnich dzieci, a która nie posiada pozwolenia na pobyt stały na terytorium Polski. W związku z tym, wraz z rodziną większość czasu przebywa na terenie Ukrainy, gdzie pomaga w prowadzeniu rodzinnego przedsiębiorstwa. Z tą też działalnością związane są jego przyjazdy do Polski, a pobyt w miejscu zameldowania w O. jest sporadyczny i krótkotrwały, co zostało udokumentowane kserokopią paszportu. Z okazanej skarżącemu w Urzędzie Skarbowym w O. dokumentacji wynika, iż korespondencja zawierająca przedmiotową decyzję była awizowana w miejscu jego zameldowania w dniu 16 września 2010r. Korespondencja ta nie mogła być przez niego podjęta ponieważ w okresie od 15 do 28 września 2010r. oraz w okresie od 29 września 2010r. do 17 października 2010r. przebywał on na terenie Ukrainy, co potwierdzają stemple w paszporcie. Nie może być zatem mowy, jakoby świadomie uchybił terminowi do wniesienia odwołania od decyzji [...], nie wiedząc o jej wydaniu. Skarżący oświadczył również, że do dnia 13 czerwca 2013r. nie posiadał żadnej wiedzy na temat wszczętego przez Urząd Miasta H. postępowania dotyczącego ustalenia jego odpowiedzialności za zaległości podatkowe w podatku od nieruchomości, jak również o wydanej przez Burmistrza H. w tym przedmiocie decyzji, podkreślając przy tym, że od momentu nabycia nieruchomości do dnia wyjazdu za granicę był w stałym kontakcie korespondencyjnym z Wydziałem Budżetowo-Finansowym Urzędu w sprawie wymiaru podatku za okres bieżący. Również hipoteka nabytej nieruchomości była obciążona m.in. na rzecz Urzędu Miasta H.. Ze względu na planowany, długotrwały wyjazd zagraniczny podjął decyzję o sprzedaży przedmiotowej nieruchomości i spłacił (w większości bezpośrednio w kasie Urzędu) wszelkie obciążenia finansowe, uzyskując szczegółowe dane na temat zaległości (kwoty główne i odsetki ) z Wydziału Budżetowo - Finansowego Urzędu, a następnie złożył wnioski o wykreślenie hipotek przymusowych. Skarżący argumentował, że będąc w stałym kontakcie z Urzędem, przez okres pięciu miesięcy (od grudnia 2009r. do maja 2010r.) nigdy nie otrzymał żadnej informacji na temat innych zobowiązań, niż te które zostały przez niego skonsultowane z Wydziałem Finansowym Urzędu, a następnie uregulowane, co według niego zwalnia go od zarzutu braku staranności w dbaniu o własne interesy. Zarzucając brak porządku po stronie SKO, które posiadając aktualny jego adres do doręczeń ([...] O., ul. [...]/[...]) postanowienia z dnia [...] lipca 2014r. doręczyło dopiero po upływie roku, tj. w dniu 13 lipca 2015r. po jego telefonicznej interwencji, dodał, że o wydaniu przedmiotowych postanowień dowiedział się dopiero na skutek ponownie wszczętego postępowania egzekucyjnego. Skarżący podkreślił również, że wbrew twierdzeniom SKO, nigdy nie przyznawał, iż posiadał wiedzę o awizacji korespondencji związanej z decyzją Burmistrza Miasta H.. O całej sprawie został powiadomiony dopiero w dniu 13 czerwca 2013r. przez Poborcę Skarbowego Urzędu Skarbowego w O., który na wniosek Burmistrza Miasta H. wszczął przeciwko niemu egzekucję. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Pismem procesowym z dnia 7 marca 2016r. skarżący w ustosunkowaniu się do stanowiska SKO zawartego w odpowiedzi na skargę, zaprezentował ponownie swoje wyjaśnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), sąd uchyla decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ewentualnie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia, jeżeli zachodzą przyczyny określone we właściwych przepisach. Na wstępie rozważań należy podkreślić, że instytucja przywrócenia terminu do wniesienia odwołania znajduje zastosowanie wyłącznie w sytuacji, gdy pismo zawierające decyzję organu I instancji zostało doręczone prawidłowo, skutkiem czego rozpoczął swój bieg termin do wniesienia odwołania. W przeciwnym razie, wniosek o przywrócenie terminu byłby bezprzedmiotowy, gdyż termin do dokonania tej czynności procesowej nie rozpocząłby w ogóle swego biegu. Zagadnienie skuteczności doręczenia decyzji organu I instancji zostało przez SKO rozstrzygnięte prawidłowo. Jak wynika z akt sprawy decyzja Burmistrza Miasta H. z dnia [...] sierpnia 2010r. została skarżącemu doręczona w dniu 30 września 2010r. w trybie art. 150 Ordynacji podatkowej. W myśl art. 223 § 2 Ordynacji podatkowej, termin do wniesienia odwołania wynosi 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie. A zatem w omawianym przypadku termin do wniesienia odwołania upłynął skarżącemu w dniu 14 października 2010r. Z akt sprawy wynika tymczasem, iż skarżący złożył w dniu 17 czerwca 2013r. wniosek o przywrócenie terminu, który uzupełnił poprzez złożenie odwołania w wyniku doręczenia mu w dniu 22 kwietnia 2014r. wyroku WSA w Lublinie z dnia 14 marca 2014r., sygn. akt I SA/Lu 1225/13. W wypadku ustalenia, że termin do wniesienia odwołania nie został dochowany, organ odwoławczy stwierdza tę okoliczność w formie postanowienia. W tej sytuacji organ podatkowy trafnie w oparciu o art. 228 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej postanowieniem z [...] lipca 2014r. stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania, co jednocześnie otworzyło drogę do rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do jego wniesienia. W myśl art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej, w razie uchybienia terminu należy przywrócić go na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin (§ 2). Przywrócenie terminu do złożenia podania przewidzianego w § 2 jest niedopuszczalne (§ 3). SKO odmawiając przywrócenia terminu do wniesienia odwołania popadło w pewną niekonsekwencję. Otóż z jednej strony stwierdziło, że wniosek o przywrócenie terminu jest złożony w terminie uznając tym samym, że przyczyna uchybienia terminu ustała w dniu 13 czerwca 2013r., tj. w dniu w którym, skarżący od poborcy skarbowego dowiedział się o wydaniu decyzji Burmistrza Miasta H. o przeniesieniu na niego odpowiedzialności za zaległości podatkowe, z drugiej jednak uparcie twierdzi, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu, podczas gdy cała jego argumentacja odnosząca się do braku winy w uchybieniu terminu sprowadza się właśnie, do braku wiedzy o istnieniu wydanego rozstrzygnięcia. Oznacza to, że doszło do naruszenia zastosowanych w sprawie przepisów postępowania, a mianowicie art. art. 162 i 163 w zw. z art. art. 121 § 1 i 122 Ordynacji podatkowej w stopniu, który w świetle przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., uzasadnia wyeliminowanie kontrolowanego postanowienia z obrotu prawnego. Podkreślić należy, że wedle art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej, znajdującego zastosowanie w niniejszej sprawie, postępowanie podatkowe powinno być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych. Postępowanie prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych to takie postępowanie, które uwzględnia zarówno interes publiczny jak i słuszny interes podatnika. Organ podatkowy powinien brać pod uwagę wszelkie okoliczności sprawy, w tym także indywidualne właściwości i cechy strony postępowania, jeżeli znajdują one potwierdzenie w aktach sprawy i mogły mieć obiektywnie wpływ na sposób postępowania podatnika. Tego zaś w sprawie niniejszej zabrakło. Wobec powyższego, w ocenie Sądu niezrozumiałe jest, bez dokonania pogłębionej analizy zaistniałej w sprawie sytuacji, czynienie stronie zarzutu, że nie wykazała staranności w prowadzeniu swoich spraw urzędowych. Dostrzegając i aprobując formułowaną w orzecznictwie tezę, że brak winy wiąże się z obowiązkiem dochowania przez stronę należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych, Sąd zwraca uwagę, że owa należyta staranność musi być oceniana z uwzględnieniem okoliczności faktycznych konkretnej sprawy, a nie w zupełnym od nich oderwaniu, jak to miało miejsce w sprawie niniejszej. Trzeba nadto mieć na uwadze, że zgodnie z art. 122 Ordynacji podatkowej, w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym Z ustalonego stanu faktycznego, co do zasady niespornego między stronami wynika, że skarżący zakupił w grudniu 2009r. nieruchomość, którą następnie w związku z planowanym wyjazdem do rodziny na Ukrainę zbył, spłacając jednocześnie obciążające go zadłużenie i składając wnioski o wykreślenie hipotek. Skarżący pod koniec maja 2010r. wyjechał do rodziny za granicę, a w miesiącu czerwcu 2010r. organ pierwszej instancji wszczął postępowanie w przedmiocie przeniesienia odpowiedzialności za zaległości podatkowe, dokonując w jego ramach wszystkich doręczeń (postanowienia o wszczęciu, postanowienia o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym i wreszcie wydanej decyzji) w trybie zastępczym przewidzianym w art. 150 Ordynacji podatkowej. Odnosząc się do powyższego warto podkreślić, że doręczenie zastępcze tworzy określonego rodzaju fikcją prawną, umożliwiającą sprawne prowadzenie postępowania podatkowego, przy jednoczesnym zagwarantowaniu uprawnień jego stronom. Niemniej jednak w postępowaniu prowadzonym w przedmiocie przywrócenia terminu, rzeczą organu jest skonfrontowanie tej fikcji prawnej z przedstawioną we wniosku o przywrócenie terminu, sytuacją faktyczną, a następnie ocena, czy w jej wyniku można podatnikowi zarzucić winę w uchybieniu terminu do dokonania określonej czynności – wniesienia odwołania. Należy przy tym dodać, że organ oceniając, czy podatnik ponosi winę w uchybieniu terminu musi zastosować kryteria należytej staranności, których można od niego wymagać w konkretnej ustalonej sytuacji, a nie poprzestawać jak uczyniono to w sprawie niniejszej, na przytoczeniu wypracowanych w doktrynie i orzecznictwie okoliczności uznanych za usprawiedliwiające brak winy w uchybieniu terminu, takich jak: "przerwa w komunikacji, choroba wymagająca hospitalizacji, czy inna nagła i obłożna choroba, która nie pozwoliła na dokonanie czynności procesowej. W tym kontekście zauważyć również należy, że stosowany w stosunku do podatnika obiektywny miernik staranności, uwzględniać musi fakt, że w momencie, w którym podatnik opuszczał terytorium kraju nie było wszczęte ani prowadzone w stosunku do niego postępowanie podatkowe, co oznacza, że nie był on zobowiązany ani do informowania organu, o każdej zmianie adresu ani do konieczności ustanowienia pełnomocnika do doręczeń, obowiązki te bowiem aktualizują się bowiem dopiero w postępowaniu podatkowym. Podsumowując, SKO rozpoznając ponownie wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, uwzględni przedstawione w uzasadnieniu wyroku stanowisko Sądu i związku z tym wniosek skarżącego o przywrócenie terminu oceni w kontekście przesłanek do jego przywrócenia z art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej, a w szczególności uprawdopodobnienia, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy, mając na uwadze stan niniejszej sprawy. Z tych wszystkich przyczyn, uznając skargę za uzasadnioną, Sąd na mocy art.145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie, orzekając o kosztach postępowania na podstawie art. 200 p.p.s.a.