I SA/Lu 961/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Małysz (sprawozdawca), Sędziowie WSA Halina Chitrosz,, WSA Grzegorz Wałejko, Protokolant Referent Ewelina Piskorek, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 5 marca 2013r. sprawy ze skargi J. Ć. na postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania - uchyla zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...]. nr [...] Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] nr [...], po rozpatrzeniu zażalenia J. Ć., Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...], nr [...], w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu kwoty uzyskanej w toku egzekucji administracyjnej. Z uzasadnienia powyższego postanowienia wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego (organ egzekucyjny), w toku egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] wystawionego przez Wojewodę L., zawiadomieniem z dnia [...].02.2012r., nr [...], dokonał zajęcia wierzytelności J. Ć. z tytułu środków pieniężnych przekazywanych za pośrednictwem przekazu pocztowego na Poczcie Polskiej S.A., a wyegzekwowana w ten sposób kwota [...] zł pozwoliła na zaspokojenie egzekwowanych należności. Dnia 25.05.2012r. organ egzekucyjny otrzymał od Poczty Polskiej S.A., skierowane do niej przez J. Ć., pismo z 15.05.2012r., zatytułowane "Skarga reklamacyjna", uzupełnione pismem z 16.05.2012r. W piśmie tym sformułowane zostało żądanie zwrotu kwoty [...] zł wraz z należnymi odsetkami z uzasadnieniem, że J. Ć. otrzymuje od ZUS kwotę [...] zł, stanowiącą minimum egzystencji i nie powinny być dokonywane z niej jakiekolwiek potrącenia. W odpowiedzi na pismo organu egzekucyjnego z dnia 31.05.2012r., wzywające do wyjaśnienia, czy pismo z 15.05.2012r., uzupełnione pismem z 16.05.2012r., stanowi skargę na czynności egzekucyjne, o której mowa w art.54 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, J. Ć. nadesłał pismo z dnia 13.06.2012r., w którym ponownie zażądał zwrotu wyegzekwowanej kwoty. Postanowieniem z dnia [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu kwoty [...] zł uzyskanej w toku egzekucji prowadzonej na podstawie wystawionego przez Wojewodę L. tytułu wykonawczego nr [...]. We wniesionym zażaleniu J. Ć. podtrzymał żądanie zwrotu wyegzekwowanej kwoty [...] zł wraz z odsetkami, a nadto zażądał stosownej rekompensaty finansowej na pokrycie poniesionych w sprawie kosztów doradztwa. W uzasadnieniu podniósł przede wszystkim, iż dokonane w sprawie zajęcie wierzytelności z tytułu środków pieniężnych przekazywanych za pośrednictwem przekazu pocztowego, w wyniku którego uzyskano dochodzoną w sprawie należność [...] zł, było bezprawne. Ponadto zauważył, iż egzekucję należności organ egzekucyjny prowadził blisko 3 lata, a złożoną przez niego "skargę reklamacyjną" rozpatrywał ponad 3 miesiące. Przedstawiając motywy podjętego w sprawie rozstrzygnięcia Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił, że zgodnie z art.61a § 1 k.p.a., który na podstawie art.18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji znajduje odpowiednie zastosowanie w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym, gdy żądanie, o którym mowa w art.61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Podniósł, że w regulacji tej przewidziano dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania - jedną z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, a drugą zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Przyczyny te nie zostały w ustawie skonkretyzowane. Należy przez nie rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, przykładowo, gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygnięcie lub gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym. Dyrektor Izby Skarbowej wyraził pogląd, że w sprawie niniejszej brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia w trybie administracyjnym żądania zwrotu kwoty [...] zł wyegzekwowanej w związku z dokonanym zajęciem wierzytelności z tytułu środków pieniężnych przekazywanych za pośrednictwem przekazu pocztowego. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewiduje bowiem rozstrzygnięć organu egzekucyjnego w przedmiocie zwrotu wyegzekwowanej kwoty. Zwrot taki jest jedynie czynnością materialno-techniczną, która musiałaby wynikać z określonego przepisami prawa rozstrzygnięcia organu egzekucyjnego. Brak zaś podstawy prawnej do wydania postanowienia w tym zakresie wyklucza merytoryczne rozpoznanie wniosku o zwrot wyegzekwowanej kwoty. Niezależnie od powyższego organ II instancji zauważył, że pomimo doręczenia w dniu 5.03.2012r. odpisu zawiadomienia z dnia [...].02.2012r., nr [...], o zajęciu wierzytelności z tytułu środków pieniężnych przekazywanych za pośrednictwem przekazu pocztowego na Poczcie Polskiej S.A. J. Ć. nie skorzystał z przysługującego mu prawa złożenia w terminie 14 dni od dnia dokonania zakwestionowanej czynności egzekucyjnej skargi na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego, o której był pouczony. Ponadto organ podkreślił, że środek egzekucyjny polegający na zajęciu wierzytelności z tytułu kwot będących przedmiotem krajowych przekazów pocztowych jest jednym ze środków egzekucyjnych przewidzianych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - stosownie do art.92 tej ustawy w egzekucji z kwot będących przedmiotem krajowych przekazów pocztowych stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące egzekucji z innych wierzytelności pieniężnych, za wierzyciela zajętej wierzytelności uważa się w tym przypadku adresata przekazu, a za dłużnika zajętej wierzytelności - placówkę pocztową, która obowiązana jest wypłacić kwotę przekazu adresatowi. Za pozostające bez znaczenia dla odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu wyegzekwowanej kwoty Dyrektor Izby Skarbowej uznał podnoszone w zażaleniu argumenty, iż egzekucję należności organ egzekucyjny prowadził blisko 3 lata, a "skargę reklamacyjną" rozpatrywał ponad 3 miesiące. W skardze na powyższe postanowienie J. Ć. stwierdził, że jest ono "bałamutne" i ukrywa naruszenie prawa przez organ egzekucyjny, którego postępowanie doprowadziło do zajęcia kwoty [...] zł z przekazu renty z ZUS w niepodlegającej egzekucji kwocie, chociaż już od 2009r. organ ten wiedział, że wskazanej kwoty z należnych skarżącemu świadczeń z ZUS ściągnąć nie można. Wyraził pogląd, że w postanowieniu z dnia [...] organ egzekucyjny uznał bezprawność dokonanej czynności, jednak wskazał, że brak jest przepisów wykonawczych upoważniających do zwrotu bezprawnie pobranej kwoty. Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zgodnie z art.63 § 2 k.p.a. podanie (żądania, wyjaśnienia, odwołania, zażalenia) powinno zawierać co najmniej wskazanie osoby, od której pochodzi, jej adres i żądanie oraz czynić zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach szczególnych. Wniesienie podania, w którym sformułowane zostało żądanie rozstrzygnięcia o określonych prawach lub obowiązkach podmiotu je wnoszącego, winno spowodować - zgodnie z art.61 § 1 k.p.a. - wszczęcie postępowania zmierzającego do rozstrzygnięcia o tych prawach lub obowiązkach przez właściwy organ i we właściwym trybie. W sytuacji jednak, gdy żądanie, o którym mowa, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje – na podstawie art.61a § 1 k.p.a. - postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Powyższe przepisy mają odpowiednie zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym stosownie do art.18 u.p.e.a. Uwzględniając przytoczone przepisy i traktując dosłownie (literalnie) sformułowane przez skarżącego w piśmie (podaniu) z dnia 15.05.2012r. i innych złożonych przez niego w sprawie żądanie "zwrotu kwoty" potrąconej z przekazu pieniężnego organy obu instancji stwierdziły, że przepisy prawa nie dają podstaw do rozstrzygnięcia o takim żądaniu, wobec czego postępowanie w tym przedmiocie nie może być wszczęte. Stwierdzenie organów, że przepisy prawa nie dają podstaw do wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie, samego w sobie, żądania "zwrotu kwoty uzyskanej w toku egzekucji", nie narusza obowiązującego w Polsce prawa. Jednak rozstrzygając sprawę w przedstawiony sposób organy nie wzięły pod uwagę, że żądając zwrotu kwoty potrąconej z przekazu pocztowego skarżący zarzucał bezprawność tej czynności, a zatem w istocie kwestionował zgodność z prawem czynności egzekucyjnej (czynności zmierzającej do zrealizowania środka egzekucyjnego, por.: art.1a ust.1 pkt 2 u.p.e.a.), tj. czynności pobrania przez organ egzekucyjny środków pieniężnych z krajowego przekazu pocztowego. Prawem przewidzianym środkiem kwestionowania tego rodzaju czynności jest zaś skarga na czynności egzekucyjne (art.54 u.p.e.a.). Zatem, w świetle powyższego, podanie skarżącego z dnia 15.05.2012r. winno było zostać potraktowane jako skarga na czynność egzekucyjną – pobranie środków pieniężnych z krajowego przekazu pocztowego. W stanie niniejszej sprawy ograniczenie się przez organy do literalnej treści żądania narusza art.63 § 2 w związku z art.8 i art.9 k.p.a. i art.18 u.p.e.a. ze skutkiem w postaci mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszenia art.61 § 1 i art.61a § 1 w związku z art.18 u.p.e.a. W tym miejscu zwrócić należy uwagę na treść skierowanego do skarżącego przez organ egzekucyjny wezwania z dnia 31.05.2012r., która dowodzi, że organ ten nie miał wątpliwości, iż jedynym środkiem prawnym, jaki może przysługiwać skarżącemu, jest skarga na czynność egzekucyjną. W wezwaniu tym organ egzekucyjny pouczył bowiem skarżącego o zasadach wnoszenia takiej skargi i wezwał go do wyjaśnienia, czy pismo z dnia 15.05.2012r. należy uznać za taką skargę, informując jednocześnie, że "w przypadku niezastosowania się do niniejszego wezwania we wskazanym terminie (...) pismo z dnia 15.05.2012r. zostanie przekazane w celu rozpatrzenia Dyrektorowi Izby Skarbowej", co oznacza, że miało być ono potraktowane jako skarga na czynność egzekucyjną. W piśmie z dnia 13.06.2012r., nadesłanym w odpowiedzi na to wezwanie, skarżący nie sprecyzował żądania w sposób określony w wezwaniu i organ egzekucyjny przekazał pismo, jak wynika z uwag poczynionych wyżej – prawidłowo, organowi nadzoru jako skargę na czynność egzekucyjną, o czym poinformował skarżącego. Organ nadzoru zakwestionował jednak taki sposób potraktowania pisma i zwrócił je organowi egzekucyjnemu, o czym skarżący nie został już, z naruszeniem art.8 i art.9 k.p.a. w związku z art.18 u.p.e.a., poinformowany. Dodać należy, że dla oceny istoty żądania skarżącego i jego procesowego charakteru nie może mieć znaczenia, w stanie niniejszej sprawy, termin, w jakim podanie skarżącego zostało wniesione. Tym bardziej, że obowiązujące prawo przewiduje środki umożliwiające zniesienie skutków prawnych dokonania czynności z uchybieniem terminu. Rozpatrując sprawę ponownie organy winny potraktować pismo skarżącego z dnia 15.05.2012r. jako skargę na czynność egzekucyjną – pobranie przez organ egzekucyjny środków pieniężnych z krajowego przekazu pocztowego (art.54 § 1 u.p.e.a.), w toku postępowania – wyjaśnić skarżącemu sytuację prawną zaistniałą w sprawie (art.8 i art.9 k.p.a. w związku z art.18 u.p.e.a.), a przed jego zakończeniem – umożliwić skarżącemu zapoznanie się z materiałami sprawy i wypowiedzenie się co do nich (art.10 § 1 w związku z art.18 u.p.e.a.). Wobec powyższego, skoro zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu egzekucyjnego wydane zostały z mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów postępowanie należało je uchylić na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit.c i art.135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz.270 ze zm.).