I SA/Lu 97/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Edward Oworuszko (spr.), Sędziowie NSA Danuta Małysz, NSA Irena Szarewicz-Iwaniuk, Protokolant asyst. A. Strzelec, po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie umorzenia części zaległości w podatku od środków transportowych za lata 2002 - 2003 oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia [...], Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania Z. S. od decyzji Wójta Gminy z dnia [...] listopada 2003 r., Nr [...] w sprawie umorzenia części zaległości w podatku od środków transportowych za lata 2002-2003, w wysokości 1.296,50 zł - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji Wójt Gminy decyzją z dnia [...] listopada 2003 r. umorzył częściowo Z. S. zaległość w podatku od środków transportowych w wysokości 1.296,50 zł. Oceniając sytuację majątkową i rodzinną skarżącego organ I instancji podał, iż podstawowym źródłem utrzymania podatnika jest renta inwalidzka w wysokości 490 zł. Ponadto posiada on gospodarstwo rolne o pow. 5,50 ha, w tym gruntów ornych - 4,29 ha i od wielu lat prowadzi działalność gospodarczą w zakresie produkcji i sprzedaży pustaków żużlowych i kręgów betonowych. Jest zobowiązany do świadczeń alimentacyjnych na rzecz swoich wnuków w wysokości 210 zł miesięcznie oraz opłaca czynsz za mieszkanie synowej w wysokości 500 zł. Mieszka z synem rencistą, który utrzymuje się z renty w wysokości 418 zł. Analiza kserokopii deklaracji dla podatku od towarów i usług VAT-7 sporządzonych za okres od stycznia do maja 2003 r. pozwoliła stwierdzić, iż wartość sprzedaży netto w tym okresie wyniosła 23.156 zł. Organ podatkowy I instancji analizując zgromadzony w sprawie materiał dowodowy zaznaczył, że przewlekła choroba syna, przebyta operacja oraz rehabilitacja to rzeczywiście wynik zdarzeń, których podatnik nie mógł przewidzieć, czy też im zapobiec, jednakże nie jest to wystarczająca przesłanka, uzasadniająca całkowite umorzenie zaległości podatkowych. Ponadto organ zaznaczył, iż podatnik wielokrotnie korzystał z umorzenia przedmiotowego zobowiązania, co w latach 1996-2002 dało łączną kwotę 1890,50 zł. Od decyzji organu I instancji Z. S. wniósł odwołanie. Podniósł, iż decyzja częściowo umarzająca zaległość podatkową jest dla niego krzywdząca i krańcowo sprzeczna z faktami. Rozpatrując odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie znalazło podstaw do jego uwzględnienia. Zdaniem Kolegium organ I instancji prawidłowo ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pod kątem art. 67 ( 1 Ordynacji podatkowej. Uzasadniając swoją decyzję Kolegium podkreśliło, iż decyzja o umorzeniu podatku ma charakter uznaniowy, przez co organ może brać pod uwagę wszelkie okoliczności sprawy przemawiające za wnioskiem podatnika, nie zapominając jednocześnie o naczelnej zasadzie prawa podatkowego, jaką jest powszechność opodatkowania. Organ podatkowy orzekając o udzieleniu ulgi musi również w każdym przypadku dokonać oceny, czy indywidualny interes podatnika wyrażony we wniosku o umorzenie zaległości jest na tle ważny, aby przedłożyć go nad interes publiczny, jakim jest niewątpliwie konieczność zapewnienia przychodów dla budżetu jednostki samorządu terytorialnego. Tym samym skoro umorzenie zaległości podatkowej oraz zaniechanie poboru podatku jest instytucją nadzwyczajną, to okoliczności uzasadniające jej zastosowanie muszą być niezależne od sposobu postępowania podatnika, bądź muszą być spowodowane działaniem czynników, na które podatnik nie mógł mieć wpływu. Zasadnie więc, zdaniem Kolegium, organ podatkowy I instancji uznał sytuację rodzinną i zdrowotną podatnika za okoliczność uzasadniającą umorzenie części zaległego podatku od środków transportowych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Z. S. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, która jest dla niego krzywdząca, posiada błędy formalne, rażąco sprzeczne ze stanem faktycznym. Zarzucił organom podatkowym pięciokrotne zawyżenie osiągniętego przez niego dochodu za okres od stycznia do maja 2003 r. i wyjaśnił również, iż obszar gospodarstwa rolnego, którego jest właścicielem, jest obszarem po wybranym piasku, który nigdy nie był i nie jest użytkowany rolniczo. Są to grunty V i VI klasy, których uprawa przyniosłaby duże straty. Nie zgodził się z twierdzeniem organów podatkowych, że jakoby w latach 1996-2002 miał on korzystać z instytucji umorzenia podatku od środków transportowych. Jest to przeoczenie ze strony władz Gminy, która przez okres siedmiu lat zalega z zapłatą na jego rzecz należności za załadunek, rozładunek dźwigiem płyt betonowych oraz ich transport, składowanie i pilnowanie na jego działce. Więc jest to rekompensata za poniesione przez niego koszty a nie umorzenie. Podał również, że aby zdobyć fundusze na lekarstwa i rehabilitację syna zmuszony był sprzedać samochód ciężarowy, przyczepę samochodową, ciągnik i wszystkie inne ruchomości jakie posiadał co uniemożliwiło mu dalsze prowadzenie działalności gospodarczej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz.1269 oraz art. 3 ( 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz.1270 ) - stwierdzić należy, iż zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowił art. 67 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa /Dz. U. Nr 137 poz. 926 ze zm. /. Przepis ten stanowi, iż w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe lub odsetki za zwłokę. Decyzja w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy, co oznacza, że do organu podatkowego należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy. Prawem do umorzenia zaległości podatkowej dysponuje więc zawsze tylko organ podatkowy. Oznacza to, że jeżeli wystąpią zdarzenia lub okoliczności nadzwyczajne, to organ podatkowy jest władny do ich oceny w aspekcie ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego i może, ale nie musi umorzyć zaległość podatkową. Uznaniowa konstrukcja omawianego przepisu praktycznie uchyla spod kontroli legalności wydanej przez organ decyzji, ponieważ decyzja negatywna nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy przypadki uzasadnione ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym wystąpiły, jak i wtedy, gdy nie występują (zob. wyrok NSA z 22 listopada 2001 r. SA/Sz 1228/00, LEX nr 78299 ). Sądowa kontrola decyzji uznaniowej polega tylko i wyłącznie na zbadaniu czy przed podjęciem decyzji organ podatkowy dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. Jest to więc kontrola prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie decyzji i jego zgodności z art. 122, 187 § 1 i 191 Ordynacji podatkowej. Stwierdzenie, że decyzja nie jest dowolna, bo ma oparcie w zebranym materiale dowodowym i jego ocenie, wyklucza ingerencję w swobodny wybór dokonany przez organ podatkowy zgodnie z dyspozycją przepisu prawa materialnego ( zob. też wyrok NSA z 28 listopada 2001 r., SA/Sz 1292/00, LEX nr 78300 i wyrok NSA z 16 stycznia 2002 r. III SA 2302/00, LEX nr 53606 ). Przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie zaległości podatkowych organ podatkowy ma obowiązek brać pod uwagę przede wszystkim sytuację, w jakiej podatnik znajduje się w chwili, gdy podejmowana jest decyzja w sprawie umorzenia zaległości podatkowej, a o istnieniu ważnego interesu podatnika czy interesu publicznego zawsze decydują okoliczności obiektywne, a nie wewnętrzne przekonanie podatnika. Ważny interes podatnika będzie miał miejsce niewątpliwie w sytuacji, gdy to z powodów nadzwyczajnych, losowych przypadków, podatnik nie jest w stanie zaległości podatkowych uregulować. Muszą więc to być okoliczności niezależne od sposobu postępowania podatnika, bądź spowodowane działaniem czynników, na które nie miał on wpływu. W niniejszej sprawie organy podatkowe szczegółowo ustaliły sytuację materialną i rodzinną skarżącego. Wskazały, iż Z. S. posiada stałe źródło dochodu w postaci renty inwalidzkiej w wysokości 490 zł miesięcznie i jest właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 5,50 ha. Podały, iż prowadzi on działalność gospodarczą w zakresie produkcji i sprzedaży pustaków żużlowych i kręgów betonowych. Jak wynika z akt sprawy (z wyjaśnień skarżącego i dołączonych do akt kserokopii umów kupna-sprzedaży), choroba syna zmusiła go do sprzedaży w maju 2003 r. samochodu ciężarowego oraz przyczepy a także ciągnika i innych ruchomości co uniemożliwiło mu dalsze prowadzenie działalności gospodarczej. Nie zmienia to jednak faktu, iż przez wiele lat taka działalność była prowadzona i przynosiła dochody. Dlatego też polemika skarżącego z organami podatkowymi na temat wysokości osiągniętego w okresie od stycznia do maja 2003 r. dochodu z przedmiotowej działalności, a także opłacalności uprawy posiadanego przez niego gospodarstwa jest nie na miejscu. Obowiązek podatkowy nie jest bowiem czynnością nagłą, lecz uwarunkowaną w czasie i dlatego to całokształt okoliczności faktycznych powinien decydować o ocenie sytuacji majątkowo-rodzinnej podatnika, a tym samym o istnieniu po jego stronie ważnego interesu, który mógłby uzasadniać skorzystanie przez organy podatkowe z instytucji umorzenia powstałych zaległości podatkowych. Oceniając sytuację finansową skarżącego organy podatkowe obu instancji zauważyły, że podatnik posiada stałe wydatki w kwocie 210 zł miesięcznie w postaci świadczenia alimentacyjnego na rzecz swoich wnucząt oraz opłaca czynsz za mieszkanie byłej synowej w wysokości 500 zł miesięcznie. Podkreślić należy, iż zarówno organ I, jak i II instancji nie kwestionują trudnej sytuacji majątkowo-dochodowej skarżącego, podnosząc, że przewlekła choroba syna, z którym zamieszkuje podatnik i wydatki z nią związane w znacznej mierze uszczupliły środki finansowe skarżącego. Przyznały, iż faktycznie są to okoliczności, których podatnik nie mógł przewidzieć, czy im zapobiec. Pamiętać jednak należy, że umorzenie zaległości podatkowej jest instytucją nadzwyczajną, bowiem zasadą jest płacenie podatków. Z tego powodu wszelkie ulgi, stanowiące wyjątek od zasady powszechności opodatkowania, powinny być stosowane jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Niewątpliwie trudna w chwili obecnej sytuacja materialna skarżącego nie może jednak być jedyną podstawą do uznania, iż przekroczone zostały zakreślone przez prawo granice uznania administracyjnego w przypadku odmowy czy też częściowego, jak w naszej sprawie umorzenia zobowiązania podatkowego ( zob np. wyrok Nsa z 21 maja 1999 r., I SA/Lu 262/98, LEX nr 40044 ). W ocenie organów podatkowych, wskazana sytuacja finansowo - rodzinna skarżącego uzasadnia tylko częściowe umorzenia zaległości podatkowej, a zdaniem składu orzekającego takiej oceny materiału dowodowego w żadnym przypadku nie można uznać za dowolną. Dlatego też przytoczone przez skarżącego w skardze argumenty, mające wykazać jego racje, w świetle powyższych rozważań nie mogą stanowić podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji, gdyż w ocenie Sądu, zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Tym samym, mając na względzie dyspozycję art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w sentencji.