I SA/Lu 975/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Fita po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P. B. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 5 stycznia 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi P. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zabezpieczenia zobowiązań podatkowych p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z 5 stycznia 2017 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Lublinie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że referendarz sądowy po analizie dokumentów przedłożonych przez stronę stwierdził, że skarżący nie wykazał, iż w jego przypadku może być zastosowany wyjątek od powszechnej reguły odpłatności wymiaru sprawiedliwości, jakim jest instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Jak wskazał referendarz sądowy, z przedstawionych dokumentów wynikało, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i synem (6 lat). Rodzina utrzymuje się z renty skarżącego w kwocie 423,66 zł oraz dochodów z działalności gospodarczej małżonki, których wysokości nie zna, gdyż z żoną ma zawartą umowę rozdzielności majątkowej. Jedyny majątek jaki posiada to nieruchomość rolna o pow. 1,12 ha, nieruchomość leśna o pow. 0,21 ha oraz samochód osobowy o wartości 500 zł (zajęty przez urząd skarbowy. Nadto ze złożonych dokumentów wynika, że skarżący w 2015 r. z tytułu prowadzonej działalności osiągnął przychód na poziomie 223.957,80 zł, koszty jego uzyskania w kwocie 344.796,05 zł i stratę w kwocie 120.838,25 zł. W dniu 20 grudnia 2016 r. na jednym z rachunków bankowych posiadał kwotę 299.981,70 zł, na drugim natomiast w dniu 14 grudnia 2016 r. kwotę 1.809 zł. W ustawowym terminie skarżący, złożył sprzeciw od opisanego wyżej orzeczenia, wnosząc o jego zmianę poprzez przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych. Strona wskazała, że z małżonką posiada rozdzielność majątkową, a z prowadzonej działalności od ośmiu miesięcy nie ma żadnych przychodów. Strona wskazała także na kłopoty zdrowotne oraz fakt, iż utrzymuje się z renty chorobowej w wysokości 423,66 zł. W sprzeciwie nadmieniono, że od marca 2016 r. kiedy to strona sprzedała susz tytoniowy przedsiębiorcy zagranicznemu nie otrzymała za niego zapłaty. W związku ze sprzedażą podatnik od kwietnia 2016 r. ma kontrole przeprowadzane przez urząd celny i skarbowy i w związku z nimi ma zblokowane konta bankowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpoznając sprzeciw należy uwzględnić wejście w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z dnia 14 maja 2015 r., poz. 658), w skrócie: "ustawa zmieniająca". Zgodnie z art. 2 ustawy zmieniającej przepisy ustawy, o której mowa w art. 1 p.p.s.a., w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 niniejszej ustawy stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. Ponieważ skarga w niniejszej sprawie wniesiona została po dniu wejścia w życie ustawy zmieniającej, oznacza to, że zastosowanie w niej znajdzie przepis art. 260 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez jej art. 1 pkt 73 ustawy zmieniającej, bowiem postępowanie w tej sprawie zostało wszczęte po dniu 15 sierpnia 2015 r. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania zamiast strony poniesie Skarb Państwa. Z tego powodu zwolnienie, jako odstępstwo od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP), należy traktować w sposób wyjątkowy. Może być ono stosowane jedynie wtedy, gdy strona rzeczywiście nie posiada żadnych możliwości finansowych zapłaty należności sądowych, przy czym jej sytuacja finansowa jest tego rodzaju, że zapłata kosztów związanych z postępowaniem sądowym spowodowałaby utratę płynności finansowej i mogłaby przyczynić się do uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawcy i jego rodziny. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej uzależnione jest w pierwszej kolejności od jej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Skoro przepisy dotyczące prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. to rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Powyższe wprost wynika z treści art. 246 § 1 p.p.s.a., który stanowi, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że wykazanie przez wnioskodawcę, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, musi polegać na udokumentowaniu zarówno wysokości osiąganych dochodów i środków finansowych pozostających w dyspozycji, jak również ponoszonych kosztów utrzymania własnego i rodziny. Dopiero bowiem porównanie tych wartości może dać rzeczywisty obraz sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Udokumentowanie wysokości środków pozostających w dyspozycji i ponoszonych kosztów utrzymania winno być podstawą ustaleń Sądu. Bez wykazania prawdziwości podnoszonych twierdzeń odpowiednimi dokumentami, Sąd nie może na ich podstawie czynić prawidłowych ustaleń co do sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Mając na względzie przedstawione wyżej okoliczności Sąd stwierdza, że sytuacja majątkowa skarżącego nie uzasadnia stanowiska, że uiszczenie przez niego kosztów sądowych w niniejszej sprawie spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób, że nie będzie on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W przedmiotowej sprawie skarżący zawnioskował o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Jak to już zaznaczono przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w takim zakresie możliwe jest w sytuacji gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Należy podkreślić, że biorąc pod uwagę sytuację majątkową przedstawioną przez skarżącego Sąd doszedł do przekonania, iż jego wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Mając na uwadze stan majątkowy i uzyskiwane dochody przyjąć należało, że nie uzasadnia on stwierdzenia, iż wnioskodawca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z akt sprawy wynika, że skarżący w 2015 r. osiągnął przychód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 223.957,80 zł. Ponadto istotne jest, że w 2016 r. skarżący kontynuował prowadzenie działalności gospodarczej mimo, że ta generuje straty. Zdaniem Sądu zasadnym było także pomimo deklarowanej rozdzielności majątkowej przedstawienie informacji dotyczących wysokości uzyskiwanych przez żonę skarżącego dochodów oraz stanu jej majątku. Rozdzielności majątkowa nie oznacza, że małżonkowie nie mogą wspierać się finansowo w tym pokrywać ewentualne koszty postępowań sądowych. Wobec powyższego w sytuacji wspólnego pozostawania w gospodarstwie domowym wraz z małżonką i małoletnim dzieckiem zasadnym było przedstawienie informacji na temat sytuacji majątkowej współmałżonki. W związku z powyższym Sąd doszedł do przekonania, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy. W odniesieniu do kosztów sądowych przypomnieć należy, iż zwalnianie od nich musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości kosztów postępowania i możliwości majątkowych skarżącego wynika, że ich uiszczenie prowadziłoby do uszczerbku koniecznego utrzymania wnioskodawcy. Z tych względów Sąd orzekł jak na wstępie.