I SA/Lu 98/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Erwin Srebrny po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W.Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] 2008 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia 2003 r. do grudnia 2004 r. - na skutek wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych; postanawia: odmówić W.Z. przyznania prawa pomocy. W.Z. wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 19 027 zł od wniesionej skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Jako uzasadnienie wniosku skarżący wskazał, iż wobec niego od około dwóch lat jest prowadzona egzekucja skarbowa. Został mu zabrany samochód, a mieszkanie zostało we wcześniejszych latach przewłaszczone na rzecz spółki z o.o. w ramach spłaty zobowiązań. Wszelkie oszczędności gotówkowe zostały wydane na wymagalne zobowiązania w ramach prowadzonej działalności handlowej oraz koszty sądowe i koszty egzekucyjne. Z żoną wnioskodawca posiada od 1998 r. rozdzielność majątkową. Na utrzymaniu mają studiującą córkę. Swoje miesięczne dochody wnioskodawca określił w wysokości około [...] zł. Dochody z żony z tytułu umowy o pracę wynoszą około [...] zł miesięcznie. Swoje zasoby pieniężne wnioskodawca określił w wysokości [...] zł w gotówce. Jako dane, które składający oświadczenie uważa za istotne to według wnioskodawcy kredyt bankowy z miesięczną ratą w wysokości [...] zł. W myśl art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "ppsa" jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 (wniosek o przyznanie prawa pomocy - przypis własny), okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W związku z tym, że złożone na urzędowym formularzu PPF oświadczenie, w ocenie referendarza sądowego okazało się niewystarczające, co do prawidłowej oceny sytuacji finansowej oraz możliwości płatniczych wspólnego gospodarstwa domowego wnioskodawcy stwierdzono, że zachodzi konieczność doprecyzowania jego sytuacji finansowej poprzez złożenie szeregu dokumentów źródłowych związanych m.in. z uzyskiwanymi dochodami w ubiegłym roku podatkowym oraz kosztami utrzymania. Dlatego też, wezwano wnioskodawcę do nadesłania: odpisów zeznań podatkowych skarżącego i jego żony za 2008 r., wyciągu z rachunku bankowego skarżącego i jego żony z ostatnich 3 miesięcy oraz do oświadczenia wykazującego jakie i w jakiej wysokości miesięcznie są stałe konieczne wydatki związane z utrzymaniem wnioskodawcy jak i wspólnego gospodarstwa domowego (np. czynsz, energia elektryczna, gaz, woda, ścieki, ogrzewanie, telefon, wydatki na żywność). Z nadesłanych na wezwanie dodatkowych dokumentów wynika, iż żona wnioskodawcy według zeznania podatkowego (PIT 37) osiągnęła dochód roczny w wysokości [...] zł. Według załączonej kopii zeznania podatkowego za 2008 r. (PIT 36) wnioskodawca z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiągnął przychód w wysokości [...] zł przy kosztach uzyskania przychodów w wysokości [...] zł. W konsekwencji zadeklarowany dochód podatnika wyniósł [...] zł. Z załączonego dodatkowego oświadczenia skarżącego wynika również, iż żona nie posiada rachunku bankowego, natomiast jego stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego wynoszą łącznie około [...] zł. Mimo precyzyjnego wezwania do nadesłania wyciągów bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy skarżący nadesłał jedynie wyciąg bankowy za okres jednego miesiąca tj. za okres od dnia 1 kwietnia 2009 r. do dnia 30 kwietnia 2009 r. Wyciąg ten dotyczy jedynie terminu spłat zaciągniętego kredytu. Brak w tym wyciągu historii operacji bankowych prowadzonych przez wnioskodawcę. Analiza tego wyciągu pokazuje, iż suma kredytów wnioskodawcy wynosi [...] zł. Obecne saldo zadłużenia wynosi "-" (minus) [...] zł. Natomiast wysokość najbliższej raty kredytu w miesiącu maj wynosi [...] zł. Referendarz sądowy rozpoznając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych stwierdził, co następuje: Instytucja prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które ze względu na ich szczególnie trudną sytuację materialną nie mogą ponieść kosztów postępowania. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Na stronie spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się ona w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Z kolei dyspozycja art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "ppsa" statuuje w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadę zgodnie, z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Oznacza to, że każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego, co do zasady ponosi koszty swojego udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym chyba, że przepis szczególny zwalnia ją od tego obowiązku. W przedmiotowej sprawie brak jest unormowania prawnego, które zwalniało by stronę skarżącą od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania. Wyjątkiem od tej zasady tj. obowiązku ponoszenia kosztów postępowania jest instytucja prawa pomocy. Zakres przyznawanego prawa pomocy określa art. 245 ppsa, stanowiąc, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§1). Prawo pomocy w zakresie częściowym (w takim zakresie złożono wniosek) obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§4). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt. 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyznanie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym w zakresie całkowitym lub częściowym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe, z przyczyn niezależnych od niej lub spowodować może uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w ww. przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu z drugiej strony jej możliwości finansowych. W ocenie referendarza sądowego wynikające z urzędowego formularza, jak i z nadesłanych części żądanych dodatkowych dokumentów (nie nadesłano wyciągów bankowych wnioskodawcy z ostatnich trzech miesięcy) wskazujących na sytuację finansową wnioskodawcy dane nie dają podstaw do pełnej i prawidłowej oceny braku możliwości poniesienia przez skarżącego kosztów sądowych w tej sprawie. Składane przez stronę skarżącą oświadczenie stanowi środek dowodowy, za pomocą którego strona wykazuje zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy, dlatego powinno ono zawierać dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach oraz o stanie rodzinnym. W rozpoznawanej sprawie ten warunek nie został spełniony. Złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie odpowiadał obowiązkom wynikającym z treści zacytowanych wyżej przepisów i nie pozwalał na stwierdzenie, iż strona skarżąca wykazała, że nie może ponieść kosztów toczącego się postępowania. Stąd konieczne było wezwanie do nadesłania dodatkowych dokumentów źródłowych. Z będących w posiadaniu referendarza sądowego danych wynika iż wspólne gospodarstwo domowe wnioskodawcy osiągnęło w roku podatkowym przychody w wysokości [...] zł. Przyjmując jedynie te kryterium brak jest przesłanek do stwierdzenia, iż wnioskodawca wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wnioskodawca nie wykonując precyzyjnie wezwania do nadesłania dodatkowych dokumentów tj. wyciągów bankowych nie wykazał by zachodziły przyczyny uzasadniające przyznanie jemu prawa pomocy uniemożliwiając przez to referendarzowi sądowemu pełną i rzetelną analizę możliwości braku poniesienia przez siebie kosztów sądowych w tej sprawie. Konsekwencją takiego działania strony jest odmowa przyznania prawa pomocy. Biorąc pod uwagę powyższe, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ppsa w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak na wstępie.