I SA/Lu 987/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Kazubińska-Kręcisz (sprawozdawca) Sędziowie WSA Krystyna Czajecka-Szpringer, WSA Jerzy Drwal Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Kożuch po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 23 maja 2017 r. sprawy ze skargi M. J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...] nr [...]; II. przyznaje radcy prawnemu M. K. R. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości [...] zł ([...] [...]), w tym VAT. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia M. J.-J. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranych kwot kosztów egzekucyjnych wraz z odsetkami na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...] i [...], uchylił zaskarżone postanowienie w całości i umorzył postępowanie organu pierwszej instancji. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia oraz akt sprawy wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził wobec strony postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych m.in. o numerach: [...] i [...], którymi objęte zostały zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za grudzień 1998 r. oraz w podatku od towarów i usług za marzec 2005 r. Pismami z 30 stycznia i 18 marca 2013 r. podatniczka wystąpiła do Naczelnika Urzędu Skarbowego z wnioskiem o zwrot kwot dotychczas wyegzekwowanych na podstawie m.in. wskazanych tytułów wykonawczych wraz z odsetkami. Żądanie strona ponowiła w zażaleniu z [...] października 2014 r., złożonym na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z [...]. Organ historycznie wskazał, że w sprawie wniosków strony - potraktowanych przez organ egzekucyjny jako wnioski o stwierdzenie nadpłaty podatku - Naczelnik Urzędu Skarbowego w dniu [...] listopada 2014 r. wydał postanowienie odmawiające wszczęcia postępowania z uwagi na złożenie żądania po upływie terminu określonego w art. 79 § 2 Ordynacji podatkowej. Postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej uchylił powyższe postanowienie w całości i sprawę przekazał do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, zarzucając błędną kwalifikację żądania zobowiązanej i tym samym niewłaściwy tryb załatwienia przedmiotowej sprawy. W dniu [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego, ponownie rozpatrując sprawę, wydał postanowienie [...], orzekające w przedmiocie kwot dotychczas wyegzekwowanych stanowiących koszty egzekucyjne pobrane na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...] - mocą którego, w oparciu o regulacje art. 64c § 7 w związku z art. 64c § 3 ustawy egzekucyjnej, postanowiono o zwrocie kosztów egzekucyjnych wraz z odsetkami, wyegzekwowanych na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...] i [...] oraz odmówiono zwrotu kosztów egzekucyjnych pobranych na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...] i [...]. Strona zaskarżyła powyższe postanowienie do Dyrektora Izby Skarbowej wnosząc o ich uchylenie w całości. Postanowieniem z dnia [...] [...] organ odwoławczy utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] w części orzekającej o zwrocie kosztów egzekucyjnych wraz z odsetkami, wyegzekwowanych na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i [...], uchylił natomiast to postanowienie w części orzekającej o odmowie zwrotu wyegzekwowanych kosztów wraz z odsetkami na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...] i [...] i przekazał w tej części sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Na postanowienie to strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W dniu [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego, wskutek rozstrzygnięcia organu odwoławczego z dnia [...] uchylającego postanowienie organu egzekucyjnego i przekazującego sprawę do ponownego rozpatrzenia w części dotyczącej tytułów wykonawczych o numerach: [...] i [...], wydał w przedmiotowej sprawie kolejne postanowienie, w którym na podstawie art. 61a k.p.a. w związku z art. 64c § 8 u.p.e.a. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranych kwot kosztów egzekucyjnych wraz z odsetkami na podstawie wskazanych tytułów wykonawczych, tj. [...] i [...]. Na postanowienie to strona złożyła zażalenie. Postanowieniem z [...] listopada 2015 r. Dyrektor Izby Skarbowej zawiesił postępowanie w sprawie rozpoznania zażalenia do czasu rozstrzygnięcia skargi strony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. Wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2016 r. sygn. akt I SA/Lu 1291/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w części uchylającej postanowienie organu pierwszej instancji (tj. dotyczące odmowy zwrotu kwoty wyegzekwowanych kosztów wraz z odsetkami na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...] i [...]), a w pozostałej części skargę oddalił. Orzeczenie to stało się prawomocne z dniem 21 czerwca 2016 r. Wobec powyższego, w dniu [...] września 2016 r. Dyrektor Izby Skarbowej podjął z urzędu postępowanie w sprawie zażalenia strony na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z [...]. Rozpatrując złożone zażalenie, Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że zaskarżone postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z [...] podlega uchyleniu, aczkolwiek z innych przyczyn niż wskazane w zażaleniu. Z akt sprawy wynika, iż zaskarżone postanowienie wydane zostało przez organ egzekucyjny w następstwie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z [...] mocą którego m.in. uchylone zostało w całości wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego postanowienie z dnia [...] w przedmiocie odmowy zwrotu kwoty wyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych wraz z odsetkami na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...] i [...], a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. Wskazane postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] zostało we wskazanej części uchylone prawomocnym wyrokiem WSA z 8 kwietnia 2016 r. sygn. akt I SA/Lu 1291/15. W konsekwencji więc – w ocenie organu - upadły podstawy do wykonania tego postanowienia przez organ pierwszej instancji, a tym samym podstawy do wydania zaskarżonego postanowienia. Wobec powyższego organ stwierdził, że wydanie w dniu [...] przez Naczelnika Urzędu Skarbowego zaskarżonego postanowienia, wskutek ponownie przeprowadzonego przez ten organ postępowania na podstawie postanowienia kasacyjnego Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], było przedwczesne i nieuprawnione. Dopóki bowiem nie zostało prawomocnie zakończone postępowanie sądowoadministracyjne, organ nie powinien był orzekać w przedmiocie żądania strony. Wobec uchylenia przez Sąd decyzji kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej, w obrocie prawnym nie może się ostać również wydane wskutek tego rozstrzygnięcia postanowienie z dnia [...]. We wskazanych okolicznościach Dyrektor Izby Skarbowej uznał, iż zobligowany jest do uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości i umorzenia postępowania organu I instancji. Powołał się przy tym na wskazania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w tym zakresie, zawarte w wyroku z dnia 8 kwietnia 2016 r. W skardze na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej strona wniosła o jego uchylenie wraz z poprzedzającym je rozstrzygnięciem organu pierwszej instancji. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie: - art. 8 k.p.a. tj. zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa; - art. 9 k.p.a. tj. zasady informowania stron i innych uczestników postępowania przez organ administracji publicznej; - art. 124 § 2 i art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. poprzez nie odniesienie do wszystkich twierdzeń i zarzutów podniesionych w odwołaniu. W uzasadnieniu skargi podniesiono między innymi, że organy administracji nie dokonały zbadania kwestii fałszywego podpisu znajdującego się w czterech wskazanych w postanowieniach tytułach. Nadmieniono, że podpisy znajdujące się na przedmiotowych tytułach nie są podpisami skarżącej. Ponadto, zdaniem strony organ wprowadził ją w błąd poprzez wydanie postanowienia przed tym, jak zapadł wyrok w sprawie I SA/Lu 1291/15. Naruszył przy tym podstawowe zasady prowadzenia postępowania egzekucyjnego. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie. Poparł stanowisko prezentowane w treści zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, choć nie z przyczyn jakie zostały wskazane przez skarżącą. Jak słusznie zauważa skarżąca, zgodnie z art. 134 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd administracyjny, dokonując kontroli legalności aktu, ma obowiązek uwzględnienia także istotnego naruszenia prawa, na które nie wskazuje treść skargi. W niniejszej sprawie po dokonaniu kontroli legalności zaskarżonego postanowienia zgodnie ze wskazanymi zasadami procedowania, Sąd stwierdził naruszenie przez organ prawa procesowego, skutkujące koniecznością wyeliminowania postanowienia z przestrzeni prawnej. Szczególnego podkreślenia wymaga fakt, że o ile organ I instancji, wydając postanowienie z dnia [...] działał w realiach nie uwzględniających późniejszego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 8 kwietnia 2016 r. w sprawie I SA/Lu 1291/15, o tyle zaskarżone postanowienie zapadło już po wydaniu tego wyroku. Organ odwoławczy zawiesił postępowanie w przedmiocie zażalenia strony do czasu prawomocnego rozpoznania jej skargi na postanowienie z dnia [...]. Organ I instancji w dniu [...] września 2015 r. dysponował jednak ostatecznym rozstrzygnięciem administracyjnym i w jego wykonaniu wydał zaskarżone postanowienie, które w swej treści w pełni odpowiada wskazaniom, jakie w ramach oceny prawnej zostały sformułowane w późniejszym wyroku Sądu. W wyroku tym Sąd uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w części, w której organ odwoławczy uchylił postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego (a więc w zakresie orzeczenia o odmowie zwrotu kwoty wyegzekwowanych kosztów wraz z odsetkami na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...] i [...]) i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temu organowi. Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia brak podstaw do wydania orzeczenia kasacyjnego na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. i art. 18 u.p.e.a. Podzielając stanowisko organu odwoławczego co do braku realizacji przesłanek z art. 64c § 7 u.p.e.a. (postępowania egzekucyjne toczące się na podstawie wskazanych tytułów wykonawczych były w toku w dacie złożenia żądania przez uprawnioną) i przedwczesności wniosków strony wskazał, że organ odwoławczy winien w ramach czynności kontrolnych (wobec podjętych przez organ I instancji działań i bezpodstawnego wszczęcia postępowania) wydać postanowienie w przedmiocie uchylenia zaskarżonego postanowienia i umorzenia postępowania pierwszoinstancyjnego. Podkreślił przy tym, że umorzenie postępowania pierwszej instancji na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. może mieć miejsce zarówno wtedy, gdy okoliczności sprawy uzasadniały umorzenie postępowania przez organ I instancji z przyczyn następczych na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., jak i wtedy gdy organ I instancji powinien był odmówić wszczęcia postępowania, ale tego nie uczynił, ani też nie umorzył nieprawidłowo wszczętego postępowania. Organ bez wątpienia jest związany z mocy art. 153 p.p.s.a. oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, wyrażonymi w orzeczeniu Sądu (na co słusznie zwrócono uwagę w treści zaskarżonego postanowienia). Niemniej jednak konstatacja ta dotyczy rozstrzygnięcia organu odwoławczego w przedmiocie zażalenia strony na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] nie zaś postanowienia, objętego niniejszym zażaleniem. Podkreślić należy, ze wytyczne wyroku zostały przez organ wykonane w postanowieniu z dnia [...], w którym Dyrektor Izby Skarbowej uchylił postanowienie organu I instancji z dnia [...] w sprawie odmowy zwrotu kwoty wyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych wraz z odsetkami na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...] i [...] i umorzył postępowanie pierwszoinstancyjne. Oznacza to, że żądania strony winny zostać prawidłowo rozstrzygnięte, co – w ocenie Sądu – znalazło wyraz w zaskarżonym postanowieniu, w którym organ odmówił wszczęcia postępowania na podstawie tychże wniosków, wskazując na brak realizacji przesłanek z art. 64c § 7 i art. 64c § 8 u.p.e.a. Stąd też całkowicie niezrozumiałym jest stwierdzenie organu, że uchylenie zaskarżonego postanowienia jest motywowane treścią rozstrzygnięcia sądowoadministracyjnego, skoro intencją Sądu było właśnie wskazanie na konieczność odmowy wszczęcia postępowania w realiach niniejszej sprawy. Nie sposób też znaleźć usprawiedliwienie procesowe dla umorzenia postępowania przed organem I instancji, którego wszczęcia organ ten w zaskarżonym postanowieniu przecież odmówił. Powyższe uzasadnia stwierdzenie, że kontrolowane postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji nie są zgodne z prawem. W rozpatrywanej sprawie, jak wynika to z przedstawionego jej stanu faktycznego za nieuzasadnione i wręcz niedopuszczalne uznać należało bowiem dwutorowe działanie organu w sprawie zainicjowanej jednym i tym samym wnioskiem. Stąd też kontrola legalności zaskarżonego postanowienia w wyraźnie rysującym się na tle stanu faktycznego sprawy układzie procesowym spowodowanym wadliwym działaniem organów administracji nie mogła nie uwzględniać konsekwencji wynikających z art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a., jakkolwiek za wiodący argument odnośnie do oceny o braku zgodności z prawem wymienionego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji uznać należało wydanie ich z naruszeniem przepisów postępowania o istotnym wpływie na wynik sprawy, a mianowicie przepisów art. 138 § 1 pkt 2 k.pa. w związku z przywołanymi powyżej przepisami k.p.a. i u.p.e.a., co uzasadniało ich uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 p.p.s.a. Postanowienia organów obu instancji w ogóle nie powinny były znaleźć się w obrocie prawnym, co kreuje też wytyczne dla organu w niniejszej sprawie. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z §21 ust. 1 lit c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z dnia 18 października 2015 r.). Na kwotę zasądzonych od organu kosztów postępowania złożyła się wyłącznie równowartość ustalonego i przyznanego wynagrodzenia pełnomocnika strony w osobie radcy prawnego, ustanowionego z urzędu, bowiem strona została zwolniona w całości z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych.