I SAB/Lu 113/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Szarewicz-Iwaniuk, Sędziowie WSA Halina Chitrosz ( spr. ),, NSA Danuta Małysz, Protokolant St. sekr. sąd. Iwona Lachowska, po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2004 r. sprawy ze skargi "[...]" Spółki z o.o. w T. na bezczynność Dyrektora Izby Skarbowej w przedmiocie nie wydania decyzji w sprawie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od czynności cywilnoprawnych I. zobowiązuje Dyrektora Izby Skarbowej do rozpatrzenia odwołania "[...]" Spółki z o.o. w T. od decyzji Urzędu Skarbowego z dnia [...] kwietnia 2003 r. Nr [...] i wydania decyzji w terminie 30 dni od dnia doręczenia akt organowi, II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz "[...]" Spółki z o.o. w T. kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów postępowania . Sygn. ISAB/Lu 113/04 U Z A S A D N I E N I E Strona skarżąca "[...]" spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w T. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na bezczynność Dyrektora Izby Skarbowej w związku z nie załatwieniem w terminie odwołania z dnia [...] maja 2003 r. od decyzji Urzędu Skarbowego z dnia [...] kwietnia 2003r., Nr [...] określającej zobowiązanie podatkowe w podatku od czynności cywilnoprawnych i zażądała: 1/ zobowiązania Dyrektora Izby Skarbowej do rozpatrzenia odwołania; 2/ zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu skargi strona zarzuciła organowi odwoławczemu naruszenie przepisu art. 125, 139§3 oraz art. 140 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa / Dz. U. Nr 137, poz.926, z późn. zm. /. Skarżąca spółka podnosiła, iż w dniu 8 maja 2003r. wniosła odwołanie od decyzji Urzędu Skarbowego z dnia [...] kwietnia 2003r., Nr [...] określającej zobowiązanie podatkowe w podatku od czynności cywilnoprawnych do Izby Skarbowej Ośrodek Zamiejscowy. Organ odwoławczy na zasadzie art. 140§1 Ordynacji podatkowej zawiadomił stronę, iż jej odwołanie nie zostanie rozpoznane w terminie, a to z uwagi na konieczność wyznaczenia kuratora dla strony nieobecnej i jednocześnie ją powiadomił, iż przewidywany termin rozpatrzenia odwołania będzie wynosił miesiąc od otrzymania postanowienia sądu. Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia [...] grudnia 2003r., w sprawie o sygn. akt [...] ustanowił kuratora dla strony nieobecnej w osobie P. J. W dniu 5 maja 2004r. strona skarżąca na zasadzie art. 141§2 Ordynacji podatkowej wniosła ponaglenie do Ministra Finansów na bezczynność organu II instancji. Dyrektor Izby Skarbowej w dniu [...] czerwca 2004r. wydał postanowienie, w którym poinformował stronę, iż jej odwołanie nie zostanie załatwione w terminie określonym w postanowieniach z dnia 28 maja, 30 czerwca, 9 i 14 lipca oraz 11 sierpnia 2003r., z uwagi na wniesienie skarg kasacyjnych od wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie, wydanych w sprawach o identycznym stanie faktycznym i prawnym, jak w sprawie której dotyczy wniesione odwołanie. Przewidywany termin określono jako "miesiąc od otrzymania rozstrzygnięć Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie". Zdaniem strony skarżącej tak opisane działanie organu odwoławczego w sposób ewidentny narusza zasadę szybkości postępowania z art. 125 Ordynacji podatkowej oraz uchybia terminowi z art. 139§3 art. Ordynacji podatkowej, który nakazuje załatwienie sprawy w postępowaniu odwoławczym nie później niż w ciągu 2 miesięcy od dnia otrzymania odwołania przez organ odwoławczy. W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż jedynie czasokres, który był niezbędny dla wyznaczenia kuratora może być uznany za opóźnienie spowodowane przyczyną niezależną od organu. Na poparcie swojego stanowiska w przedmiocie bezczynności organu, strona skarżąca przytoczyła szereg orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego i podkreśliła, że składając ponaglenie do Ministra Finansów wyczerpała dyspozycję przepisu art. 52§1 i §2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wnosił o jej odrzucenie z uzasadnienia, iż strona skarżąca nie wyczerpała trybu postępowania, albowiem w myśl art. 52§4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie wezwała Ministra Finansów na piśmie do usunięcia naruszenia prawa. Organ II instancji podkreślił również, iż w wyniku wniesionego ponaglenia – Minister Finansów nie podjął żadnych czynności polegających na zobowiązaniu Dyrektora Izby Skarbowej do merytorycznego załatwienia sprawy, nie wyznaczył dodatkowego terminu do jej załatwienia oraz nie zarządził wyjaśnienia przyczyn takiego stanu rzeczy, jak tego wymaga art. 141§2 Ordynacji podatkowej. Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Dokonując oceny zasadności skargi na bezczynność Dyrektora Izby Skarbowej w związku z nie załatwieniem w terminie odwołania z dnia 30 kwietnia 2003r. od decyzji Urzędu Skarbowego z dnia [...] kwietnia 2003r. , w oparciu o dyspozycję zawartą w przepisie art.52§1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych / Dz. U. Nr 153, poz. 1269 / - w pierwszej kolejności należy podkreślić, iż obowiązkiem organów państwa jest załatwianie spraw w terminach wynikających z ustaw, zaś złożenie skargi na bezczynność organu jest niepodważalnym prawem strony. Najdalej idącym wnioskiem Dyrektora Izby Skarbowej jest zawarty w odpowiedzi na skargę wniosek o jej odrzucenie, a to z powodu naruszenia przez stronę skarżącą przepisu art. 52§4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie. Zważyć przede wszystkim trzeba, iż z treści przepisu art. 140§1 Ordynacji podatkowej wynika jednoznacznie, że z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub też nie podjął stosownej czynności. Powołany przez Dyrektora Izby Skarbowej przepis art. 52§4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie ma w sprawie zastosowania. Zgodnie z przepisem art. 52§1 w/w ustawy, skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć zaś sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przewidziany w ustawie /§ 2/. Jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, można wnieść po uprzednim wezwaniu na piśmie właściwego organu - w terminie czternastu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności - do usunięcia naruszenia prawa / § 3 /. W przypadku innych aktów, jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi i nie stanowi inaczej, należy również przed wniesieniem skargi do sądu wezwać na piśmie właściwy organ do usunięcia naruszenia prawa, przy czym termin, o którym mowa w § 3, nie ma zastosowania /§ 4 /. W niniejszym wypadku przedmiotem skargi jest sprawa nie rozpatrzenia wniesionego odwołania w terminie, a więc strona nie miała obowiązku wzywać Ministra Finansów do usunięcia naruszenia prawa, a jedynie do wyczerpania trybu ponaglenia, o którym mowa w art. 141 Ordynacji podatkowej, czego zresztą dopełniła, składając do Ministra Finansów stosowne pismo z dnia 28 kwietnia 2004r. / data wpływu do Ministra Finansów - 5 maja 2004r. /. W żadnym wypadku nie można podzielić zapatrywania organu, że strona miała obowiązek powiadomienia go o złożonym ponagleniu, albowiem nie przewiduje tego żaden przepis. Podobnie zresztą nie istnieje norma prawna, która zobowiązywałaby także stronę do złożenia owego ponaglenia za pośrednictwem organu, którego dotyczy bezczynność. Warto nadto zauważyć, iż przepis art. 141 § 2 Ordynacji podatkowej nie określa, w jakiej formie winien działać organ nadzoru, ani też, w jakim terminie owo ponaglenie powinno być rozpoznane. Z punktu widzenia strony są to zresztą okoliczności bez znaczenia, w sytuacji, gdy z niczego nie wynika, aby nie mogła ona wystąpić ze skargą wcześniej, niż Minister Finansów zajmie stanowisko w przedmiocie ponaglenia. W niniejszym przypadku skarżąca spółka ze skargą do Sądu wystąpiła po upływie miesiąca od wystąpienia z ponagleniem do Ministra Finansów, a zatem wydaje się, iż uczyniła to w terminie, którego nie sposób nie uznać za stosowny. Konkludując, Sąd wyraża pogląd, iż strona skarżąca nie naruszyła przepisu art. 50§1 i art. 52§1 w zw. z art. 3§2 pkt. 8 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż przed złożeniem skargi do Sądu wyczerpała tryb przewidziany w art. 141§1 Ordynacji podatkowej, co było wystarczające do nabycia uprawnienia do wniesienia skargi. Ponaglenia, o którym bowiem mowa w art. 141§1 Ordynacji podatkowej nie sposób rozumieć inaczej, niż jako środek zaskarżenia przysługujący stronie w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. Warto nadmienić, iż dla dopuszczalności skargi na bezczynność organu nie mają znaczenia okoliczności, z jakich powodów określony akt nie został podjęty, a w szczególności, czy bezczynność organu spowodowana została przyczynami zawinionymi lub niezawinionymi. Z tych wszystkich względów wniosek o odrzucenie skargi musi zostać uznany za bezzasadny. Odnosząc się do pozostałych zarzutów ad meritum, Sąd stwierdza, co następuje: Przepis art. 125 Ordynacji podatkowej, którego naruszenie zarzuca strona skarżąca stanowi zasadę, iż organa powinny działać wnikliwie i szybko, a zatem jest normą prawną, której należy przestrzegać. Obowiązek z niej wynikający niewątpliwie dotyczy zarówno postępowania przed organem I, jak i II instancji. Dodatkowo, jeśli chodzi o załatwienie sprawy w postępowaniu odwoławczym powinno ono nastąpić nie później niż w ciągu 2 miesięcy od dnia otrzymania odwołania przez organ odwoławczy / art. 139§3 Ordynacji podatkowej /. Uznając zatem, iż odwołanie zostało otrzymane przez organ I instancji w dniu 9 maja 2003r., natomiast przez organ odwoławczy – w dniu 13 maja 2003r. /art. 227 Ordynacji podatkowej/- załatwienie sprawy w postępowaniu odwoławczym powinno nastąpić nie później niż do 13 lipca 2003r. /art. 139§3 Ordynacji podatkowej/ . Nie ma sporu pomiędzy stronami co do zdarzeń zaistniałych po wniesieniu odwołania, a mianowicie: - w dniu 12 czerwca 2003r. organ odwoławczy skierował do Sądu Rejonowego wniosek o ustanowienie kuratora dla strony nieobecnej; - w dniu [...] lipca 2003r. wydano postanowienie, zgodnie z którym przedłużono termin załatwienia sprawy odwołania do miesiąca od otrzymania postanowienia sądu w przedmiocie ustanowienie kuratora dla strony nieobecnej; - w dniu [...] grudnia 2003r. Sąd Rejonowy wydał po przeprowadzeniu rozprawy postanowienie o ustanowieniu kuratora dla osób nieobecnych w osobie radcy prawnego adwokata P. J.; - w dniu 21 kwietnia 2004r. organ odwoławczy zwrócił się do Sądu Rejonowego o przesłanie w/w odpisu postanowienia; - w dniu 30 kwietnia 2004r. Sąd Rejonowy doręczył wnioskodawcy odpis postanowienia z dnia [...] grudnia 2003r.; - w dniu [...] czerwca 2004r. Dyrektor Izby Skarbowej wydał postanowienie, w którym wskazał, iż przewidywany termin załatwienia sprawy / odwołania / określa na miesiąc od otrzymania rozstrzygnięć Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie w sprawach o identycznych stanach faktycznych i prawnych. Jak więc wynika z przedstawionej chronologii zdarzeń, organ II instancji w sposób ewidentny naruszył przepis art. 139§3 Ordynacji podatkowej. Podjęta próba wykazania w odpowiedzi na skargę przyczyn usprawiedliwiających zaistniałe przekroczenie terminu do rozpatrzenia odwołania nie może zakończyć się sukcesem. W tym zakresie należy podzielić całkowicie argumentacją przedstawioną w uzasadnieniu skargi. Podkreślenia natomiast wymaga okoliczność, iż o konieczności ustanowienia kuratora organ II instancji wiedział z chwilą przesłania mu odwołania przez Urząd Skarbowy, albowiem już w postępowaniu przed organem I instancji zachodziła taka potrzeba. Tymczasem ze stosownym wnioskiem do Sądu Rejonowego Izba Skarbowa zwróciła się dopiero w dniu 12 czerwca 2003r. Nie sposób nie zauważyć, że postanowienie o ustanowieniu kuratora dla osób nieobecnych zostało wydane przez Sąd Rejonowy w dniu [...] grudnia 2003r. po przeprowadzeniu rozprawy. Oczywiste więc było, iż nie zostanie ono wnioskodawcy doręczone z urzędu / art. 357§1 kpc /. Zwrócenie się zatem o doręczenie jego odpisu w kwietniu 2004r. nie tylko nie może zostać uznane za przyczynę niezależną od organu, a przeciwnie potwierdza fakt jego opieszałości. Zauważyć w tym miejscu należy, iż przewlekłość w postępowaniu organu odwoławczego dotyczy całego postępowania, gdy się zważy, iż pomiędzy poszczególnymi czynnościami występują duże przerwy sięgające kilkudziesięciu dni. Odnosząc się do wskazanej w postanowieniu z dnia [...] czerwca 2004r. przez Dyrektora Izby Skarbowej podstawy kolejnego przesunięcia terminu do rozpatrzenia odwołania określonej jako "miesiąc od otrzymania rozstrzygnięć Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie w sprawach o identycznych stanach faktycznych i prawnych", stwierdzić należy, iż nie było żadnych podstaw do takiego uznania. Ustalenie treści i obowiązywania unormowania prawnego, pod które organ podatkowy dokonuje subsumpcji ustalonego stanu faktycznego sprawy jest elementem procesu stosowania prawa w ramach konkretnego postępowania podatkowego, a zatem niczym nie uzasadniony jest pogląd, że w konkretnej sprawie nie może zapaść rozstrzygnięcie bez uprzedniego orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego, które ma zostać wydane w całkowicie innej sprawie, nawet jeśli mielibyśmy do czynienia z podobnym stanem faktycznym i prawnym. Oczekiwanie na takie rozstrzygniecie nie może zostać uznane za niezależną od organu przyczynę nie rozpatrzenia w terminie wniesionego odwołania od decyzji organu I instancji, pomijając już nawet samą kwestię wadliwego oznaczenia terminu. Określenie "miesiąc od otrzymania rozstrzygnięć Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie w sprawach o identycznych stanach faktycznych i prawnych" jest tak enigmatyczne, że nie może w ogóle zostać uznane za wskazanie nowego terminu załatwienia sprawy w rozumieniu przepisu art. 140§1 Ordynacji podatkowej. Reasumując, skoro organ odwoławczy nie wykazał, że opóźnienie w rozpatrzeniu odwołania nastąpiło z winy strony, to zgodnie z art. 139 § 4 Ordynacji podatkowej usprawiedliwieniem dla opóźnienia postępowania może być tylko przyczyna niezależna od organu. W rozstrzyganej sprawie, poza czynnościami związanymi z ustanowieniem kuratora nie wystąpiły żadne inne okoliczności, które można by było uznać za usprawiedliwione, a zatem Sąd uznał, że organy podatkowe nie obaliły zarzutu skargi, iż prowadząc postępowanie naruszyły powołane przepisy art. 125, art. 139§3 i art. 140 Ordynacji podatkowej. Z tych wszystkich względów skargę uwzględniono i na podstawie art. 149 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji wyroku. Orzekając o terminie, w którym ma być rozpatrzone odwołanie strony skarżącej Sąd miał na uwadze, iż termin 30 dni, liczony od dnia doręczenia akt organowi / art. 286§2 powołanej ustawy / jest wystarczający do dokonania tej czynności. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania oparto na przepisie art. 200 w zw. z art. 205§ 1- § 3 i w zw. z art. 209 tejże ustawy oraz w zw. z §14 ust.2 pkt.1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu / Dz.U.Nr 163, poz. 1349 z późn.zm./.