I SAB/Lu 2/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz, Sędziowie Asesor WSA Wojciech Kręcisz,, NSA Anna Kwiatek (spr.), Protokolant Stażysta Konrad Gałka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi J. S. na bezczynność Naczelnika Urzędu Celnego w L. w przedmiocie zwrotu nadpłaty w podatku akcyzowym z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu osobowego I. zobowiązuje Naczelnika Urzędu Celnego w L. do rozpoznania i załatwienia wniosku J. S. z dnia [...] o zwrot nadpłaty podatku akcyzowego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu osobowego, w terminie 30 dni od dnia doręczenia organowi odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy administracyjnej; II. zasądza od Naczelnika Urzędu Celnego w L. na rzecz J. S. kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów postępowania. W dniu 21 stycznia 2008 r. J. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na bezczynność Naczelnika Urzędu Celnego w sprawie wszczętej wnioskiem skarżącego z dnia [...] o zwrot nadpłaconego podatku akcyzowego z tytułu wewnątrzewspólnotowego nabycia samochodu osobowego. Z akt spawy wynika, że skarżący w dniu 17 sierpnia 2004 r. zdeklarował i zapłacił podatek akcyzowy w kwocie 7.111 zł, obliczony według stawki 65% , z tytułu nabycia w Niemczech samochodu marki BMW o poj. 1596 cm3 . W dniu 7 lutego 2007 r. skarżący wniósł o zwrot nadpłaty w kwocie 6.772 zł wraz z odsetkami, składając równocześnie korektę deklaracji. W toku wszczętego tym wnioskiem postępowania Naczelnik Urzędu Celnego wydał sześć postanowień na podstawie art. 140 § 1 Ordynacji podatkowej, przedłużając zakończenie postępowania najpierw o jeden miesiąc, następnie o dwa miesiące, a w kolejnych dwóch postanowieniach o trzy miesiące (postanowienia z dnia 6 marca 2007 r., 10 kwietnia 2007 r., 6 czerwca 2007 r., 7 sierpnia 2007 r. , 8 października 2007 r. oraz dnia 15 stycznia 2008 r. ). Jako uzasadnienie przesunięć terminu wskazanego w art. 139 § 1 Ordynacji podatkowej organ podawał brak jednolitego trybu zwrotu nadpłaty podatku akcyzowego z tytułu wewnatrzwspólnotowego nabycia samochodów osobowych oraz trwające prace nad ustawą o zwrocie tego podatku bądź niejasne interpretacje przepisów krajowych i unijnych w zakresie zwrotu podatku. W ponagleniu z dnia 27 sierpnia 2007 r. pełnomocniczka skarżącego, działająca w sprawie od 7 sierpnia 2007r. , podnosiła, że o zasadności zwrotu nadpłaty podatku przesądził wyrok ETS z dnia 18 stycznia 2007 r. w sprawie Maciej Brzeziński (C-313/05), a ewentualne prace ustawodawcze nie mogą być powodem przedłużania terminu załatwienia sprawy, bowiem podstawę jej rozstrzygnięcia stanowią obowiązujące przepisy o zwrocie nadpłaty. Postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Celnej, działając na podstawie art. 141 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej, ponaglenie uznał za nieuzasadnione, bowiem z upływem każdego kolejno wyznaczonego terminu załatwienia sprawy, organ wskazywał nowy termin podając przyczynę zwłoki, a to stosownie do art. 140 Ordynacji podatkowej. W skardze na bezczynność Naczelnika Urzędu Celnego J. S. wnosił o zobowiązanie organu do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy wszczętej wnioskiem z dnia 7 lutego 2007 r. Zdaniem skarżącego wyrok ETS z dnia 18 stycznia 2007 r. jednoznacznie przesądził, że przepisy obowiązujące w Polsce od 1 maja 2004 r. do 30 listopada 2006 r. sprzeczne były z prawem wspólnotowym w zakresie, w jakim nakazywały opodatkowanie samochodów starszych niż dwuletnie akcyzą z zastosowaniem podwyższonych stawek, co uzasadnia obowiązek zwrotu powstałej nadpłaty według zasad przewidzianych w art. 72 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej. W odpowiedzi na skargę Naczelnik Urzędu Celnego wnosił o jej oddalenie argumentując, że nie pozostaje w bezczynności, gdyż o każdym niedotrzymaniu terminu zawiadamiał skarżącego podając przeszkodę powodującą zwłokę oraz informując o nowym terminie załatwienia sprawy. Na dzień złożenia skargi postanowieniem z dnia 15 stycznia 2008 r. wyznaczył nowy termin zakończenia postępowania do dnia 15 kwietnia 2008 r., a konieczność przesunięcia terminu wynikała z faktu braku wytycznych dotyczących trybu i formy zwrotu podatku akcyzowego w związku z wyrokiem ETS z dnia 18 stycznia 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zasadność stanowiska o pozostawaniu organu podatkowego w bezczynności w sprawie o zwrot nadpłaty w podatku akcyzowym z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu osobowego jednoznacznie wynika z analizy okoliczności stanu faktycznego sprawy. Z bezspornych okoliczności stanu sprawy wynika, że organ podatkowy, w trybie art. 140 § 1 ordynacji podatkowej, sześciokrotnie wyznaczał nowy termin załatwienia sprawy, bez wskazania racjonalnych motywów swojego działania w tym zakresie, a postępowanie podatkowe w sprawie, mimo braku podstaw ku temu, toczyło się blisko rok. Dowodzi to, iż Naczelnik Urzędu Celnego pozostawał w bezczynności, a o zasadności takiej oceny działania organu podatkowego przekonują następujące argumenty. Z art. 125 ordynacji podatkowej wynika, iż organy podatkowe powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia, a sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwiane niezwłocznie. Prawidłową realizację zasady szybkości postępowania oraz jej gwarancje stanowią przepisy Rozdziału 4 ordynacji podatkowej "Załatwienie sprawy". Z art. 139 § 1 ordynacji podatkowej wynika, iż załatwienie sprawy wymagającej przeprowadzenia postępowania dowodowego powinno nastąpić bez zbędnej zwłoki, jednak nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej, nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej, zaś zgodnie z § 2 art. 139 ordynacji podatkowej niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone na podstawie dowodów przedstawionych przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub na podstawie faktów powszechnie znanych i dowodów znanych z urzędu organowi prowadzącemu postępowanie. Z powyższego wynika, iż to stopień skomplikowania sprawy determinuje czas i termin jej załatwienia. Jakkolwiek faktem jest, że upływ terminu do załatwienia sprawy, ani nie pozbawia organu możliwości orzekania w sprawie, ani też nie powoduje wadliwości wydanej w takim postępowaniu decyzji, to jednak zgodnie z art. 140 Ordynacji podatkowej, o każdym przypadku niezałatwienia sprawy we właściwym terminie organ podatkowy zobowiązany jest zawiadomić stronę, podając przyczyny niedotrzymania terminu i wskazując nowy termin załatwienia sprawy, a ten sam obowiązek ciąży na organie podatkowym również w przypadku, gdy niedotrzymanie terminu nastąpiło z przyczyn niezależnych od organu. Wskazanie nowego terminu załatwienia sprawy musi być przy tym oparte na racjonalnych przesłankach i podstawach gwarantujących efektywną (skuteczną) realizację obowiązku rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji we wskazanym nowym terminie. Tylko i wyłącznie takie zawiadomienie i wskazanie nowego terminu uznane być może za prawidłową realizację obowiązku wynikającego z art. 140 ordynacji podatkowej. Stanowi ono bowiem, rodzaj zobowiązania organu i gwarancję zachowania nowego, wyznaczonego terminu załatwienia sprawy. Z powyższego wynika, iż kompetencja do wskazania nowego terminu załatwienia sprawy, o której stanowi art. 140 ordynacji podatkowej, może być realizowana tylko i wyłącznie na warunkach i zasadach określonych tym przepisem. Istocie tej kompetencji, determinowanej art. 120 i art. 125 ordynacji podatkowej, sprzeciwiał się jej nadużywanie wyrażające się w braku podstaw do jej wykonywania lub częstotliwości sięgania po nią, bez wskazania jasnych, racjonalnych i przekonujących argumentów. W związku z powyższym stwierdzić należy, iż niezałatwienie sprawy w terminie określonym art. 139 ordynacji podatkowej, jak również zaniechanie realizacji, w wyżej wskazany sposób, obowiązku wynikającego z art. 140 ordynacji podatkowej oznacza, że organ administracji publicznej pozostaje w bezczynności. Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego uznaje, że organ administracji publicznej pozostaje w bezczynności między innymi, gdy: przewiduje trudności w wykonaniu decyzji o określonej treści i z tego względu powstrzymuje się od jej wydania (wyrok NSA z 26 listopada 1999 r. sygn. akt II SAB 165/99); nie podejmuje czynności, które warunkują merytoryczne rozpatrzenie sprawy (wyrok NSA z 27 października 1998 r., sygn. akt IV SAB 18/98); zwłaszcza zaś, gdy nie podejmuje w prawnie ustalonym terminie żadnych czynności w sprawie lub gdy jakkolwiek prowadzi postępowanie, to jednak mimo ustawowego obowiązku nie kończy go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu, bądź nie dokonuje czynności, w szczególności zaś, gdy nie wyznacza nowego terminu załatwienia sprawy (wyroki NSA z: 20 lipca 1990 r. sygn. akt I SAB 60/99, 19 lutego 1999 r. sygn. akt IV SAB 153/98, 27 stycznia 1999 r. sygn. akt I SAB 142/98). W tym kontekście wskazać również należy, że NSA w wyroku z dnia 17 marca 1988 r., w sprawie sygn. akt SAB/Gd 14/88 podkreślił, iż zasięgniecie przez organ administracji publicznej u władz zwierzchnich porady, co do sposobu załatwienia sprawy nie stanowi podstawy uznania, że wystąpiły niezależne od organu powody niezałatwienia sprawy w terminie. W kontekście bezczynności organu administracji publicznej i obowiązującej w prawie publicznym reguły, że realizacja kompetencji organu administracji publicznej stanowi jego prawny obowiązek, w wyroku z dnia 21 grudnia 1999 r., sygn. akt V SAB 147/1999, NSA argumentował, że nawet fakt istnienia luki w prawie spowodowanej brakiem przepisu wykonawczego do ustawy nie oznacza dla strony braku możliwości zrealizowania materialnoprawnego uprawnienia wynikającego z ustawy. Normatywna treść art. 139 i art. 140 ordynacji podatkowej oraz przywołane stanowisko judykatury dotyczące przesłanek ustalania bezczynności organu administracji publicznej, gdy skonfrontować je ze stanem faktycznym sprawy, jednoznacznie potwierdza więc zasadność stanowiska o niezgodności z prawem działania Naczelnik Urzędu Celnego, co wyrażało się w jego bezczynności. Nie podejmował on bowiem żadnych działań zmierzających do realizacji prawnego obowiązku rozstrzygnięcia sprawy z wniosku skarżącego. Świadczy o tym częstotliwość wydawania postanowień wyznaczających nowy termin załatwienia sprawy, którym nie towarzyszyły żadne konkretne czynności procesowe zmierzające do wyjaśnienia okoliczności sprawy. Część z nich zaś, podjętych w pierwszej fazie postępowania, uznać należy za pozorne, a wszystkie postanowienia doręczone po dniu 7 sierpnia 2007 r. z pominięciem pełnomocniczki skarżącego, za prawnie bezskuteczne, gdyż dokonane z naruszeniem art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej. Pozorowanie czynności procesowych potwierdza ilość postanowień wyznaczających nowy termin załatwienia sprawy, zawarta w uzasadnieniach argumentacja oraz towarzyszący im brak podejmowania jakichkolwiek działań zmierzających do załatwienia sprawy. W kontekście zaś argumentu, iż to prace legislacyjne nad ustawą i wątpliwości interpretacyjne uzasadniają wyznaczenie nowego, kolejnego już, terminu załatwienia sprawy podkreślić należy, iż organ administracji publicznej ustalając konsekwencje prawne faktów, jest zobowiązany czynić to na podstawie przepisów obowiązującego prawa. W ramach zaś kompetencji do ich stosowania musi dokonywać ich wykładni uwzględniającej obowiązujące zasady i reguły. Przy tym jakiekolwiek niejasności i wątpliwości, co do treści przepisu prawa stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia sprawy, nie mogą być interpretowane na niekorzyść strony (por. np. wyroki NSA: z 6 maja 1999 r., sygn. akt IV SA 27/97; z 6 marca 1996 r., sygn. akt SA/Bk 95/95). Przywoływana argumentacja Naczelnika Urzędu Celnego nie może więc zwalniać z obowiązku wydania rozstrzygnięcia konkretnej sprawie. W związku z powyższym, należało stwierdzić, że organ podatkowy – Naczelnik Urzędu Celnego - pozostawał w bezczynności, gdyż mimo braku ku temu podstaw faktycznych i prawnych nie załatwił wniosku skarżącego o zwrot nadpłaty podatkowej w terminie ustawowym. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 149 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.