I SO/Lu 1/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. C. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od listopada 2012 r. do czerwca 2014 r. p o s t a n a w i a 1. zwolnić R. C. od każdej opłaty sądowej ponad kwotę 500 (pięćset) złotych; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu skarżący reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W tym zakresie oświadczył, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe zamieszkując w domu należącym do jego teściów. Źródłem jego utrzymania jest wynagrodzenie za pracę w kwocie 1.530 zł netto. Dodał, że z uwagi na problemy finansowe nie mieszka z żoną, lecz pomaga w utrzymaniu dwóch małoletnich synów. Nie posiada żadnego majątku ruchomego, nieruchomości, oszczędności ani praw majątkowych. Posiada natomiast zadłużenie z tytułu niezapłaconych podatków na kwotę przekraczającą 54.000.000 zł, która dochodzona jest w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek zasługuje na częściowe uwzględnienie. W pierwszej kolejności wskazania wymaga, że odpłatność postępowania sądowoadministracyjnego jest generalną zasadą przyjętą na gruncie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - zwanej dalej p.p.s.a. - por. art. 199 tej ustawy). Niemniej jednak zasada ta nie ma charakteru bezwzględnego i ustawodawca przewidział, że w szczególnych przypadkach strona może być zwolniona z tego obowiązku w drodze przyznania prawa pomocy. Możliwość jego przyznania jest jednakże uzależniona od tego, czy strona występująca z takim wnioskiem wykaże, iż rzeczywiście jej sytuacja materialna jest na tyle ciężka, aby uzasadnione było uczynienie wyjątku od zasady odpłatności postępowania. Zwolnienie od kosztów sądowych, o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie skarżący może natomiast zostać przyznane stronie, o ile wykaże ona brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Odnosząc powyższe do złożonego wniosku, referendarz sądowy nie znalazł dostatecznych podstaw do stwierdzenia, że sytuacja materialna strony skarżącej jest na tyle ciężka, iż wymaga zwolnienia całkowicie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Niemniej jednak w jego ocenie wniosek strony zasługuje na częściowe uwzględnienie, tj. przez zwolnienie z obowiązku uiszczenia każdej opłaty sądowej ponad kwotę 500 złotych. Zważenia bowiem wymaga, iż w rozpoznawanej sprawie, ze względu na jej przedmiot, wysokość wpisu od skargi wynosi 100.000 zł. Natomiast w razie niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia i zamiaru jego zaskarżenia może zaistnieć konieczność uiszczenia przez stronę skarżącą opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł, za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem oraz wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 50.000 zł. Uwzględniając zatem wskazaną wysokość wpisu od skargi oraz pozostałych ewentualnych kosztów sądowych w zestawieniu z sytuacją finansową strony skarżącej oraz fakt, że uiszczenie wskazanego wpisu jest warunkiem niezbędnym rozpoznania skargi strony przez Sąd, zasadnym jest pokrycie kosztów postępowania w części przekraczającej kwotę 500 zł z budżetu państwa. Innymi słowy zestawienie kosztów postępowania, również ewentualnych i odroczonych w czasie z możliwościami finansowymi strony prowadzi do wniosku, iż zbyt dużym obciążeniem dla strony byłoby wyłącznie uiszczenie wskazanych kosztów w ich pełnej wysokości. Przedstawiona przez nią sytuacja rodzinna i dochodowa nie pozwala jednak na zwolnienie jej z kosztów w większym zakresie. Sytuacja ta nie jest bowiem na tyle zła, aby istniała konieczność zniesienia obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w szerszym lub pełnym zakresie. Jak już zaznaczono instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Pogląd taki wielokrotnie prezentował Naczelny Sąd Administracyjny (przykładowo w postanowieniu z dnia 25 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 797/11; LEX nr 1104128). W ocenie referendarza strony skarżącej nie można jednak zaliczyć do tego typu osób. Nie sposób bowiem pominąć, że skarżący posiada stałe źródło dochodu oraz ma zapewnione warunki mieszkaniowe. W ocenie referendarza dochody w zadeklarowanej wysokości są w stanie zapewnić niezbędne warunki utrzymania gospodarstwa domowego strony, a przy właściwym ich gospodarowaniu ponieść również ciężar części kosztów postępowania sądowego, który zgodnie z niniejszym rozstrzygnięciem obecnie ogranicza się do uiszczenia kwoty 500 zł tytułem wpisu sądowego. Na możliwość wygospodarowania takiej kwoty wskazuje nie tylko wysokość i stałość źródła dochodu ale również fakt zastępowania strony przez zawodowego pełnomocnika. Okoliczność ta sama w sobie przeczy bowiem dopuszczalności uznania, że skarżąca nie jest w stanie ponieść opłat sądowych w określonej niniejszym postanowieniem wysokości, gdyż albo już na ustanowienie pełnomocnika wygospodarował pewne środki finansowe, albo też oceniając swoje możliwości finansowe liczył się z taką potrzebą w przyszłości. Koszty sądowe nie mogą natomiast być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Strona, kierując sprawę na drogę postępowania sądowego, powinna zaś liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów tego postępowania i tym samym poczynić w swoim majątku stosowne oszczędności. Podsumowując, prawo pomocy ma wyjątkowy charakter, co stanowi, że powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Skarżącego zaś do takich osób zaliczyć nie można. Uiszczenie przez niego opłat sądowych w ustalonej wysokości nie tylko nie stworzy zagrożenia dla jego egzystencji, ale też uczyni zadość konstytucyjnej zasadzie ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznoprawnych. Z tych względów referendarz sądowy, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.