I SO/Lu 2/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym Przewodniczący: Sędzia WSA Monika Kazubińska-Kręcisz po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S. M. U. E.-T. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w Z. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 21 maja 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi S. M. U. E.-T. sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej w Z. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia zmienić postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 21 maja 2018 r. i przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego. Wnioskiem z 27 kwietnia 2017 r. S. M. U. E.-T. sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej w Z. wystąpił o zwolnienie od kosztów sądowych w całości, w tym od wpisu sądowego od skargi, który w rozpoznawanej sprawie wynosi [...] zł oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Wnioskodawca sprecyzował, że do dnia ogłoszenia upadłości, tj. 25 listopada 2016 r. spółka zatrudniała 159 osób. Obecnie wszystkie stosunki pracy uległy rozwiązaniu, a pracownicy nabyli roszczenia związane z rozwiązaniem stosunku pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. Zdaniem strony wydatki na wpis od skargi w przedmiotowej sprawie nie są związane z zabezpieczeniem, zarządem i likwidacja masy upadłości, gdyż nie dotyczą majątku masy upadłości i z tego względu należy je zakwalifikować do innych zobowiązań masy upadłości, o których mowa w art. 230 ust. 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2017 r., poz. 2344), które zgodnie z art. 343 ust. 1 wymienionej ustawy zaspokaja się dopiero po zaspokojeniu kosztów postępowania, o których mowa w art. 230 ust. 1 tej ustawy. Nadto strona dodała, że wartości wykazane w dołączonym do wniosku bilansie nie zostały urealnione do ich wartości godziwej, która w jego ocenie nie przekracza 25-30% wartości bilansowej. Również wartość godziwa aktywów trwałych ujętych w bilansie nie przekroczy - zdaniem wnioskodawcy - łącznej kwoty [...]zł. W oświadczeniu o majątku i dochodach złożonym na urzędowym formularzu, wnioskodawca zadeklarował: kapitał zakładowy rzędu [...] zł, środki trwałe wynoszące [...] zł, stratę w kwocie [...]zł oraz środki pieniężne zgromadzone na rachunkach bankowych w wysokości [...] zł. Postanowieniem z dnia 21 maja 2018 r. referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Argumentował, że konieczność ponoszenia kosztów sądowych przez syndyka jako stronę postępowania wynika z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a."), W takiej sytuacji stosownie do art. 343 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe obowiązkiem syndyka jest zaspokojenie tych kosztów w pierwszej kolejności, w miarę wpływu stosownych sum do masy upadłości; jeżeli należności te nie zostaną zaspokojone w ten sposób, zaspokaja się je w drodze podziału funduszów masy upadłości (ust. 1a). Referendarz sądowy stanął na stanowisku, że koszty związane z uczestnictwem strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym są kosztami, które należy zrównać z innymi wydatkami ponoszonymi przez syndyka masy upadłości na poczet prowadzonego postępowania upadłościowego. Skoro bowiem syndyk wniósł w niniejszej sprawie skargę, to wydatki z tym związane, choć nie dotyczą samego postępowania upadłościowego, należą w rezultacie do pierwszej kategorii należności zaspokajanych z masy upadłości wskazanych w powołanym przepisie. Na powyższe rozstrzygnięcie strona skarżąca wniosła zażalenie, w którym zakwestionowała stanowisko referendarza sądowego zwracając uwagę na zmianę przepisów prawa upadłościowego wprowadzoną w 2016 r., która spowodowała zmianę zasad kwalifikowania kosztów postępowania (art. 230 ustawy Prawo upadłościowe). Skutkiem nowelizacji było wyłączenie niektórych wydatków z kategorii kosztów postępowania i objęcie ich zbiorczym pojęciem "inne zobowiązania masy upadłości" (art. 230 ust. 2 ustawy Prawo upadłościowe), a w konsekwencji zawężenie pojęcia kosztów postępowania jedynie do wydatków ściśle związanych z postępowaniem upadłościowym, takich jak wynagrodzenie syndyka i zatrudnionych przez niego pracowników. Odnosząc się do sytuacji majątkowej przyjętej przez referendarza sądowego jako podstawa rozstrzygnięcia syndyk zwrócił uwagę, że w związku z zaliczeniem postanowieniem sądu upadłościowego z dnia 26 lutego 2018 r. sygn. akt IX GUp [...] [...] należności Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych do innych zobowiązań masy upadłości oczywistym jest, że inne zobowiązania masy upadłości ze względu na sytuację finansową i majątkową masy upadłości nie będą mogły zostać sfinansowane inaczej niż stosunkowo (art. 343 ust. 1a ustawy Prawo upadłościowe). Zwłaszcza, że do chwili wniesienia sprzeciwu nie zostały jeszcze pokryte wszystkie koszty postępowania upadłościowego literalnie wskazane w art. 230 § 1 ustawy Prawo upadłościowe. Podsumowując skarżący wskazał, że bezspornie strona postępowania jest zobowiązana do ponoszenia kosztów sądowych, jednak obowiązek ten musi być realizowany z poszanowaniem przysługującego jej prawa do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W ocenie Sądu sprzeciw zasługuje na uwzględnienie. Stosownie bowiem do treści art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej w zakresie całkowitym, to jest takim w jakim ubiega się o jego przyznanie strona skarżąca, jeżeli wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Jakkolwiek słuszne jest stanowisko, że strona ma obowiązek ponoszenia kosztów zainicjowanego przez siebie postępowania, wyrażone w oparciu o treść art. 199 p.p.s.a., to nie może ono być pozbawione systemowego kontekstu, który do rangi zasady konstytucyjnej podnosi prawo strony do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) i którego praktyczną gwarancją jest instytucja prawa pomocy. Zgodzić się zatem należy ze stwierdzeniem referendarza sądowego, że rozpoznając wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika, sąd może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia stronie konstytucyjnego prawa do sądu. Dokonując w tym zakresie oceny możliwości płatniczych strony skarżącej w oparciu o obowiązujące przepisy i podniesione w sprawie okoliczności, sąd dokonał odmiennej od referendarza oceny, uznając jej wniosek za uzasadniony. Podstawą takiej oceny w pierwszej kolejności jest bezsporna okoliczność, że strona skarżąca znajduje się w upadłości likwidacyjnej, a syndyk działa w reżimie określonym przepisami ustawy Prawo upadłościowe, realizując postanowienia sądu upadłościowego. Trudno w tej sytuacji negować prezentowane w sprzeciwie stwierdzenie o braku wystarczających środków na pokrycie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego wobec niepokrycia jeszcze w całości obligatoryjnych kosztów postępowania upadłościowego. Konstatacja taka uwzględnia argumentację syndyka, który zasadnie wskazuje, iż po nowelizacji przepisów ustawy Prawo upadłościowe wprowadzonej w 2016 r. istotnie zmieniony został zakres pojęcia kosztów postępowania upadłościowego, podlegających zaspokojeniu w pierwszej kolejności z funduszów masy upadłości. Stosownie do treści art. 230 ust. 1 Prawa upadłościowego kosztami postępowania są jedynie wydatki bezpośrednio związane z zaspokojeniem, zarządem i likwidacją masy upadłości, w szczególności wynagrodzenie syndyka oraz należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne od wynagrodzeń tych osób, wynagrodzenia i wydatki członków rady wierzycieli, wydatki związane ze zgromadzeniami wierzycieli, koszty archiwizacji dokumentów upadłego, ogłoszeń itd. Jak podkreśla się w doktrynie, nowelizacja ta w istotny sposób zmieniła kolejność zaspokajania należności publicznoprawnych powstałych przed ogłoszeniem upadłości. Należności te zostały pozbawione pierwszeństwa przed wierzytelnościami "kontraktowymi" upadłego. (Należności publicznoprawne, w tym należności podatkowe oraz składki na ubezpieczenie społeczne, zaliczane są do kategorii drugiej zaspokojenia, wraz z innymi należnościami nieobjętymi innymi kategoriami.) Ponadto istotnym novum jest wyodrębnienie z kategoryzowania, wierzytelności powstałych po ogłoszeniu upadłości, w wyniku działań syndyka. Wierzytelności te zgodnie z art. 343 ustawy Prawo upadłościowe, jako koszty postępowania oraz inne zobowiązania masy upadłości, zaspokaja się przed kategorią pierwszą określoną przepisem art. 342 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe. Ponadto ich uprzywilejowanie w zaspokajaniu wynika również z możliwości ich bieżącej realizacji w miarę wpływu do masy stosownych sum, bez potrzeby sporządzania planów podziału funduszów masy upadłości (por. Paweł Janda "Konkurencja wierzycieli osobistych w postępowaniu upadłościowym po nowelizacji" Komentarz praktyczny. dostępny Lex). Odnosząc powyższe rozważania do ustalonej sytuacji finansowej strony skarżącej stwierdzić należy, że zgodnie z oświadczeniem syndyka do chwili wniesienia sprzeciwu nie zostały jeszcze w całości zaspokojone koszty postępowania upadłościowego w rozumieniu art. 230 ustawy Prawo upadłościowe, które wyprzedzają wszystkie inne podlegające zaspokojeniu należności. Nie bez znaczenia jest również wskazana przez syndyka okoliczność zaliczenia postanowieniem sądu upadłościowego z dnia 26 lutego 2018 r. sygn. akt IX GUp [...] [...] należności Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (również publicznoprawnych) do innych zobowiązań masy upadłości co oznacza, że będą one podlegały proporcjonalnemu zaspokojeniu na równi z kosztami postępowania sądowoadministracyjnego zainicjowanego skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. wydaną w przedmiocie podatku od towarów i usług i to jedynie w sytuacji, gdy środki takie zostaną pozyskane w następstwie likwidacji majątku strony w odpowiedniej wysokości. W tym kontekście należy również mieć na względzie charakter opłat sądowych, a mianowicie ich określoną przepisami prawa wysokość oraz terminowy charakter wpłat co oznacza, że brak w terminie zakreślonym do ich uiszczenia odpowiednich środków skutkuje brakiem możliwości skutecznego zainicjowania i prowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego zmierzającego do przeprowadzenia kontroli legalności decyzji nakładającej na stronę zobowiązanie podatkowe. Uwzględniając powyższe stwierdzić należy, że ustalenia poczynione w sprawie niniejszej przemawiają za stwierdzeniem istnienia przesłanki przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w żądanym zakresie, wskazanej w art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., co skutkuje koniecznością zmiany postanowienia referendarza sądowego na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a.