II SA/Lu 100/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz,, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Asystent sędziego Marcin Małek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 maja 2009 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje [...] M. C. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 292, 80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 52,80 (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) zł należnego podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia 19 [...] 2008 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania A. J. od decyzji z dnia 14 [...] 2008 r. znak [...] wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta P. przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego w czerwcu 2008 r. na zwrot opłaty skarbowej za wydanie aktu urodzenia dla wnuczki J O., na częściowe pokrycie kosztów zakupu leków, na zwrot poniesionych kosztów wizyty lekarskiej dla wnuczki J. O., na pokrycie kosztu chrztu wnuczki J. O. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że sprawę niniejszą rozpoznaje kolejny raz i w jego ocenie organ I instancji wypełnił zalecenia zawarte w poprzedniej decyzji Kolegium w zakresie poczynienia stosownych ustaleń istotnych do prawidłowego rozpatrzenia sprawy. Art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej definiuje jako rodzinę osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Jak wynika z wywiadu aktualizacyjnego, a także notatki służbowej pracownika socjalnego, rodzina skarżącego składa się z 5 osób, zaś dwie inne osoby ujawnione w wywiadzie – córka E. i wnuczka, nie przebywają na stałe (nie gospodarują wspólnie z pozostałymi członkami rodziny), lecz przyjechały gościnnie, a obecnie powróciły do Irlandii, gdzie przebywają stale. Zgodnie z art. 7 ustawy o pomocy społecznej, pomocy na zasadach określonych ustawą udziela się osobom i rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji życiowej uzasadniającej tą pomoc, przy czym stosownie do art. 3 ust. 4 tej ustawy, potrzeby osoby lub rodziny korzystającej z pomocy winny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej wynika, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie", a także rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny" – przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Z treści art. 7 ustawy o pomocy społecznej wynika, że pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom, w szczególności z powodu: 1/ ubóstwa; 2/ sieroctwa; 3/ bezdomności; 4/ bezrobocia; 5/ niepełnosprawności; 6/ długotrwałej lub ciężkiej choroby; 7/ przemocy w rodzinie; 7a/ potrzeby ochrony ofiar handlu ludźmi; 8/ potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności; 9/ bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych; 10/ braku umiejętności w przystosowaniu do życia młodzieży opuszczającej całodobowe placówki opiekuńczo-wychowawcze; 11/ trudności w integracji osób, które otrzymały status uchodźcy; 12/ trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego; 13/ alkoholizmu lub narkomanii; 14/ zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej; 15/ klęski żywiołowej lub ekologicznej. W sytuacji rodziny skarżącego – w rozumieniu ustawy – występuje więcej niż jedna przyczyna z wymienionych powyżej. A. J. jest osobą poszukującą pracy. Alina J. jest przewlekle chora, choć posiada zatrudnienie. Córka ich E. J. i wnuczka J. O. przebywają na stałe w Irlandii i korzystają z tamtejszego systemu zabezpieczeń społecznych. Podstawowym dla oceny zasadności przyznania skarżącemu świadczenia w refundacji określonych potrzeb rodziny jest zasadność konieczności ich poniesienia, a w dalszej kolejności tego, czy i przez kogo i w jakiej kwocie dane wydatki zostały poniesione. W dalszej kolejności ocenić także należy sytuację majątkową i dochodową rodziny skarżącego na tle innych, korzystających z pomocy społecznej w okręgu organu I instancji. Organ odwoławczy uznał, iż w świetle ustaleń poczynionych przez organ I instancji przyjąć należy, że E. J. i J. O. nie wchodzą w skład rodziny skarżącego, nie przebywają w Polsce, a ich pobyt w czasie wywiadu aktualizacyjnego miał charakter incydentalny. Art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca , w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania. Natomiast z art. 8 ust. 2 tej ustawy wynika, że prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje, jeżeli dochód na osobę rodzinie nie przekracza określonego przez ustawodawcę na kwotę 351 zł kryterium dochodowego. Dochód rodziny w maju 2008 r. tj. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wyniósł 2358,70 zł. Na dochód ten składa się: renta A. J. w kwocie 903,99 zł; renta Aliny J. w kwocie 556,02 zł; wynagrodzenie z umów zlecenia Aliny J. w kwocie 346,08 zł; świadczenia rodzinne w kwocie 352 zł; zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł i dochód z gospodarstwa rolnego w kwocie 47,61 zł. Dochód na członka rodziny skarżącego wyniósł zatem 471,74 zł (2358,70 zł : 5 osób). Dochód ten przekracza zatem kryterium dochodowe, co wyklucza (co do zasady) możliwość udzielenia pomocy społecznej osobom znajdującym się w takiej sytuacji. Art. 41 ustawy o pomocy społecznej stanowi jednak, iż w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie, albo rodzinie przekraczającej kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy, zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa. Jednakże w ocenie organów orzekających w tej sprawie sytuacja rodziny strony, nie jest tego rodzaju, a zgłaszane we wnioskach o przyznanie zasiłku celowego potrzeby, na tle potrzeb innych osób korzystających z pomocy społecznej, nie są tak pilne, by zachodziła owa wyjątkowa sytuacja określona w wyżej wymienionym przepisie, warunkująca przyznanie wyjątkowych świadczeń, nienależnych na ogólnych zasadach. Nie bez znaczenia pozostaje także fakt przyznawania przez organ I instancji w tym samym okresie rodzinie skarżącego pomocy społecznej innymi decyzjami. Organy orzekające stwierdziły zatem, że rodzina skarżącego nie spełnia wymogów formalnych do korzystania z pomocy społecznej na zasadach ogólnych, nie zachodzi także szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej, nadto rodzina skarżącego otrzymuje różne inne świadczenia z pomocy społecznej. W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego skarżący A. J. podnosi, że organ odwoławczy utrzymał w mocy krzywdzącą, wadliwą i niesprawiedliwą decyzję wydaną przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. z upoważnienia Prezydenta Miasta Puławy. W uzasadnieniu skargi skarżący podkreślił, iż organ I instancji "wykluczył z rodziny córkę E. i wnuczkę J. O.", które są u niego zameldowane na stałe. W związku z tym, mimo, że rodzina liczyła w czerwcu 2008 r. 7 osób (a nie 5), organ nie udzielił pomocy. Ponadto skarżący podniósł, iż córka E. i wnuczka J. przebywały w Puławach ponad 3 tygodnie, a w Irlandii są tylko czasowo. Wyraził oburzenie, że organy odmawiają pomocy potrzebującym matce i dziecku. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosi o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto w odpowiedzi podkreślono, że zameldowanie na stałe w Polsce nie jest jednoznaczne z zamieszkiwaniem w Polce i byciem członkiem rodziny w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub inny akt administracyjny wyłącznie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tych rozstrzygnięć. Sąd administracyjny nie ocenia decyzji organu pod kątem jej słuszności, czy też celowości, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego. W ocenie Sądu analizowana pod tym kątem skarga A. J. nie zasługuje na uwzględnienie i podlega oddaleniu. Zarówno bowiem zaskarżona decyzja z dnia 19 [...] 2008 r., jak i utrzymana nią w mocy decyzja z dnia 14 [...] 2008 r. nie naruszają prawa materialnego - przepisów wskazanych w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), jak również przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, w stopniu mogącym mieć wpływ na ostateczny wynik sprawy. Zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej uregulowane zostały w przywołanej powyżej ustawie o pomocy społecznej, której to przepisy stanowią wyłączne kryteria przyznawania pomocy. W świetle przepisów art. 2 i 3 tej ustawy celem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a także umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 ustawy). Powyższe regulacje należy rozumieć w ten sposób, że odpowiednie instytucje powołane do tego mają za cel udzielanie potrzebującym pomocy, a nie otaczanie ich stałą opieką i to jeszcze w takim rozmiarze, o jaki wnioskują. Pomoc społeczna przysługuje wyłącznie przy spełnieniu dwóch przesłanek tj. wystąpieniu trudnej sytuacji życiowej i niemożliwości jej samodzielnego przezwyciężenia. Państwo udziela pomocy w ostateczności, po wyczerpaniu przez osobę i rodzinę własnych uprawnień, środków, zasobów i możliwości. Ma to swój wyraz w podstawowej zasadzie systemu pomocy społecznej jaką jest zasada pomocniczości, która oznacza, że organy pomocy społecznej nie mają obowiązku uczestniczyć w ponoszeniu całości kosztów utrzymania strony wnioskującej o pomoc. Celem takich regulacji jest zapobieganie swoistemu rozdawnictwu świadczeń i wpływanie na świadomość klientów pomocy społecznej, uświadamianie ich, by starali się samodzielnie pokonywać życiowe trudności, a pomoc społeczną traktowali jako przejściowe źródło wsparcia, a nie stałe źródło dochodu. W przedmiotowej sprawie skarżący wnosił o przyznanie mu pomocy na pokrycie kosztów opłaty skarbowej za wydanie aktu urodzenia wnuczki J. O., jej chrztu , zakupu leków i kosztów wizyty lekarskiej dla tej wnuczki. Art. 39, stanowi, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (ust. 1). Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu ( ust. 2). Jednakże prawo do świadczeń pieniężnych przysługuje zgodnie z treścią art. 8 ust. 2 ustawy, jeżeli dochód na osobę w rodzinie nie przekracza określonego przez ustawodawcę na kwotę 351 zł kryterium dochodowego. Sąd podziela w całości pogląd wyrażony przez organy administracji, że w dacie sporządzania aktualizacji wywiadu środowiskowego, w skład rodziny skarżącego wchodziło 5 osób. Organy prawidłowo ustaliły, że córka skarżącego E. J. i jego wnuczka J. O. przyjechały do Puław gościnnie. Sam skarżący przyznał w skardze, że przebywały one w czerwcu 2008 r. przez okres około 3 tygodni i wróciły do Irlandii. Prawidłowo również organy przyjęły, iż fakt zameldowania tych osób u skarżącego, nie jest w myśl przepisów ustawy o pomocy społecznej równoznaczny ze wspólnym zamieszkiwaniem i gospodarowaniem. Z akt administracyjnych wynika także, iż córka skarżącego E. J. korzysta z pomocy społecznej w Irlandii. Podkreślenia wymaga fakt, że wydatki które poniósł skarżący ( i w związku z tym zwrócił się o udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego), powinny obciążać rodziców dziecka. W przypadku uchylania się przez ojca dziecka od ponoszenia kosztów jego utrzymania córka skarżącego mogła skorzystać z przysługujących jej środków prawnych, ale jak wynika z wywiadu środowiskowego, nie wniosła pozwu o alimenty. Nie podała także jakie dochody osiąga w Irlandii G. O. – ojciec J., ani też jego numeru NIP, mimo że przebywali oni razem u skarżącego. Reasumując stwierdzić należy, że art. 39 ustawy o pomocy społecznej wyraża zasadę ogólną, która obowiązuje w odniesieniu do wszystkich form pomocy społecznej o charakterze świadczeń pieniężnych, w tym do zasiłków celowych. Odstępstwa od tej zasady są możliwe tylko w razie odmiennego uregulowania zawartego w przepisie szczególnym dotyczącym konkretnej formy pieniężnego świadczenia z pomocy społecznej. Specjalny zasiłek celowy jest świadczeniem uznaniowym, a przyznanie tej pomocy i jej wysokość lub odmowa przyznania pomocy uzależnione są od sytuacji, w jakiej znajduje się wnioskodawca, ale też od możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej i ilości osób uprawnionych do świadczeń, a przede wszystkim ich indywidualnej sytuacji życiowej. Okoliczność tę podkreśliło Kolegium w uzasadnieniu swojej decyzji. Również, zdaniem Sądu, ocena sytuacji skarżącego zaprezentowana przez organy orzekające w tej sprawie nie nosi cech dowolności i wynika z przeprowadzonej analizy stanu faktycznego. Mając na względzie powyższe okoliczności i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) Sąd orzekł jak w wyroku. Orzeczenie o wynagrodzeniu pełnomocnika skarżącego uzasadnia art. 250 wyżej wymienionej ustawy oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c/ w związku z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348 ze zm.).