II SA/Lu 1004/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński,, Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Anna Ostrowska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 23 stycznia 2007 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie skrócenia okresu przyznania zasiłku stałego oraz nakazu zwrotu nienależnie pobranego świadczenia - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję zastępcy Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie z dnia [...]. znak: [...] wydana z upoważnienia Prezydenta Miasta , które nie podlegają wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Decyzją z dnia [...]., znak: Rep. [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 6 pkt 1, art. 8 ust. 1, art. 37 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze , po rozpoznaniu odwołania R. S., utrzymało w mocy decyzję z dnia [...]., znak: [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie skracającą okres przyznania zasiłku stałego do dnia 31 maja 2006 r. oraz nakazującą zwrot nienależnie pobranego zasiłku stałego zgodnie z własną decyzją z dnia [...]., znak: [...] w wysokości [...] zł do kasy Ośrodka w terminie 7 dni od daty uprawomocnienia się decyzji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ II instancji wyjaśnił, że Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie decyzją z dnia [...]., znak: [...] wydaną na podstawie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...]., znak: [...] zaliczającego wnioskodawcę do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności okresowo do dnia 8 czerwca 2008 r. – przyznał R. S. zasiłek stały w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od 8 czerwca 2005 r. do 8 czerwca 2008 r., z tym, że kwotę zasiłku w miesiącu czerwcu 2005 r. określono na [...] zł, zaś w miesiącu czerwcu 2008 r. na [...] zł oraz składkę zdrowotną w wysokości 8,50% od kwoty zasiłku na czas trwania świadczenia. W dniu 27 lutego 2006 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. Inspektorat w C. skierował do organu pomocy społecznej pismo informujące, że wnioskodawca pobiera rentę z tytułu niezdolności do pracy od dnia 3 lutego 1999 r. do nadal. Wysokość świadczenia wynosi [...] zł brutto, do wypłaty pozostaje jednak kwota [...] zł (renta pomniejszona jest o należny podatek dochodowy od osób fizycznych – [...] zł, składkę na ubezpieczenie zdrowotne – [...] zł oraz potrącenia alimentacyjne – [...] zł). W związku z tym, że wnioskodawca nie poinformował organu o pobieraniu od 1 czerwca 2000 r. renty z tytułu niezdolności do pracy, postanowieniem z dnia [...]., znak: [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie na podstawie art. 145 § 1 pkt 5, art. 149 § 1 i art. 150 k.p.a. wznowił z urzędu postępowanie w sprawie zasiłku stałego przyznanego R. S., zakończonej własną decyzją ostateczną z dnia [...] znak: [...]. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie decyzją z dnia [...]., znak: [...] wydaną na podstawie art. 163 k.p.a. oraz art. 6 pkt 16, art. 8 ust. 1, art. 18 ust. 1 pkt 1, art. 37 ust. 1 i 2, art. 98, art. 104 ust. 1 – 3, art. 106 ust. 1, 3, 3a, 3c, 5, art. 109 ustawy o pomocy społecznej zmienił własną decyzję z dnia [...]., znak: [...] i zmniejszył wnioskodawcy wysokość zasiłku stałego: z dniem 8 czerwca 2005 r. do kwoty [...] zł, z dniem 1 lipca 2005 r. do kwoty [...] zł, z dniem 1 października 2005 r. do kwoty [...] zł, z dniem 1 kwietnia 2006 r. do kwoty [...] zł oraz nakazał mu zwrot nienależnie pobranego zasiłku stałego za okres od 8 czerwca 2005 r. do 28 lutego 2006 r. w kwocie [...] zł, poprzez potrącanie z bieżących wypłat w 11 ratach po [...] zł każda w okresie od 1 marca 2006 r. do 28 lutego 2007 r., a także skrócił okres przyznania składek na ubezpieczenie zdrowotne do 28 lutego 2006 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że wnioskodawca, jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, nie poinformował organu o pobieraniu przez niego renty z tytułu niezdolności do pracy wypłacanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. Inspektorat w C., do czego był zobowiązany na podstawie art. 109 ustawy o pomocy społecznej. Dlatego też wysokość przedmiotowej renty nie była uwzględniona przy obliczaniu przez organ różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem faktycznie osiąganym przez wnioskodawcę, co w konsekwencji spowodowało wypłatę wnioskodawcy zasiłku stałego w kwocie zawyżonej. W związku z tym, organ dokonał ponownego obliczenia wysokości przysługującego R. S. zasiłku oraz wskazał wysokość tego świadczenia i szczegółowy sposób jego obliczenia w poszczególnych miesiącach na podstawie art. 37 ust. 2 cyt. ustawy. Organ I instancji wyjaśnił również, iż obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wynika z faktu pobrania przez R. S. zasiłku stałego w kwocie większej niż ustalona prawidłowo niniejszą decyzją. W myśl bowiem art. 6 pkt 16 cyt. ustawy świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej stanowi świadczenie nienależnie pobrane. Organ podniósł także, iż brak jest podstaw do objęcia wnioskodawcy ubezpieczeniem zdrowotnym, gdyż podlega on temu ubezpieczeniu z tytułu pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy. Ponadto w toku postępowania Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie decyzją z dnia [...]., znak: [...] działając na podstawie art.163 k.p.a. oraz art. 6 pkt 1, art. 8 ust. 1, art. 18 ust. 1 pkt 1, art. 37 ust. 1 i 2, art. 98, art. 104 ust. 1 i 3, art. 106 ust. 1 i 5, art. 109 ustawy o pomocy społecznej po ponownym rozpatrzeniu sprawy skrócił wnioskodawcy okres przyznania zasiłku stałego do dnia 31 maja 2006 r. oraz nakazał mu zwrot nienależnie pobranego zasiłku stałego zgodnie z własną decyzją z dnia [...] znak: [...] w wysokości [...] zł do kasy Ośrodka w terminie 7 dni od daty uprawomocnienia się decyzji. Organ pomocy społecznej wyjaśnił, iż wydając decyzję oparł się na orzeczeniu lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia 23 maja 2006 r., który orzekł o częściowej niezdolności do pracy w związku z chorobą narządu ruchu okresowo do listopada 2006 r. (k. 131 akt administracyjnych). Zdaniem organu częściowa niezdolność do pracy nie uprawnia do przyznania zasiłku stałego, ponieważ z art. 37 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej wynika, że zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Zgodnie zaś z art. 6 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej całkowita niezdolność do pracy oznacza całkowitą niezdolność do pracy w rozumieniu ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) albo zaliczenie do I lub II grupy inwalidów lub legitymowanie się znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 123, poz. 776 ze zm.). Organ pomocy społecznej uznał, że skoro częściowa niezdolność do pracy ustalona orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS stała się podstawą do wydania przez organ rentowy decyzji z dnia [...]. znak: [...] o przeliczeniu renty (k. 132 akt administracyjnych), a decyzja ta została wydana w terminie późniejszym niż orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, to należy stwierdzić, iż w świetle powołanego art. 6 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej brak jest podstaw do dalszej wypłaty zasiłku stałego. Ponadto Dyrektor MOPR wskazał, że zgodnie z własną decyzją z dnia [...] znak: [...] zobowiązano wnioskodawcę do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku stałego w łącznej wysokości [...] zł poprzez potrącanie z bieżących wypłat. Na dzień wydania decyzji z dnia [...] dokonano potrąceń na łączną kwotę [...] zł, dlatego pozostałą kwotę, tj. [...] zł wnioskodawca jest zobowiązany wpłacić do kasy Ośrodka w terminie 7 dni od daty uprawomocnienia się decyzji. Od decyzji tej odwołanie złożył R. S. wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy. Odwołujący się, dołączając do podania zaświadczenie lekarskie z Poradni Zdrowia Psychicznego, wskazał, że pracownicy organu pomocy społecznej ignorują opinię lekarza. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu odwołania R. S. utrzymało w mocy powyższą decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie , podzielając motywy tejże decyzji. Skargę do sądu administracyjnego wniósł R. S. domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji. Skarżący zarzucił organowi II instancji pominięcie okoliczności, iż wysokość otrzymywanej przez niego renty z tytułu niezdolności do pracy w kwocie [...] zł netto nie pozwala na całomiesięczne utrzymanie. W sytuacji, gdyby organ, jak podkreśla skarżący, uwzględnił tę kwotę przy ustalaniu wysokości zasiłku stałego, to biorąc pod uwagę wysokość kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, tj. [...] zł, należny zasiłek wyniósłby [...] zł miesięcznie. R. S. nie zgodził się również ze stanowiskiem organów obu instancji opierających swe rozstrzygnięcia na orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS z dnia 23 maja 2006 r., którym ustalono u niego częściową niezdolność do pracy w związku z chorobą narządu ruchu okresowo do listopada 2006 r. Skarżący podkreślił, że orzeczenie to zostało zmienione przez orzeczenie komisji lekarskiej ZUS z dnia 20 czerwca 2006 r. Ponadto podniósł on, iż najlepiej jego stan zdrowia odzwierciedla orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 8 czerwca 2005 r. W tym bowiem przypadku skład orzekający wziął pod uwagę wszystkie jego schorzenia, w szczególności zaś epilepsję oraz schorzenia, w związku z którymi pozostaje pod stałą opieką Poradni Zdrowia Psychicznego . Do skargi R.S.dołączył powołane wyżej orzeczenia lekarza orzecznika ZUS oraz komisji lekarskiej ZUS, a także informację o przebytej rehabilitacji leczniczej w ramach prewencji rentowej ZUS, stwierdzającą, iż jest on nadal niezdolny do pracy zarobkowej oraz odcinek renty. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje kontrolę w zakresie zgodności zaskarżonej decyzji z obowiązującym prawem, do czego jest uprawniony w świetle art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd ma prawo, a także obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Skardze nie można odmówić słuszności, o ile zmierza ona do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej przez tę decyzję w mocy decyzji organu administracji pierwszej instancji, jako wydanych z naruszeniem prawa. Zaskarżona decyzja rozstrzyga o pozbawieniu skarżącego z dniem 1 czerwca 2006 r. prawa do pobierania zasiłku stałego. Zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. W rozpatrywanej sprawie organy orzekające nie kwestionowały, że skarżący R. S. jest osobą pełnoletnią samotnie gospodarującą, której dochód jest niższy od ustawowego kryterium dochodowego warunkującego przyznanie zasiłku stałego. Uznały jednakże, że skarżący nie spełnia przesłanki bycia osobą całkowicie niezdolną do pracy w świetle treści orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 23 maja 2006 r., a zatem nie istnieje w rozpatrywanej sprawie sytuacja kumulatywnego spełnienia wszystkich przesłanek określonych w art. 37 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy, warunkująca możliwość pobierania zasiłku stałego. Stanowisko takie, w ocenie Sądu uznać należy za błędne. Przepis art. 6 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej definiuje całkowitą niezdolność do pracy jako: 1) całkowitą niezdolność do pracy w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych albo 2) zaliczenie do I lub II grupy inwalidów lub 3) legitymowanie się znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. W świetle takiej regulacji całkowicie niezdolną do pracy – w rozumieniu omawianej ustawy o pomocy społecznej – jest osoba spełniająca przynajmniej jeden z trzech wymogów wskazanych w art. 6 pkt 1 ustawy. W rozpatrywanej sprawie poza sporem pozostaje, że skarżący legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 8 czerwca 2005 r. zaliczającym go do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na okres do dnia 8 czerwca 2008 r. (k. 51 akt administracyjnych). Orzeczenie to nie zostało wyeliminowane z obrotu prawnego przez wydanie w dniu 23 maja 2006 r. przez lekarza orzecznika ZUS orzeczenia o okresowej niezdolności do pracy w związku z choroba narządu ruchu i jest nadal aktualne. Lekarz orzecznik ZUS dokonywał oceny zdolności do pracy dla celów emerytalno-rentowych. Przepis art. 6 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej nie ustanawia hierarchii ważności między orzeczeniami o zaliczeniu do I lub II grupy inwalidów, stwierdzeniu całkowitej niezdolności do pracy w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, czy też legitymowaniu się znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej. Z powyższych względów stanowisko organów administracji obu instancji, iż skarżący nie jest już całkowicie niezdolny do pracy, w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy społecznej należy uznać za prawnie nieuzasadnione. Zaskarżona decyzja rozstrzyga również o obowiązku "...zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w postaci zasiłku stałego zgodnie z decyzją [...] z dnia [...] w wysokości [...] zł...". Rozstrzygnięcie w tym zakresie nie zostało w zaskarżonej decyzji w żaden sposób uzasadnione. W decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...]. wyjaśniono, że na dzień jej wydania dokonano już potrąceń nienależnie pobranego zasiłku za okres od 8 czerwca 2005 r. do 28 lutego 2006 r. w kwocie [...] zł, a pozostała jeszcze do zwrotu kwota [...] zł ([...] – [...]). W aktach administracyjnych sprawy znajduje się sześć różnych decyzji datowanych na 4 kwietnia 2006 r. (k. 96, 98, 100, 101, 102, 104 akt administracyjnych) rozstrzygających m.in. o obowiązku zwrotu przez R. S. różnych kwot z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, w różnych okresach. Jedna z tych decyzji nosi numer taki, jaki powołano w osnowie zaskarżonej decyzji (k. 104 akt administracyjnych). Z treści akt administracyjnych nie można jednakże jednoznacznie wnioskować, czy decyzja MOPR z dnia [...] r., znak: [...], o której mowa w zaskarżonej decyzji stała się ostateczna. Jeśliby tak się stało, to orzeczenie w zaskarżonej decyzji oraz w utrzymanej przez nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji stanowiłoby rażące naruszenie prawa, dające podstawę do stwierdzenia nieważności tych decyzji. Byłoby to bowiem ponowne rozstrzygnięcie tej samej sprawy, prawomocnie już rozstrzygniętej. Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.